Ένα βιβλίο για όσους αγαπούν τον Κάφκα, τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο

 

Ποιος ήταν στ’ αλήθεια ο Φραντς Κάφκα; Και πόσο «καφκικός» ήταν τελικά;

Εκατό χρόνια μετά τον θάνατο του Κάφκα το βιβλίο επιστρέφει στα ίδια τα κείμενα – πέρα από τον μύθο και τη στερεοτυπική εικόνα του «ζοφερού» ή «υπαρξιακά βασανισμένου» συγγραφέα. Αναζητά τον Κάφκα ως δημιουργό: χιουμορίστα, ριζοσπάστη, μοντερνιστή. Όχι ως αποσυρμένο αναχωρητή, αλλά ως έναν συγγραφέα βαθιά συνδεδεμένο με την εποχή του και τα μέσα της.

Ακολουθώντας το βλέμμα του μέσα από αφηγήματα, ημερολόγια, επιστολές και αφορισμούς, το βιβλίο φωτίζει την απροσδόκητη σχέση του Κάφκα με τον κινηματογράφο και εστιάζει στον διαμεσικό χαρακτήρα της γραφής του: όχι ως αισθητικό τέχνασμα, αλλά ως δομικό στοιχείο ενός τρόπου με τον οποίο η λογοτεχνία αντιστέκεται, διαταράσσει, παρεμβαίνει στον κόσμο. Το βλέμμα του δεν περιγράφει· παγιδεύει. Οι ήρωές του δεν κινούνται σε χώρους, αλλά μέσα σε «πλάνα». Η αφήγηση δεν εξελίσσεται· τρεμοπαίζει, όπως το φως της οθόνης.

Με εργαλεία από τη θεωρία της αφήγησης, τη σημειολογία του κινηματογράφου και τη μοντερνιστική αισθητική επιχειρείται μια εκ βάθρων νέα ανάγνωση του έργου του Κάφκα που ανιχνεύει όχι το τι είδε ή έγραψε, αλλά το πώς είδε και έγραψε.

Μπορεί το βλέμμα να γίνει αφήγηση; Μπορεί η γραφή να πάψει να εξηγεί και να γίνει καθαρό βλέμμα; Σε μια εποχή όπου η εικόνα κυριαρχεί αλλά σπάνια ερμηνεύεται, η γραφή του Κάφκα, σιωπηλή και οπτική, διατηρεί αναπάντεχη δύναμη.

Ένα βιβλίο για όσους αγαπούν τον Κάφκα, τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο – και την ανάγκη να βλέπουμε τον κόσμο αλλιώς.

Το βιβλίο του Νικόλαου - Ιωάννη Κοσκινά κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ροές

Β. Πούχνερ – Η λεπτουργός: Επιστήμη και μύηση στο ποιητικό έργο της Παυλίνας Παμπούδη

 

Στο πόνημά του αυτό, ο γνωστός πανεπιστημιακός εξετάζει την περίπτωση της (πολυσχιδούς και πολυτάλαντης) συγγραφέως Παυλίνας Παμπούδη, η οποία εμφανίστηκε στα γράμματα ως εξέχον μέλος της «Γενιάς του ’70» και συνεχίζει μέχρι σήμερα να παράγει έργο ποιητικό, πεζογραφικό, μεταφραστικό, εικαστικό. Από αυτό το ευρύ corpus, η μελέτη του Πούχνερ εστιάζει ως επί το πλείστον στο ποιητικό έργο της Παμπούδη. Στο κύριο μέρος του βιβλίου (κι αφού έχουν προηγηθεί εισαγωγικά κείμενα, εργοβιογραφικά στοιχεία κ.ο.κ.) αναλύονται εξονυχιστικά οι 14 αυτόνομες ποιητικές συλλογές που έχει εκδώσει ως σήμερα η Π. Παμπούδη, αρχής γενομένης από το Σχεδόν χωρίς προοπτική δυστυχήματος του 1971 και φτάνοντας έως το Σημειώσεις για το άγραφο, που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό. 

Ακολουθούν δύο ενότητες («Η επιστήμη», «Η μύηση»), όπου εξετάζονται συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του γραπτού λόγου και του όλου σύμπαντος της Παμπούδη. Το βιβλίο κλείνει «Με μια προσθήκη για το χιούμορ» – χιούμορ το οποίο ως γνωστόν είναι χαρακτηριστικό και εκ των ων ουκ άνευ στοιχείο του γραπτού (και προφορικού) λόγου της Παμπούδη, που απαντά στο σύνολο του συγγραφικού έργου της: και το απευθυνόμενο σε «μεγάλους» αλλά και το απευθυνόμενο σε «σημερινά, χθεσινά, αυριανά και παντοτινά παιδιά…».

ISBN: 978-960-283-511-1 Σελίδες: 250 Tιμή: 13 €. Για περισσότερα εδώ!

Hoffmann Ε.Τ.Α. – Αδελφή Μόνικα

 

Η Αδελφή Μόνικα του τίτλου, με τις αφηγήσεις και τις εμπειρίες της, μας παρασέρνει σε μια ηδονική δίνη που ξεκινά από την πρώτη κιόλας σελίδα και διαρκεί ως το τέλος. Οι πρωταγωνιστές των ιστοριών της παίρνουν συχνά οι ίδιοι το λόγο και γίνονται αφηγητές και ήρωες των δικών τους ιστοριών. Πρόσωπα και σώματα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση. Η δράση μετατοπίζεται με γοργό ρυθμό από αριστοκρατικές κατοικίες και κήπους σε γοτθικούς καθεδρικούς και μοναστήρια, από υπέροχα γαλλικά αρχοντικά σε δάση και ιαματικά λουτρά της Ελβετίας. 

Σατανικοί μοναχοί, μετρημένοι Γερμανοί, λάγνοι Γάλλοι, θωρακοφόροι ιππότες και άβγαλτοι νεαροί θαυμάζουν και γεύονται τις χάρες αθώων ή αδίστακτων γυναικών – με (ή, ενίοτε, χωρίς) τη συγκατάθεσή τους. Γυναίκες αφήνονται η μία στα χέρια της άλλης. Καμαριέρες και οικοδιδάσκαλοι προσφέρουν στις κυρίες και τους κυρίους τους ιδιαίτερες «υπηρεσίες». Ποτέ δεν ξέρει κανείς τι θ’ αντικρίσει μέσα από την κλειδαρότρυπα. Ή μάλλον ξέρει. Μία ατέρμονη άγρα ηδονής, ένα ατέλειωτο παιχνίδι ελέγχου και υποταγής.

ISBN: 978-960-283-508-1 Σελίδες: 256 Tιμή: 12 €. Για περισσότερα εδώ! 

Απομνημονεύματα του Άιρες... αυτό που οι άνθρωποι αποκαλούν έρωτα

 

Νέα Κυκλοφορία-Δελτίο Τύπου

Από τις εκδόσεις Ροές, και στη σειρά «Ισπανόφωνοι και πορτογαλόφωνοι συγγραφείς», κυκλοφόρησε, σε μετάφραση του Νίκου Πρατσίνη (ο οποίος υπογράφει επίσης την εισαγωγή και τις κατατοπιστικές σημειώσεις), το βιβλίο Απομνημονεύματα του Άιρες (1908) του μεγαλύτερου Βραζιλιάνου συγγραφέα Joaquim Maria Machado de Assis (1839-1908), τον οποίο ο Harold Bloom κατέταξε στους 100 μεγαλύτερους συγγραφείς του δυτικού λογοτεχνικού κανόνα, επισημαίνοντας ότι ήταν ο πλέον σημαντικός μη λευκός ανάμεσά τους. 

Στο ιδιότυπο και εν πολλοίς αυτοβιογραφικό αυτό μυθιστόρημα υπό μορφή ημερολογίου, πρωταγωνιστής και αφηγητής είναι ο σύμβουλος Άιρες, διπλωμάτης, που επιστρέφει οριστικά από την Ευρώπη στο Ρίο ντε Ζανέιρο, χήρος και άτεκνος, για να ξεκινήσει τη ζωή του ως συνταξιούχου. Στο ημερολόγιό του καταγράφει και σχολιάζει τη μουντή «νέα ζωή» του, ενώ παρακολουθεί με εμμονή και πάθος τη ζωή του γηραιού αγαπημένου άτεκνου ζεύγους των Αγκιάρ. Ειδικότερα, την περίεργη σχέση που αυτό αναπτύσσει με την όμορφη νεαρή χήρα Φιντέλια, προσηλωμένη ακόμη στον νεκρό σύζυγό της, που τόσο αγάπησε, καθώς και με τον φιλόδοξο νεαρό Τριστάου. Με το ίδιο πάθος μελετάει και το φαινόμενο του έρωτα στον εαυτό του και στους νέους. Ο φιλογυνισμός του είναι εντυπωσιακός για τα δεδομένα της εποχής. 

Η γραφή, εναλλάξ περίτεχνη και «ατημέλητη», παλιομοδίτικη και μοντέρνα, μελαγχολική και ειρωνική, σκληρή και τρυφερή, νηφάλια και ταραγμένη, έχει ως φόντο την ιδιόμορφη αστική ζωή των Τροπικών στο Ρίο ντε Ζανέιρο –την αγαπημένη πόλη που ο συγγραφέας νιώθει πως αποχαιρετά– της διετίας 1888-1889, τότε που η Βραζιλία κατάργησε τη δουλεία και τη μοναρχία. 

Κύκνειο άσμα του συγγραφέα, το μυθιστόρημα αυτό αποτελεί ένα πολιτικό, κοινωνικό και ιστορικό σχόλιο για τη Βραζιλία αλλά και την ίδια τη λογοτεχνία, απ’ όπου δεν λείπει ο πρωτότυπος εμπειρικός φιλοσοφικός στοχασμός για τα ανθρώπινα (έρωτα, γάμο, θάνατο, πίστη, ιδανικά κ.ά.) – για τα οποία ο συγγραφέας είχε κάποτε δηλώσει επιγραμματικά: Ο Θεός, για να είναι ο άνθρωπος ευτυχισμένος, επινόησε την πίστη και τον έρωτα. Ο Διάβολος, καθότι φθονερός, έκανε τον άνθρωπο να συγχέει την πίστη με τη θρησκεία και τον έρωτα με το γάμο.

Οπισθόφυλλο

Όλα τα ήξεραν. Φαίνεται απίστευτο πώς δυο άτομα που δεν είχαν ειδωθεί ποτέ τους, ή μια φορά μονάχα, φευγαλέα και σχετικά αδιάφορα, φαίνεται απίστευτο το πώς τώρα γνωρίζονταν με το νι και με το σίγμα και από στήθους. Γνωρίζονταν ολοκληρωτικά. Αν δεν είχαν εξερευνήσει ακόμη κάποιο κελί του άλλου ή καμιά σοφίτα, το έκαναν τώρα παρευθύς και γρήγορα, και εισχωρούσαν ο ένας μέσα στον άλλο οδηγημένοι από μια γνώση αυτόφωτη. […] Και τους ζήλεψα.

O σύμβουλος Άιρες, διπλωμάτης, επιστρέφει οριστικά από την Ευρώπη στο Ρίο ντε Ζανέιρο, χήρος και άτεκνος, για να ξεκινήσει τη ζωή του ως συνταξιούχος. Στο ημερολόγιό του καταγράφει και σχολιάζει τη μουντή «νέα ζωή» του, ενώ συγχρόνως παρακολουθεί με πάθος τη ζωή του γηραιού, επίσης άτεκνου ζεύγους των Αγκιάρ. Ειδικά την περίεργη σχέση που αυτό αναπτύσσει με την όμορφη νεαρή χήρα Φιντέλια, προσηλωμένη ακόμη στον νεκρό σύζυγό της, που τόσο αγάπησε, καθώς και με τον φιλόδοξο νεαρό Τριστάου. Με το ίδιο πάθος μελετάει, παράλληλα, ο ήρωας-αφηγητής και το φαινόμενο του έρωτα, στον εαυτό του και στον περίγυρό του.

Γράψιμο μελαγχολικό και ειρωνικό, γαλήνιο και διεισδυτικό, με φόντο την ιδιότυπη αστική ζωή των Tροπικών στο Ρίο ντε Ζανέιρο, κατά τη διάρκεια της διετίας (1888-1889) που η Βραζιλία κατάργησε δουλεία και μοναρχία.

Το κύκνειο άσμα του μεγαλύτερου συγγραφέα της Βραζιλίας και ενός από τους εκατό σημαντικότερους συγγραφείς της Δύσης, από την Aρχαιότητα έως τη Σύγχρονη εποχή, σύμφωνα με τον Harold Bloom.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Printa-Ροές

Είκοσι ένα χαϊκού του Φερνάντο Πεσσόα

 

Από τις εκδόσεις Printa, και στη σειρά «Ποίηση για πάντα», κυκλοφόρησε σε δίγλωσση έκδοση μια ποιητική συλλογή με Είκοσι ένα χαϊκού διά χειρός Fernando Pessoa, σε μετάφραση, καθώς και πρόλογο και εισαγωγή, του Γιάννη Σουλιώτη και επιμέλεια της Δήμητρας Παπαβασιλείου.

Το ενδιαφέρον του Πεσσόα για την Ιαπωνία γεννήθηκε γύρω στο 1910. Στα χειρόγραφά του εκείνης της εποχής βρέθηκαν κείμενα από (ή σχετικά με) τη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου και, όταν το 1921 ο Pessoa ίδρυσε τον εκδοτικό οίκο Olisipo, ένα από τα πρώτα του σχέδια –που δεν πρόλαβε να ευοδωθεί– ήταν η κυκλοφορία ενός βιβλίου με χαϊκού και άλλα ιαπωνικά ποιήματα, τα οποία είχε επιμεληθεί ο ίδιος.

Δεν αρκέστηκε όμως σε αυτό: η αγάπη του για τα ιαπωνικά γράμματα και, ειδικότερα, για τη συγκεκριμένη μορφή ποίησης, που είχε αρχίσει να διαδίδεται στην Ευρώπη ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα, τον ώθησε να συνθέσει και ο ίδιος είκοσι ένα χαϊκού, δεκαέξι από τα οποία γράφτηκαν στην αγγλική και πέντε στην πορτογαλική γλώσσα. Το εν λόγω corpus ποιημάτων είδε το φως της δημοσιότητας πριν από ελάχιστα χρόνια. Τα χαϊκού του Πεσσόα, ενδεικτικά του πνεύματος αυτού του τόσο ιαπωνικού αλλά και τόσο οικουμενικού ποιητικού είδους, δεν αποκαλύπτουν, απλώς, μία ακόμη πτυχή της πολύπλευρης λογοτεχνικής δραστηριότητας του δημιουργού τους· μοιάζουν, απεναντίας, να αντικατοπτρίζουν την πεμπτουσία της σκέψης και της ποιητικής του.

Πράγματι ο Πεσσόα, μέσω των περίφημων ετερωνύμων του, δήλωνε ότι σκεφτόταν «με τα μάτια και τ’ αυτιά» –όπως απαιτεί το χαϊκού–, ενώ με αφοπλιστική απλότητα παραδεχόταν «δεν υπάρχω» – ακριβώς όπως ο ποιητής που συνθέτει χαϊκού δεν υφίσταται στα ποιήματά του. Αν «η λογοτεχνία είναι ο πιο ευχάριστος τρόπος να αγνοούμε τη ζωή», καθώς έγραψε στο διάσημο Βιβλίο της ανησυχίας, ο σπουδαίος Πορτογάλος βρήκε στο χαϊκού, το λιγότερο «λογοτεχνικό» ποιητικό είδος, ένα μέσο να αιχμαλωτίσει, και να διατηρήσει ατόφια, θραύσματα της ζωής, στιγμές στο χρόνο, που, κατά παράδοξο και συνάμα καθησυχαστικό τρόπο, μας μεταδίδουν την αίσθηση του φευγαλέου και του αιώνιου μαζί…

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Printa - Ροές

Ο δικαστής των διαζυγίων και άλλα κωμικά ιντερμέδια

 

Από τις εκδόσεις PRiNTA και στη σειρά «Οι κλασικοί» κυκλοφόρησε το βιβλίο του Miguel de Cervantes (1547-1616) με τίτλο Ο δικαστής των διαζυγίων και άλλα κωμικά ιντερμέδια, σε μετάφραση της Δήμητρας Παπαβασιλείου, η οποία υπογράφει και την εμπεριστατωμένη εισαγωγή. Απατημένοι σύζυγοι, μοιχαλίδες, συμφεροντολόγες και αδίστακτες υπηρέτριες, γειτόνισσες-προξενήτρες, μαστροποί, πόρνες, απατεώνες, αυλικοί που διασκεδάζουν την πλήξη τους, ζευγάρια που αντιδικούν, πειναλέοι γραμματιζούμενοι και ικανοποιημένοι μες στην άγνοιά τους χωρικοί, ημιμαθείς αξιωματούχοι, αρχοντοχωριάτες, τυχοδιώκτες και τυχοδιώκτριες, αξιοθρήνητοι στρατιώτες, ερωτευμένοι καντηλανάφτες…

Τα οκτώ σπαρταριστά επεισόδια του τόμου, αντιπροσωπευτικά της ζωής στην Ισπανία του Θερβάντες –την Ισπανία του Χρυσού Αιώνα αλλά και της παρακμής ηθών και θεσμών–, μας παρουσιάζουν ένα πολυποίκιλο πανόραμα ανθρώπινων τύπων και ευτράπελων καταστάσεων, με ρεαλισμό και ενάργεια που αφοπλίζουν. Στα απολαυστικά αυτά αναγνώσματα –μονόπρακτες κωμωδίες που διαθέτουν όλη τη σπιρτάδα και την αμεσότητα των διαλόγων του Δον Κιχώτη–, ο πολύπλευρος και πολύτροπος Μιγέλ ντε Θερβάντες, «συγγραφέας του ενός βιβλίου» στη συνείδηση της μεγάλης πλειονότητας των αναγνωστών ανά τον κόσμο, επιδεικνύει το κωμικό και σατιρικό του ταλέντο, ενώ παράλληλα ασκεί, «με το γάντι» μα και με χειρουργική ακρίβεια, κριτική σε κοινωνικές πραγματικότητες που αποκαλύπτονται αναπάντεχα οικείες και διαχρονικές.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Printa - Ροές

Η Οικογένεια του βρικόλακα του Α.Κ.Τολστόι

 

«Παιδιά μου, θ’ ανέβω στα βουνά με τους γενναίους, να κυνηγήσω αυτό τον άθλιο σκύλο, τον Αλιμπέκ» – έναν Τούρκο ληστή, που, για καιρό, ρήμαζε τον τόπο. «Περιμένετέ με δέκα μέρες, κι αν δε γυρίσω τη δεκάτη, κάντε μου λειτουργιά· θα ’μαι νεκρός. Αν, όμως» πρόσθεσε αυστηρότατα ο γέρος, «τύχει –Θεός φυλάξοι– κι επιστρέψω αργότερα, και για σωσμό δικό σας, να μη μ’ αφήσετε να μπω. Σας διατάζω, τότε, να με ξεχάσετε, να ξεχάσετε πως ήμουν πατέρας σας και μ’ έναν πάσσαλο να με παλουκώσετε, ό,τι κι αν λέω, ό,τι κι αν κάνω, γιατί δε θα ’μαι παρά ένας καταραμένος, ένας βρικόλακας που ’ρθε να σας ρουφήξει το αίμα».

Η Οικογένεια του βρικόλακα θεωρείται το σπουδαιότερο και γνωστότερο διήγημα φαντασίας του Αλεξέι Κωνσταντίνοβιτς Τολστόι κι αποτελεί έναν από τους θεμέλιους λίθους της νεότερης περί βρικολάκων μυθολογίας, ανήκοντας –μαζί με το «ταίρι» του, τη Συνάντηση μετά από τριακόσια χρόνια– στη σημαντική παράδοση της γοτθικής λογοτεχνίας. 

Μετάφραση-Επίμετρο: Σταμάτης Ζωχιός

Επιμέλεια: Γιάννης Μπαρτσώκας

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Printa - Ροές, στην κατηγορία micromega/λογοτεχνία. Στοιχειοθεσία-σελιδοποίηση: Άννα Σαπουντζή

Ιστορίας το ανάγνωσμα

Συμπληρώθηκαν φέτος τρία χρόνια από την "αναχώρηση" του, στενού φίλου και συνεργάτη μας, δημοσιογράφου Αλέξανδρου Βέλιου - και οι εκδόσεις Ροές παρουσιάζουν για πρώτη φορά συγκεντρωμένα σε έναν τόμο, με τίτλο "Ιστορίας το ανάγνωσμα", 22 κείμενά του που είχαν πρωτοδημοσιευθεί, από το 1993 έως το 2016, σε ισάριθμα βιβλία των εκδόσεων Printa και Ροές. 

Μακριά από τα φώτα των τηλεοπτικών πλατό, ο Αλέξανδρος Βέλιος μετέφρασε ή επιμελήθηκε έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων της παγκόσμιας αλλά και ελληνικής γραμματείας - πολλά από τα οποία κυκλοφόρησαν στην επιτυχημένη σειρά τομιδίων microMEGA, την οποία ο ίδιος διηύθυνε. 

Επρόκειτο για γραπτά των (ενδεικτικά) Δημοσθένη, Ισοκράτη, Θουκυδίδη, Επίκτητου, Μακιαβέλλι, Ναπολέοντα, Ζολά, Λαφάργκ, Χομπς, Σοπεγχάουερ, Ουάιλντ, Ουναμούνο, Βαλερύ, Ιονέσκο, Πεσσόα, Γιαννόπουλου, Ροΐδη κ.ά. 

Τις εν λόγω εκδόσεις συνόδευαν πάντοτε κείμενά του -εισαγωγικά σημειώματα ή επίμετρα- που αποτύπωναν τη δική του "ανάγνωση" στο εκάστοτε υπό εξέταση έργο. Και, πολύ συχνά, το θέμα του βιβλίου δεν ήταν παρά η αφορμή για τον Βέλιο προκειμένου να ρίξει την οξυδερκή του ματιά και να ασκήσει την αιχμηρή του κριτική στην Ελλάδα τού σήμερα, στην πολιτική και κοινωνική μας πραγματικότητα ή στην πολιτική και εν γένει δημόσια ζωή του τόπου μας. 

Τούτα ακριβώς τα κείμενα συνθέτουν ένα εξαιρετικά συμπαγές σώμα στη νέα αυτή έκδοσή τους: μια έκδοση την οποία ο ίδιος ο Βέλιος επιθυμούσε και είχε ευφυώς σχεδιάσει - από τον τίτλο της έως τη δομή της, τις ενότητές της, τα κείμενα που την απαρτίζουν, τη σειρά παράθεσής τους, τους -σε κάποιες περιπτώσεις- νέους τίτλους τους. Κοινός παρονομαστής: η αγωνία του Βέλιου για τούτη την ιδιόμορφη χώρα στην οποία ζούμε (Δελτίο Τύπου).

Το βιβλίο αυτό που κρατάς στα χέρια σου, αναγνώστη, δεν είναι προϊόν συστηματικής μελέτης. Είναι αποτέλεσμα της απόλαυσης που αισθάνεται ο ειλικρινής αναγνώστης – εκείνης του αναγνώστη που μπαίνει στην περιπέτεια όχι για να ερευνήσει στο εργαστήριο του ειδικού τη σημασία των κειμένων, ούτε ως φιλόλογος ούτε ως ιστορικός. Είναι ο αναγνώστης που ενδιαφέρεται να ξεχωρίσει από τον ωκεανό της παγκόσμιας λογοτεχνίας ό,τι θεωρεί πως του μιλάει και μπορεί να επηρεάσει τη σκέψη και τη ζωή ενός ανθρώπου ενεργού, πολιτικού, που ζει στον αιώνα μας. 

Τάκης Θεοδωρόπουλος 

Για πρώτη φορά, 22 κείμενα του Αλέξανδρου Βέλιου (1953-2016), συγκεντρωμένα σε έναν τόμο: κείμενα γραμμένα με αφορμή «αναγνώσεις» συγγραφέων του παρελθόντος (από τον Θουκυδίδη μέχρι τον Ιονέσκο), αλλά με το βλέμμα πάντα στραμμένο στο παρόν και το μέλλον της νεοελληνικής πραγματικότητας και το μέλλον της κοινωνίας μας (Οπισθόφυλλο).

Το βιβλίο κυκλοφόρησε το Δεκέμβριο του 2019 από τη σειρά Δοκίμια των εκδόσεων Ροές των Ελευθέριου και Ανδρέα Καρτάκη. Την επιμέλεια της έκδοσης ανέλαβε ο Αλέξανδρος Καρατζάς και τα προλεγόμενα υπογράφουν η Νάντια Γερολυμάτου - Βέλλιου και ο Τάκης Θεοδωρόπουλος. Αξίζει να υπάρχει στη βιβλιοθήκη σας, όπως και το προηγούμενο βιβλίο - παρακαταθήκη που μας άφησε ο Αλέξανδρος Βέλιος, λίγο πριν το τέλος: Εγώ και ο θάνατός μου.

Μετά το Άουσβιτς - Ανθολογία γερμανόφωνης ποίησης

Είναι βάρβαρο μετά το Άουσβιτς να γράφει κανείς ποιήματα… 

Η φράση αυτή του Τέοντορ Αντόρνο μαρτυρά το μέγεθος της ερήμωσης μπροστά στην οποία βρέθηκε η καλλιτεχνική δημιουργία μετά το Ολοκαύτωμα και, ειδικότερα, η ποίηση ως τέχνη υμνητική της ζωής. 

Ποιήματα, ωστόσο, συνέχισαν να γράφονται, επειδή η ποίηση είναι ακριβώς αυτό: Μια κραυγή απόγνωσης απέναντι και ενάντια σε κάθε χαλασμό. Η καταισχύνη και το όνειδος για το αναπόφευκτο παρελθόν φαίνεται να κατατρύχει εφιαλτικά και για μεγάλο χρονικό διάστημα τους γερμανόφωνους ποιητές και ποιήτριες. Η αναπνοή τους βαραίνει και εξωθούνται, ως άλλοι Κάιν, να βρουν στο στίχο καταφύγιο από το ανελέητο κυνήγι των Ερινυών. Και να δομήσουν, με υλικά τις λέξεις τους, μια νέα πραγματικότητα. 

«Μετά το Άουσβιτς» η ποίηση –όσο υπάρχει ανθρώπινη μνήμη– δεν θα μπορούσε να παραμείνει ίδια. Καθώς όμως ο χρόνος γιατρεύει τις πληγές και η καινούργια ζωή μπορεί αθώα να ξαναγελάσει, ο ποιητής απλώνει και πάλι το χέρι του προς το μέρος μας για να μας προσκαλέσει σε ένα λυρικό ταξίδι στα φθινοπωρινά, μελαγχολικά ή ηλιόλουστα τοπία της ψυχής.

Στο βιβλίο αυτό -της σειράς "Ποιητές του Κόσμου" των Εκδόσεων Ροές- ανθολογούνται 34 ποιητικές φωνές με χρονολογική σειρά εμφάνισης. Πρόκειται για μια αξιοπρόσεκτη και καλαίσθητη έκδοση, με τους σημαντικότερους εκπροσώπους της γερμανόφωνης ποίησης του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα. Την επιλογή και μετάφραση έκανε ο Γιώργος Καρτάκης, την εισαγωγή ο Ντιρκ Ούβε Χάνζεν και τις διορθώσεις η Εύη Μαυρομμάτη.

Παρακάτω, ένα ποίημα του Χάινερ Μύλλερ (1929-1995):

Μπρεχτ

Έζησε πράγματι σε σκοτεινούς καιρούς.
Οι καιροί έφεξαν.
Οι καιροί μαύρισαν κι άλλο.
Αν πει το φως, εγώ είμαι το σκοτάδι,
λέει την αλήθεια.
Αν πει το έρεβος, είμαι
το φέγγος, δεν λέει ψέματα.

Και ένα ποίημα της Ντέμπορα Φόγκελ (1900-1942):

Ερωτικό

Δεν ήταν μια κίτρινη μέρα που όλα μπορεί να συμβούν
ούτε ένα βράδυ γαλάζιο που σβήνει κανείς από την προσδοκία
όταν ήρθες

μόνο ένα γκρίζο απόγευμα
ανάμεσα σε δυο μέρες μουντές, όμοιες.

Έπεφτε ένα χιόνι υγρό, κουρασμένο,
όπως σταλίζουν και οι μέρες ανθρώπων έρημων,
που δεν θέλουν τίποτα πια.

Τώρα που έρχεσαι μόνο. Μόνο τώρα.
Γιατί πάντα να έρχονται όλα όταν είναι ήδη αργά;

Νέα κυκλοφορία από τις εκδόσεις Ροές: Η Μαντόνα με το γούνινο παλτό

Από τις εκδόσεις ΡΟΕΣ και στη σειρά «Ξένη Λογοτεχνία» κυκλοφόρησε (Ιούλιος 2019) το μυθιστόρημα του Τούρκου συγγραφέα Σαμπαχαττίν Αλί (1907-1948) με τίτλο Η Μαντόνα με το γούνινο παλτό, σε μετάφραση από τα τουρκικά της Ε. Ι. Σακαλή, η οποία υπογράφει τις σημειώσεις και το εκτενές επίμετρο. Την επιμέλεια ανέλαβε η Δέσποινα Σαραφείδου. 

Ο Sabahattin Ali θεωρείται ο συγγραφέας του σοσιαλιστικού και του κριτικού ρεαλισμού, όσον αφορά την τουρκική λογοτεχνία. Η Μαντόνα με το γούνινο παλτό δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Χακικάτ σε 48 συνέχειες μεταξύ των ετών 1940-1941 και εκδόθηκε αυτοτελώς το 1943 με το τίτλο που γνωρίζουμε.

Πρόκειται για την ερωτική ιστορία ανάμεσα σε μια Γερμανoεβραία από την Τσεχία, τη Μαρία Πούντερ, κι έναν Τούρκο μουσουλμάνο, τον Ραΐφ-εφέντη. Δυο ανθρώπους από άλλες χώρες, άλλες ηπείρους, άλλους πολιτισμούς. Σ’ αυτή την ιστορία, η γυναίκα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, αποφασίζει, επιβάλλει και οδηγεί τη σχέση, ενώ ο άντρας ακολουθεί. Τόπος και χρόνος της συνάντησής τους, το Βερολίνο του Μεσοπολέμου. Η Μαντόνα με το γούνινο παλτό είναι το σημαντικότερο έργο του Σαμπαχαττίν Αλί, Τούρκου συγγραφέα που κυνηγήθηκε και φυλακίστηκε για τις πολιτικές του ιδέες.

Το (ημιαυτοβιογραφικό) μυθιστόρημα πρωτοδημοσιεύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1940, χωρίς να σημειώσει ιδιαίτερη επιτυχία. Μετά την υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες δολοφονία του συγγραφέα το 1948, σημειώθηκε έκρηξη πωλήσεων του βιβλίου, το οποίο συνέχισε να πωλείται με επιτυχία ως το 1965. Ύστερα περιέπεσε στη λήθη και χρειάστηκαν περίπου σαράντα χρόνια για να επανέλθει στο προσκήνιο.

Το 2013 εκδόθηκε εκ νέου στην Τουρκία αναζωπυρώνοντας το ενδιαφέρον του κοινού κι έγινε σύντομα μπεστ σέλερ (ίσως γιατί, όπως έχει επισημανθεί, «η Μαντόνα αρνείται τους παραδοσιακούς ανδρικούς και γυναικείους ρόλους που ο πρόεδρος της χώρας υποστηρίζει με κάθε ευκαιρία […] Το μυθιστόρημα είναι μια απάντηση σ’ αυτό τον καταναγκασμό και δίνει ελπίδα στους νέους ότι είναι δυνατόν να ερωτευτεί και να ζήσει κανείς όπως θέλει…»), ενώ μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, προκαλώντας κύμα ενθουσιωδών δημοσιευμάτων διεθνώς.

Το επίκαιρο και πολύπλευρο αυτό μυθιστόρημα που έχει κατακτήσει τη δική του θέση στην παγκόσμια λογοτεχνία, κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Printa - Ροές, περισσότερα βιβλία των οποίων μπορείτε να δείτε εδώ και εδώ!

Ανιχνεύοντας τη συγγραφική φαρέτρα κορυφαίων δημιουργών

  Αν διαθέτουμε κάποια πρωτοτυπία, 

πρέπει πάνω απ’ όλα να τη φανερώσουμε. 

Αν δε διαθέτουμε, θα πρέπει να την αποκτήσουμε.

Φλωμπέρ

Η δημιουργία ενός ολάκερου κόσμου μόνο εύκολη υπόθεση δε μπορεί να είναι. Για τη λογοτεχνική αποτύπωσή του αρκεί το θείο χάρισμα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που καθιστούν αριστουργηματική μια συγγραφική απόπειρα; Ο δρόμος για τη μετάγγιση στο χαρτί της αντίληψής μας για τη ζωή, εκτός από επίπονος και δύσβατος, κρύβει μικρά και μεγάλα μυστικά, που ο πολυθεματικός τόμος «Έμπνευση και δημιουργία» καλείται να ξεκλειδώσει, εξερευνώντας την εργαλειοθήκη συγγραφέων που άφησαν ανεξίτηλη λογοτεχνική σφραγίδα. Κείμενα και σταχυολογημένες φράσεις τους, μάς φέρνουν πιο κοντά με τις προτιμητέες πρακτικές του προσωπικού τους εργαστηρίου, τις ταλαντεύσεις και τα προσκόμματα που συνάντησαν. Σύμφωνα με τον Στέφαν Τσβάιχ, εάν θέλουμε να καταλάβουμε τις πραγματικές συγγραφικές προθέσεις, πρέπει πρώτα να νιώσουμε αυτό που αισθάνθηκε ο καλλιτέχνης, «πρέπει ν΄ ανασυνθέσουμε την ψυχή του στην ψυχή μας – η πραγματική απόλαυση δεν είναι απλή πρόσληψη και μόνο, είναι μια εσωτερική συμμετοχή στο έργο».

Ο κύριος στόχος της θεματικής διάρθρωσης που ακολουθείται, είναι να φωτιστούν αρκετοί μυστηριακοί νόμοι της ποιητικής τέχνης (Σουπερβιέλλ) και της μυθιστοριογραφίας (Σαντ, Μωπασσάν, Τζέημς), ενώ δίνεται ιδιαίτερο βάρος στις φυσικές μεταβάσεις που ξετυλίγουν μιαν ιστορία και προσδίδουν λογοτεχνική αξία σε ένα κείμενο. Παράλλλα, κειμενικές αναφορές στην κριτική ικανότητα και πρόσληψη (Τζέημς), στην υφολογική τελειότητα (Μπυφφόν, Σελίν) και στις αρετές της ανάγνωσης και την ευτυχία που μπορεί να επιφέρει (Μπόρχες, Κόνραντ), εμπλουτίζουν τις αναμετρήσεις με την άγραφη σελίδα. Προς το τέλος του βιβλίου, με την παράθεση επιστολών χορηγούνται συμβουλές σε νέους ποιητές (Χέσσε, Στήβενσον, Προυστ, Γουλφ) και λογοτέχνες (Μπωντλαίρ, Τσέχωφ) και δίνονται άφθονες οδηγίες σε εκκολαπτόμενους συγγραφείς, μέσα από μια εκτενή παράθεση ενδεικτικών φράσεων διαφόρων συγγραφέων.

Πολύτιμος τόμος για όσους βρίσκουν καταφύγιο στη γραφή και επιχειρούν τα πρώτα τους συγγραφικά βήματα, και όχι μόνο.  Όσοι γυρεύουν απαντήσεις για τα αγωνιώδη ερωτήματα που προκύπτουν κατά τη δημιουργία λογοτεχνικών συλλήψεων, μπορούν, μέσω της καταβύθισης στις σκέψεις των κορυφαίων συγγραφέων, να γίνουν μέτοχοι του μυστηρίου της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αρκετό ταλέντο, πολλή δουλειά και άμετρη υπομονή είναι τα απαιτούμενα συστατικά. Οι περισσότερες προτροπές πριμοδοτούν πανηγυρικά την επιμονή στην κοπιαστική εργασία, προκρίνοντας την πεποίθηση πως… γράφοντας και γεμίζοντας υπομονετικά το χαρτί, έρχεται η έμπνευση. Χιλιοειπωμένο μα όχι δεδομένο. Ο συγγραφέας του Ταξιδιού στην άκρη της νύχτας, παραδέχεται: «Συχνά έρχονται διάφοροι να με δουν και μου λένε: ΄΄Φαίνεται ότι γράφετε με άνεση΄΄. Μα όχι βέβαια! Δε γράφω με άνεση! Γράφω με πάρα πολύ κόπο! Κι αν θέλετε να ξέρετε, με τσακίζει να γράφω, με εξουθενώνει. Θέλει μεγάλη προσοχή, τρομερή λεπτοδουλειά. Και χρειάζονται 80.000 σελίδες για να καταφέρεις να φτάσεις στις 800 σελίδες χειρογράφου».

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Printa-Ροές, με πρόλογο του Ηλία Μαγκλίνη, επιμέλεια της Αγγελικής Σταθοπούλου και μεταφράσεις των Αλ. Καρατζά, Σ. Παυλίδου, Β. Πουλάκου, Αγγ. Σταθοπούλου, Αλ. Δημητριάδη, Ε. Καπέλλου, Μ. Εμπραλίτζε.

Ακμή και παρακμή της ελληνικής τραγωδίας

Από τη Φιλοσοφική Βιβλιοθήκη (Υπεύθυνος σειράς: Δημήτρης Υφαντής) των Εκδόσεων Printa - Ροές, κυκλοφορούν τρία πρώιμα κείμενα του Νίτσε (1844-1900) για το αρχαίο μουσικό δράμα, σε μια εξαιρετικά προσεγμένη έκδοση, υπό τον τίτλο "Ακμή και παρακμή της ελληνικής τραγωδίας".

Στα τρία κείμενα της έκδοσης (δύο διαλέξεις και μία σύντομη πραγματεία), ο Νίτσε εξετάζει την βαθύτερη ουσία του αρχαιοελληνικού δράματος και, υπό το φιλοσοφικό αυτό πρίσμα, την ακμή και την παρακμή του. 
Στο πρώτο (Το ελληνικό μουσικό δράμα) από τα κείμενα, ο φιλόσοφος αναδεικνύει την ιδιαιτερότητα του αρχαίου δράματος ως «καθολικού έργου τέχνης» και τη ριζική του διαφορετικότητα σε σχέση με σύγχρονες μορφές θεάτρου. 
Στο δεύτερο (Ο Σωκράτης και η τραγωδία), αποδίδει την ταχεία παρακμή του δράματος στον σωκρατικό ορθολογισμό και την βασισμένη σ’ αυτόν ορθολογική αισθητική του Ευριπίδη. 
Στο τρίτο (Η Διονύσια κοσμοθεώρηση), τέλος, αναλύει την βαθύτερη μεταφυσική ουσία του δραματικού έργου τέχνης ως τον συγκερασμό του απολλώνιου και του διονύσιου και επισημαίνει την βαθιά μεταφυσική σημασία της μουσικής· εκθέτει δε συνοπτικά υπό το πρίσμα αυτό και βασικές αρχές μιας γενικής θεωρίας της τέχνης και της γλώσσας.

Τα τρία κείμενα της έκδοσης αποτελούν το τεκμήριο της εντατικής προεργασίας του Νίτσε για το κύριο πρώιμο έργο του, την Γέννηση της τραγωδίας. Παρουσιάζουν τον στοχασμό του φιλοσόφου για την αρχαία τραγωδία κατά την διαμόρφωσή του και συμπεριλαμβάνουν αναλύσεις που στη Γέννηση της τραγωδίας είτε εμφανίζονται υπό διαφορετικό πρίσμα είτε έχουν παραλειφθεί. Εμπεριέχουν πλήθος διανοημάτων που, σε ορισμένο βαθμό αλλαγμένα και μετασημασιοδοτημένα, διαπνέουν και καθορίζουν όλον τον μεταγενέστερο στοχασμό του Νίτσε.

Αξίζει να υπογραμμίσουμε πως στην παρούσα έκδοση, το μισό σχεδόν βιβλίο, αποτελείται από την πλούσια εισαγωγή του επιμελητή, τα κατατοπιστικά σχόλια και τις διευκρινιστικές σημειώσεις των μεταφραστών, που βοηθούν και εισάγουν τον αναγνώστη στο φιλοσοφικό σύμπαν του Νίτσε. Μετάφραση-σχόλια: Δώρα Μακρή - Δημήτρης Υφαντής. Εισαγωγή-επιμέλεια: Δημήτρης Υφαντής.

Για περισσότερα βιβλία των Εκδόσεων Printa & Ροές, εδώ.

Ποίηση για παιδιά: Με τα φτερά της ελπίδας

Σε μια εποχή που το αναγνωστικό ενδιαφέρον για ποίηση ελαττώνεται, και που η ηλεκτρονική παντοκρατορία δημιουργεί δυσκολίες στην ένταξη της ανάγνωσης βιβλίων στην καθημερινότητα των μικρών μας φίλων, οι Εκδόσεις Ροές έρχονται να μας εκπλήξουν, συνεχίζοντας τη θαυμάσια σειρά της Παραμυθολογοτεχνίας, με ένα εξαιρετικό βιβλίο ποίησης για παιδιά!

Το «Με τα φτερά της ελπίδας» (56 σελίδων και 16χ16 διαστάσεων) περιέχει 26 ποιήματα της Μαριάνθης Πλειώνη και την εικονογράφηση της Αθηνάς Πετούλη, που συμπληρώνει τον λόγο. Ένα δείγμα γραφής, πριν τα βιογραφικά σημειώματα και το δελτίο τύπου.

«Με τα φτερά της ελπίδας»

Η ελπίδα είναι ένα πουλάκι

με κατακόκκινα φτερά

που χτίζει πάντα τη φωλιά του

σε κάθε ανθρώπινη καρδιά.

Ψηλά πετάει και φτερουγίζει

στις γρίλιες των παραθύρων,

χαράς χαμόγελα χαρίζει

στο προσκεφάλι των παιδιών.

Λουλούδι είναι που ανθίζει

εκεί που ο βοριάς φυσά,

μοσχοβολιά που πλημμυρίζει

του κόσμου αυτού κάθε γωνιά.

Ελπίδα έχει η ειρήνη

πως κάποτε θα ’ρθει στη γη,

ελπίδα κέρασμα από κρήνη,

νερό καθάριο απ’ την πηγή.

Η Μ.Π. γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Είναι απόφοιτος του Παιδαγωγικού Τμήματος του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, με μετεκπαίδευση στο Μαράσλειο Διδασκαλείο στον τομέα της Ειδικής Αγωγής. Διηγήματα και ποιήματά της έχουν διακριθεί σε λογοτεχνικούς διαγωνισμούς, ενώ κείμενά της δημοσιεύονται σε ιστοσελίδες στο διαδίκτυο.

Η Α.Π. γεννήθηκε στην Κόρινθο, μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου σπούδασε  σχέδιο και ζωγραφική. Ζει και εργάζεται στη Σάμο. Ασχολείται με τη ζωγραφική και την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων, ενώ παράλληλα διδάσκει ζωγραφική σε παιδιά. Είναι μέλος του Ελληνικού Τμήματος της IBBY. Άλλα βιβλία εικονογραφημένα από την ίδια: Καλημέρα ήλιε (2014) της Ευφροσύνης Σπυροπούλου, Η ευχή της αστεράτης (2015) της Ζωής Παπαδάκη, Η μάγισσα Μουρ και το πλατύ παπούτσι (2015) της Μαρίας Ιορδανίδου, Το μονοπάτι του ήλιου (2016) και Το μυστικό της καλοσύνης (2018) του Αριστείδη Κάντα.   

Από τις «Εκδόσεις Ροές», και στη σειρά «Παραμυθολογοτεχνία», κυκλοφόρησε η συλλογή ποιημάτων για παιδιά της Μαριάνθης Πλειώνη με τίτλο «Με τα φτερά της ελπίδας». Την εικονογράφηση υπογράφει η Αθηνά Πετούλη.

Με τα φτερά της ελπίδας ξεκινάμε ένα ταξίδι στους μήνες του χρόνου και την ομορφιά των εποχών, όπου η φιλία, η αγάπη, η ειρήνη, η χαρά μέσα από στίχους και εικόνες μάς συντροφεύουν στο όνειρο.

Πρόκειται για μια συλλογή 26 ποιημάτων για παιδιά που χαίρονται το φθινόπωρο, αγαπούν το παιχνίδι στη βροχή, μαγεύονται από τα χρώματα του ουράνιου τόξου…

Το ποδήλατο που μοιράζονται με τους φίλους τους είναι μαγικό, κι εκείνα παίζουν με τις χιονούλες των Χριστουγέννων περιμένοντας τον Άι-Βασίλη να τους χτυπήσει το παντζούρι μ’ ένα μεγάλο γλειφιτζούρι, ώστε να του δείξουν το χιονάνθρωπο με την κατακόκκινη καρδιά που είναι γεμάτη αγάπη…

Στη συνάντησή τους με τους μήνες της άνοιξης παίρνουν τα πινέλα τους κι όλα τα χρώματα για να τους ζωγραφίσουν και μαζί να καλωσορίσουν την ειρήνη.Το καλοκαιράκι ακούν το τραγούδι του τζίτζικα κι ονειρεύονται ταξίδια στη ράχη ενός δελφινιού με το φεγγάρι να ψιχαλίζει φως, ώσπου να βρουν το δρόμο για τη Ζαχαρούπολη, όπου θα γνωρίσουν τα καραμελένια της ανθρωπάκια, θα διαπιστώσουν πως η σοκολάτα δεν τελειώνει και θα έρθουν αντιμέτωπα με εκπλήξεις σιροπιαστές…

Για περισσότερα βιβλία των «Εκδόσεων Printa & Ροές» εδώ!

Τα ποιήματα του νομπελίστα Τούμας Τράνστρεμερ

Το 2004 κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα τα ποιήματα του κορυφαίου Σουηδού λογοτέχνη Tomas Transtormer, από τις «Εκδόσεις Printa - Ροές», με τη μετάφραση και εισαγωγή του Βασίλη Παπαγεωργίου. Θα πρέπει να είναι πολύ υπερήφανοι γι’ αυτή την έκδοση, επτά χρόνια πριν την απονομή του βραβείου της Σουηδικής Ακαδημίας στον σημαντικό αυτό λογοτέχνη.

O βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας (2011), λοιπόν, Τούμας Τράνστρεμερ (15/04/1931-26/03/2015), γεννήθηκε  στη Στοκχόλμη και θεωρείται ο μεγαλύτερος ποιητής της Σουηδίας και ένας από τους σπουδαιότερους ποιητές διεθνώς. Την ποίησή του, που είναι μεταφρασμένη σε περισσότερες από πενήντα γλώσσες, διακρίνουν οι απέριττες και διαυγείς περιγραφές και οι ακριβείς μεταφορές. Ο Τράνστρεμερ είναι ποιητής που, ενώ ανήκει στον ευρύτερο χώρο του μοντερνισμού, συγχρόνως τον υπερβαίνει. Ξεχωρίζει επίσης ως δεξιοτέχνης δύσκολων ποιητικών μορφών, όπως η σαπφική στροφή και το χαϊκού. Η ποίηση του Τράνστρεμερ έχει επηρεάσει διαφορετικές γενιές ποιητών σε όλο τον κόσμο. Ο επίσης νομπελίστας, Ρώσος ποιητής, Γιόσεφ Μπρόντσκι (1940-1996), δήλωσε κάποτε ότι ο Τράνστρεμερ «είναι ποιητής πρωταρχικής σημασίας και απίστευτης ευφυΐας».

«Το μόνο που θέλω να πω αστράφτει απρόσιτο» γράφει ο ίδιος ο Τούμας Τράνστρεμερ. Και όπως σημειώνει στην εισαγωγή του, ο συγγραφέας-μεταφραστής και πανεπιστημιακός, Βασίλης Παπαγεωργίου (Θεσσαλονίκη, γεν. 1955): Από την πρώτη του συλλογή προσπαθεί να εκφράσει την εμπειρία εκείνη που ως τη γέννηση του ποιήματος έχει παραμείνει παντελώς απρόσιτη. Και το ποίημα, κάνοντας προσιτή την εμπειρία, διατηρεί προσιτή και την απρόσιτη διάστασή της, την ίδια έννοια του απρόσιτου. Η επιθυμία του Τράνστρεμερ να δώσει λυρική μορφή σε υπερβατικές ή οριακές εικόνες, σε πράγματα που ξεπερνούν τις διανοητικές ικανότητες του ανθρώπου ή σε μια υπαρξιακή εχεμύθεια, τον οδηγεί συχνά σε μια εκστατική προσέγγιση του κόσμου. Η γλώσσα των ποιημάτων του, όμως, δεν είναι ποτέ σκοτεινή ή ασαφής. Αντίθετα, ο Τράνστρεμερ διατυπώνει τα οράματά του με σπάνια διαύγεια και ακρίβεια, που σκοπό έχουν την άμεση και πλήρη επικοινωνία και με το θέμα του και με τον αποδέκτη του ποιήματός του […].

Δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σπουδαίας ποίησής του. Από τα «17 ποιήματα» του 1954 το πρώτο και από την «Πένθιμη Γόνδολα» του 1996 το δεύτερο:

Συνάντηση

Κοίτα το γκρίζο δέντρο. Ο ουρανός έχει τρέξει

στη γη μέσ’ απ’ τις ίνες του –

μόνο ένα συρρικνωμένο σύννεφο απόμεινε όταν

η γη σταμάτησε να πίνει. Κλεμμένοι αιθέρες

συστρέφονται στο σύμπλεγμα των ριζών και μεταμορφώνονται

σε πρασινάδα. – Οι σύντομες στιγμές

ελευθερίας αναδύονται από μέσα μας, διατρέχουν

στροβιλίζοντας το αίμα των Μοιρών και συνεχίζουν.

Τοπίο με ήλιους

Ο ήλιος ξεμυτίζει πίσω απ’ τον τοίχο του σπιτιού,

στέκει στη μέση του δρόμου

και μας φυσά

με την κόκκινη πνοή του.

Ίνσμπρουκ, πρέπει να σ’ εγκαταλείψω.

Αύριο όμως

θα μας περιμένει ένας πυρωμένος ήλιος

στο μισοπεθαμένο γκρίζο δάσος,

όπου θα δουλεύουμε και θα ζούμε.

Για περισσότερα βιβλία των «Εκδόσεων Printa – Ροές» εδώ.

Οι Πολύχρωμες Αφηγήσεις του Αντόν Τσέχοφ

Δεκατέσσερα πολύχρωμα διηγήματα μας ξεναγούν στη Ρωσία του Τσέχοφ. Γραμμένα σε διάστημα είκοσι χρόνων, αντιπροσωπεύουν διαφορετικά στάδια της λογοτεχνικής πορείας του Αντόν Πάβλοβιτς. Πότε με χιουμοριστική και σατιρική διάθεση και πότε με ωμό, βαθύ ρεαλισμό, αλλά πάντα με τη νηφάλια, διεισδυτική ματιά του, ο συγγραφέας συλλαμβάνει τους ήρωές του σε μια φάση της ζωής τους – και κατορθώνει, μέσα από μεμονωμένα περιστατικά, να πλάσει ολοζώντανους χαρακτήρες και να μας αφηγηθεί ολόκληρη την ιστορία τους.

Χρεοκοπημένοι γαιοκτήμονες που καταφέρνουν να επιπλέουν χάρη σε τραπεζικές απάτες, χωρικοί μαθημένοι σε μια ζωή παρασιτική, γέροι που αναζητούν ψευδαισθήσεις για να ξεχάσουν το θάνατο, ανθρώπινα ερείπια που δεν παύουν στιγμή να ονειρεύονται, χαρισματικά παιδιά που μεγαλώνουν σε αποτελματωμένες επαρχίες, υπάρξεις με ριζωμένη μέσα τους την υποταγή στις κοινωνικές συμβάσεις και στη μοίρα: αυτοί είναι οι άνθρωποι που ζουν στην τσαρική Ρωσία τις παραμονές της Πρώτης Επανάστασης του 1905 – και ο Τσέχοφ δεν χαρίζεται σε κανέναν τους ούτε όμως και κρίνει κανέναν, μας περιγράφει μόνο, με λιτό κι εναργές ύφος, μια κοινωνία, έναν ολόκληρο λαό που βρίσκεται στο μεταίχμιο ανάμεσα στο παλιό και το νέο.

Μετάφραση: Πάνος Σταθογιάννης

ISBN: 978-960-283-407-7 Σελίδες: 256 Τιμή: 13 € 

Περισσότερα βιβλία των "Εκδόσεων Printa - Ροές" εδώ, εδώ και εδώ.

Ο κροκόδειλος - Μπόμποκ του Ντοστογιέφσκι

Ο Φιόντορ Ντοστογιέφσκι βαδίζει για λίγο στα χνάρια του Νικολάι Γκόγκολ κι από τη σατιρική του πένα ξεπηδούν δύο νουβέλες αντάξιες της Μύτης και του Ημερολόγιου ενός τρελού: ο αγαπημένος του ελληνικού κοινού Κροκόδειλος, με τις αλλεπάλληλες θεατρικές διασκευές, και ο λιγότερο γνωστός αλλά αριστουργηματικός Μπομπόκ. Σε αυτές, η ψυχογράφηση των ηρώων επιχειρείται μέσα από μια φαιδρή οπτική, ο ρεαλισμός γίνεται γκροτέσκος, οι διάλογοι ηχούν σπαρταριστοί, τα ήθη κι οι νοοτροπίες δεν σκιαγραφούνται απλώς αλλά διακωμωδούνται, ενώ ο ντοστογιεφσκικός αντι-ήρωας αποκτά το σωσία του.

Την παρούσα έκδοση συμπληρώνουν δύο ακόμα κείμενα του Ντοστογιέφσκι: ο πρόλογος στον Κροκόδειλο, που ο ίδιος ο Φιόντορ Μιχάιλοβιτς αποφάσισε αργότερα να παραλείψει (για λόγους πιθανότατα μη καλλιτεχνικούς), καθώς και το άρθρο «Επί προσωπικού», το οποίο δημοσιεύθηκε στο Ημερολόγιο ενός συγγραφέα και ρίχνει φως στο τεράστιο λογοτεχνικό σκάνδαλο που ξέσπασε γύρω από τον Κροκόδειλο. Πέραν δε του εκτενούς επιμέτρου, το επιπλέον πληροφοριακό υλικό που περιλαμβάνεται στην έκδοση συνθέτει ένα ιδιότυπο πορτρέτο τού Ντοστογιέφσκι, το οποίο καταδεικνύει τη θέση του μεγάλου κλασικού στη ρωσική πεζογραφική παράδοση κι αποκαλύπτει τις σχέσεις του με τους λογοτέχνες της εποχής του.

Μετάφραση: Σταυρούλα Αργυροπούλου.

Επίμετρο: Βιργινία Γαλανοπούλου

ISBN: 978-960-283-435-0 Σελίδες: 216 Τιμή: 8 €

Περισσότερα βιβλία των "Εκδόσεων Printa - Ροές" εδώ, εδώ και εδώ.

Το «Αγαπώ, ρήμα αμετάβατο» ως μοντερνιστικός οδοδείκτης

Το ειδύλλιο του Μάριο ντε Αντράντε «Αγαπώ, ρήμα αμετάβατο», γραμμένο το 1927, δεν διεκδικεί απλώς μια θέση πρωτοποριακή στη βραζιλιάνικη λογοτεχνία, αλλά θέτει τις βάσεις. Η αντισυμβατική τεχνοτροπία γραφής σε συνδυασμό με τη συγκρατημένα τολμηρή, για την εποχή, θεματική, ενοποιούνται υπό ένα σαρκαστικό, συχνά, κάλυμμα, και συνιστούν την απαρχή του εγχώριου μοντερνισμού, τον οποίο επιτυχώς αποπειράται να υποστασιοποιήσει ο συγγραφέας.

Ο τελευταίος, μέσω της πρωτότυπης διάρθρωσης του κειμένου και τις προσωπικές του επεμβάσεις, εναλλάσσοντας τους αφηγηματικούς χρόνους και πρόσωπα και δημιουργώντας, ηθελημένα, αφηγηματικά κενά, καλεί τον αναγνώστη να αναλάβει δράση, απευθυνόμενος σε αυτόν ευθέως. Με φανερή την πρόθεση πρόκρισης του ρόλου της υποκειμενικότητας και των πολλαπλών, αντικρουόμενων αντιλήψεων για την αλήθεια, ο Αντράντε επιβεβαιώνει: «δεν υπάρχει άτομο ενιαίο και άρτιο στον κόσμο ετούτο, και δεν είμαστε τίποτε περισσότερο από αντινομίες και περιπλοκές».

Ακόμη και ο δοσμένος τίτλος της νουβέλας είναι αμφίσημος. Εύλογα μπορεί να εκλαμβάνεται ως ένα ειδύλλιο που δεν αποτυπώνει την αγάπη προς έναν συγκεκριμένο αποδέκτη, αφού η εργασία της 35χρονης Γερμανίδας Έλζα αποκλείει συναισθηματισμούς και αποκλειστικότητες. Η ερωτική, ωστόσο, θεματική που προβάλλεται και σκανδαλίζει, κάποτε παραμερίζεται. Η Έλζα δείχνει να δένεται με στενούς δεσμούς, όχι μόνο με τον 16χρονο Κάρλους για την ερωτική ικανοποίηση του οποίου έχει προσληφθεί ως γκουβερνάντα στην έπαυλη του Σάο Πάουλο, αλλά διακατέχεται από αληθινό ενδιαφέρον προς όλη την οικογένεια. Θα μπορούσε, επομένως, το «αμετάβατο» αγαπώ του τίτλου να ιδωθεί ως ανιδιοτελής φροντίδα με πρόσημο συλλογικό και όχι εξατομικευμένο, ως ακόμη μία ένδειξη της ρήξης της φαινομενικής με την ενδότερη αλήθεια. Έχει και η Έλζα, όπως και ο καθένας μας, «τις μεγαλοφυείς πράξεις και ιδέες» της.

Ο Μάριο ντε Αντράντε γνέφει εδώ ειρωνικά, ακολουθώντας το βασικό αφηγηματικό ύφος που έχει υιοθετήσει, εκείνο του υπόρρητου στοχασμού και της κοινωνικής κριτικής. Μπορεί να επισημαίνει πως το ανά χείρας έργο αποτελεί μίμηση του γαλλικού ειδυλλίου του Μπερναρντέν ντε Σαιν Πιερ, ο συγγραφέας, όμως, απομακρύνεται από την αμιγή διαγραφή μιας προκλητικής ερωτικής ιστορίας και μας μυεί στον βραζιλιάνικο τρόπο θέασης της ευρωπαϊκής κοινωνικής πραγματικότητας του αρχόμενου 20ού αιώνα, κυρίως με όσα υπαινίσσεται.

Το βιβλίο του Mário de Andrade κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Printa-Ροές, με τη μετάφραση, την εισαγωγή και τις σημειώσεις του Νίκου Πρατσίνη. Περισσότερα στοιχεία για το βιβλίο εδώ.

Περισσότερα βιβλία των εκδόσεων εδώ & εδώ.

Συνέντευξη με τη μεταφράστρια και ποιήτρια Εύη Μαυρομμάτη

Αφορμή για τη συνέντευξη με τη μεταφράστρια Εύη Μαυρομμάτη, στάθηκε η πρόσφατη έκδοση της πρώτης ποιητικής συλλογής της, με τίτλο «Όχι τα λόγια», από τις «Εκδόσεις Ροές». 
Η κυρία Μαυρομμάτη γεννήθηκε το 1978 στην Αθήνα. Είναι απόφοιτη του γερμανικού τμήματος του ΕΚΕΜΕΛ. Εργάζεται στο χώρο του βιβλίου ως μεταφράστρια και επιμελήτρια. Το 2014 ήταν υποψήφια για το Βραβείο Μετάφρασης Γερμανόφωνης Λογοτεχνίας Goethe Institut Athen. Έχει παρακολουθήσει το σεμινάριο «Δημιουργική γραφή και ανάγνωση της σύγχρονης ποίησης» του Χάρη Βλαβιανού (ΕΚΕΜΕΛ) και το σεμινάριο «Βίωμα και δημιουργική γραφή» του Ανδρέα Μήτσου (ΕΚΠΑ). 
Μεταφράσεις, κείμενα και ποιήματά της έχουν δημοσιευτεί στα περιοδικά Ποίηση και Ποιητική, καθώς και σε διάφορα ηλεκτρονικά περιοδικά και ιστότοπους (Logotexnia 21, Varelaki, e-poema κ.ά.). Έχει μεταφράσει ποιήματα της Else Lasker-Schüler, του Richard Εxner, του Georg Trakl και του Rainer Maria Rilke, διηγήματα των Gottfried Keller και E.T.A. Hoffmann, καθώς και δοκίμια των Siegmund Freud, Aby Warburg, Friedrich Nietzsche. Έχει επιμεληθεί κείμενα των Stefan Zweig και Friedrich Dürrenmatt. 
Οι απαντήσεις που ακολουθούν παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Είναι γνωστό πως ένας μεταφραστής αφιερώνει απίστευτη ενέργεια, χρόνο και κόπο. Είναι, αναντίρρητα, μια δύσκολη και απαιτητική δουλειά. Τι έχετε κερδίσει από αυτή τη διαδικασία;

Κατ’ αρχάς, ένα πεδίο διαρκούς πνευματικής πρόκλησης. Κάθε πρόταση την προσεγγίζω ως κάτι το καινούργιο. Ακόμα κι αν την έχω ξανασυναντήσει σε κάποιο άλλο κείμενο, αυτή τη φορά είναι τοποθετημένη σε διαφορετικό πλαίσιο. Επιπλέον, τη δυνατότητα απόδρασης από την καθημερινότητα. Μια μετάφραση δεν μπορεί να διεκπεραιωθεί με μηχανικό τρόπο. Πρέπει να εμπλακείς προσωπικά και ενεργά, να βουτήξεις στην πραγματικότητα του βιβλίου. Συχνά, δε, χρειάζεται να γίνεις ως και ηθοποιός, ιδίως όταν έχεις να κάνεις με λογοτεχνικούς χαρακτήρες. Θυμάμαι πόσο πολύ είχα διασκεδάσει όταν μετέφραζα τη Μνηστή του Βασιλιά, του Ε.Τ.Α. Χόφμαν. Ένας από τους πρωταγωνιστές του παραμυθιού αυτού ήταν ο Ντάπζουλ φον Τσάμπελτάου, τα λόγια του οποίου τα διάβαζα με φωνή Κώστα Πρέκα. Εκεί, κέρδισα στιγμές άπειρου γέλιου.

Μπορεί να διδαχθεί η τέχνη της λογοτεχνικής μετάφρασης;

Σε σύγκριση με άλλα είδη, η διδασκαλία της λογοτεχνικής μετάφρασης είναι αρκετά πιο δύσκολη επειδή στην περίπτωσή της χρειάζεται να επιστρατευτεί σε μεγάλο βαθμό η υποκειμενική κρίση του μεταφραστή, η οποία θα πρέπει να είναι διαρκώς παρούσα και οξυμένη κατά τη συνομιλία του με το κείμενο. Ωστόσο, ακόμα κι αν ο μεταφραστής διαθέτει έμφυτο ταλέντο, η κρίση αυτή καλό είναι να καλλιεργηθεί. Η άριστη γνώση της γλώσσας-πηγής και στόχου δεν αρκεί. Χρειάζεται να έχει προηγηθεί η θεωρητική βάση αλλά και η επαφή του μαθητευόμενου μεταφραστή με καταξιωμένους επαγγελματίες μεταφραστές, οι οποίοι θα του μεταγγίσουν την εμπειρία τους. Οι γνώσεις αυτές θα τον βοηθήσουν να διαμορφώσει έναν τρόπο σκέψης, έναν τρόπο προσέγγισης, ο οποίος φυσικά στη συνέχεια θα εμπλουτίζεται διαρκώς και από τα στοιχεία της προσωπικής του εμπειρίας.  

Πώς γίνεται κάποιος καλός μεταφραστής;

Άλλο τρόπο από την πολλή, προσεκτική και υπομονετική δουλειά δε γνωρίζω. Δουλειά με κεραίες τεντωμένες και μανίκια σηκωμένα. Βέβαια, η δουλειά αυτή δεν ξεκινά με το να ανοίξεις μπροστά σου το βιβλίο και να αρχίσεις να μεταφράζεις. Για να αποκτήσεις όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πρόσβαση στο σύμπαν του βιβλίου και στα πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσής του, χρειάζεται να προηγηθεί (τουλάχιστον) μία προσεκτική ανάγνωση του προς μετάφραση έργου, προκειμένου αφενός να το εντάξεις στο «περιβάλλον» του (ιστορικό, κοινωνικό, πολιτικό πλαίσιο, βιογραφικά στοιχεία συγγραφέα κτλ.) και να κατανοήσεις τη σχέση του προς το περιβάλλον αυτό και, αφετέρου, να σχηματίσεις μια εικόνα σχετικά με το ύφος, τη γλώσσα, το ρυθμό του κειμένου, με τα στοιχεία εκείνα δηλαδή που συνθέτουν την ατμόσφαιρα και το αισθητικό περιεχόμενο του έργου.

Ωφέλιμη, ιδίως σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης ή αδιεξόδου, μπορεί να αποδειχθεί και η επαφή με τις υπάρχουσες μεταφράσεις του κειμένου (ελληνικές και ξενόγλωσσες), υπό την προϋπόθεση όμως ότι ο μεταφραστής τις αντιμετωπίζει ως «συνομιλητές» που έρχονται να εμπλουτίσουν με την άποψή τους τον διάλογο του ιδίου με το κείμενο και όχι ως τον τόπο στον οποίο θα βρει μια έτοιμη λύση. Κατά τη διάρκεια της μεταφραστικής διαδικασίας –και ιδιαίτερα όταν έχουμε να κάνουμε με κείμενα παλαιότερων εποχών– επιβάλλεται το διαρκές άνοιγμα του λεξικού, ακόμα κι αν είμαστε σίγουροι για το τι σημαίνει η λέξη. Τέλος, μέγιστης σημασίας είναι η ικανότητα του μεταφραστή να αποφασίζει ποιο θα είναι κάθε φορά εκείνο που θα επιλέξει να απωλέσει.

Τί εννοούμε όταν λέμε «καλή μετάφραση»; Πότε είναι επιτυχημένη η μετάφραση ενός λογοτεχνικού έργου;

Η μετάφραση ξεκινά μέσα σε μια συνθήκη πένθους. Είναι αδύνατον να μεταφερθεί αυτούσιος ο κόσμος ενός κειμένου σε μιαν άλλη γλώσσα και κουλτούρα. Ο μεταφραστής γνωρίζει εξαρχής πως για να κερδίσει κάτι, θα πρέπει να θυσιάσει και κάτι. Βάσει των αποφάσεών του αυτών, είτε θα φέρει τον αναγνώστη όσο πιο κοντά γίνεται στο σύμπαν του συγγραφέα –οπότε θα έχουμε μια επιτυχημένη μετάφραση– ή θα τον πετάξει έξω από αυτό.

Ένα από τα γνωστά μεταφραστικά δίπολα είναι η κατά λέξη μετάφραση έναντι της ελεύθερης μετάφρασης. Κατά τη γνώμη μου, η μόνη χρησιμότητα του δίπολου αυτού είναι το ότι σου δίνει τη δυνατότητα να πατήσεις με το ένα σου πόδι στο ένα του άκρο και με το άλλο σου στο άλλο, για να μπορέσεις να βρεις το σημείο ισορροπίας σου. Το να ακολουθήσεις μόνο το ένα άκρο έχει συχνά ως αποτέλεσμα ανεπανόρθωτες απώλειες. Το να ακολουθήσεις μόνο το άλλο άκρο σημαίνει ότι μπορεί και να δημιουργήσεις ένα υπέροχο κείμενο, το οποίο όμως δε θα είναι μετάφραση.

Τάσσομαι υπέρ της πιστής μετάφρασης, η οποία για μένα σημαίνει να προσπαθείς να χτίσεις ένα λεκτικό οικοδόμημα, το οποίο θα φιλοξενήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο –δηλαδή με τις λιγότερες δυνατές απώλειες– τόσο το σημασιολογικό όσο και το αισθητικό περιεχόμενο του πρωτοτύπου. Σημαίνει να υπακούς στις λεκτικές επιλογές του συγγραφέα (το «είμαι κουρασμένος» δε θα γίνει «είμαι ξεθεωμένος» επειδή έτσι μας βγαίνει), σημαίνει να διατηρείς τη στρυφνότητα του πρωτοτύπου όποτε τη συναντάς (κάποιο λόγο θα έχει για να υπάρχει!), σημαίνει να παίρνεις και μια οριοθετημένη από το ίδιο το κείμενο ελευθερία εκεί όπου απαιτείται, κυρίως σε περιπτώσεις λογοπαιγνίων, παροιμιών ή ιδιωματικών εκφράσεων (παραδείγματος χάριν, αν στο πρωτότυπο υπάρχει η έκφραση «Er hat ihm die Leviten gelesen», ο Έλληνας αναγνώστης θα διαβάσει το κατανοητό «του έψαλε τον εξάψαλμο» και όχι το «του διάβασε τους Λευίτες») ή σε περιπτώσεις λέξεων που πρέπει αναγκαστικά να αποδοθούν περιφραστικά. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της τελευταίας περίπτωσης ήταν η λέξη Turmknopf, ένας αρχιτεκτονικός όρος τον οποίο συνάντησα στο έργο του Γκότφρηντ Κέλλερ Τα ρούχα κάνουν τον άνθρωπο. Αντίστοιχος όρος στα ελληνικά δεν υπάρχει. Μία κατά λέξη μετάφραση θα διέλυε όλη την εικόνα που είχε φτιάξει ο συγγραφέας και θα άφηνε μετέωρο τον Έλληνα αναγνώστη. Επομένως, αποδόθηκε ως «οι χρυσές σφαίρες στα ιστία των πύργων».

Πρόσφατα κυκλοφόρησε η πρώτη σας ποιητική συλλογή. Τί σημαίνει ποίηση για εσάς;

Στο δικό μου μυαλό η ποίηση είναι κι αυτή μια διαδικασία μετάφρασης. Αποπειράσαι να μεταφέρεις την εμπειρία σου, το απόσταγμα της εμπειρίας σου, στην επικράτεια των λέξεων, με στόχο να φτάσεις στην κατανόηση κάποιων πραγμάτων ή στην παραδοχή ότι η πολυπόθητη αυτή κατανόηση δεν είναι εφικτή. Βασική προϋπόθεση σε αυτό είναι να βρεις τη δική σου φωνή, να βασιστείς στην αίσθηση που εσύ έχεις για τον εαυτό σου και την πραγματικότητα που σε περιβάλλει.

Σε ποιους απευθύνεστε;

Όσο γράφεις, ο μόνος στον οποίο απευθύνεσαι είναι ο εαυτός σου. Κινείσαι μέσα στο δικό σου σύμπαν ολομόναχος. Τα υπόλοιπα πρόσωπα που «κατοικούν» μέσα σ’ αυτό αποτελούν πλέον κομμάτια της εμπειρίας σου. Γράφεις για να φέρεις στην επιφάνεια μια αλήθεια, μια δική σου αλήθεια, όσο δύσκολη, όσο ρευστή κι αν είναι. Εκείνη τη στιγμή δεν σκέφτεσαι τι θα πει η μαμά σου, ο σύζυγος ή ο εργοδότης σου ούτε και ασχολείσαι με τον εν δυνάμει αναγνώστη σου. Ο αναγνώστης θα πάρει στα χέρια του το αποτέλεσμα της καταβύθισής σου, όταν εσύ θα έχεις βγει στην ακτή και το έργο θα έχει αποκοπεί πια από εσένα. Σε αυτό ακριβώς το στάδιο, εύχεσαι τα όποια «ευρήματά» σου να σημαίνουν κάτι και για κάποιον άλλον άνθρωπο. Όχι όμως νωρίτερα.

Ποιους ποιητές αγαπάτε και ποιοι πιστεύετε πως σας έχουν επηρεάσει, τόσο στον τρόπο γραφής, όσο και στον κόσμο των ιδεών;

Όλοι μας έχουμε πίσω μας ένα αναγνωστικό παρελθόν, επομένως όλοι μας έχουμε δεχθεί επιρροές, και όχι απαραιτήτως μόνο από τον χώρο της ποίησης. Ωστόσο, έχω την αίσθηση πως με το πέρασμα του χρόνου οι επιρροές αυτές παντρεύονται με τα δικά μας στοιχεία, γίνονται κτήμα μας, και είναι κάπως δύσκολο να διακρίνεις σε ποιον οφείλεις τι. Ιδίως όταν εκδίδεις για πρώτη φορά στην ηλικία των σαράντα.

Για να έχει αυτή η λίστα ένα τέλος, θα περιοριστώ μονάχα σε νεκρούς –με εξαίρεση έναν– ποιητές, τους οποίους αγαπώ τόσο για το περιεχόμενο όσο και για τα «δομικά υλικά» που χρησιμοποίησαν για να χτίσουν αρκετά από τα ποιήματά τους. Ξεχωρίζω, λοιπόν, τον Καβάφη, τον Τάσο Λειβαδίτη και τον Τίτο Πατρίκιο. Με τον τελευταίο μάλιστα, χάρη στους στίχους του οποίου κατάφερα να δω το σώμα μ’ άλλα μάτια, συνομιλώ μέσω του ποιήματος «Η αυτοτέλεια του σώματος».

Από τους ξένους;

 Ο Έλιοτ, ο Ρίλκε με τα Γράμματα σε ένα νέο ποιητή και ο Πάουντ με την Αλφαβήτα της Ανάγνωσης, είναι από τους πρώτους που «μου είπαν» τι πρέπει να κάνω ή να μην κάνω. Ο Χέρμπερτ άνοιξε τους ορίζοντές μου σε ό,τι αφορά την επιδίωξη της λεκτικής ακρίβειας. Τέλος, αισθάνομαι έντονα συνδεδεμένη με τις αρσενικές και θηλυκές «μάσκες» της Έλζε Λάσκερ-Σούλερ, με τη διεισδυτικότητα της Τσβετάγιεβα, την ενσυναίσθηση της Καμιένσκα, την εικονοποιία της Πλαθ, την απεγνωσμένη προσπάθεια της Σέξτον να βρει τη ζωή.

Διαβάζουν ποίηση σήμερα οι Έλληνες; Βρίσκει η νέα γενιά αναγνωστών ένα αποκούμπι στην ποίηση και γενικότερα στη λογοτεχνία, όπως οι προηγούμενες γενιές; Ποια είναι η δική σας αίσθηση;

Βάσει μιας πρόσφατης μελέτης, μόνο ένα 7,8% των Ελλήνων διαβάζει πάνω από 10 βιβλία το χρόνο, τη στιγμή που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες το ποσοστό αυτό είναι διψήφιο. Οι αναγνώστες της ποίησης καλύπτουν ελάχιστο μέρος του ποσοστού αυτού. Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι προκατειλημμένοι απέναντι στην ποίηση. Θα σου πουν είτε πως τη βρίσκουν νερόβραστη (φαντάζονται πουλάκια που κελαηδάνε στα κλαδάκια στο φως του δειλινού) είτε πως είναι πολύ δύσκολη για τα δικά τους κυβικά. Και οι δύο απαντήσεις, φυσικά, αποκαλύπτουν πως ουδέποτε έχουν ασχοληθεί σοβαρά μαζί της.

Λόγω του ότι εργάζομαι παράλληλα και ως καθηγήτρια Γερμανικών, έρχομαι συχνά σε επαφή με εφήβους. Ελάχιστοι από αυτούς διαβάζουν λογοτεχνία. Ποίηση κανείς. Καμιά φορά, όμως, όταν στο πλαίσιο του μαθήματος τους εμφανίσω στίχους κάποιου κλασικού ή σύγχρονου ποιητή, οι περισσότεροι από αυτούς ενθουσιάζονται κι αρχίζουν τις ερωτήσεις (ποιανού είναι, φέρτε μας κι άλλο…). Νομίζω πως το κλειδί είναι να μυηθούν οι νέοι στη λογοτεχνία με τρόπο όχι ψυχαναγκαστικό, αλλά με τρόπο που θα τους κεντρίσει το ενδιαφέρον, που θα τους πείσει ότι η λογοτεχνία τούς αφορά.

Από πού αντλείτε έμπνευση; Τί είναι αυτό που σας δίνει ερέθισμα για να γράψετε;

Το ερέθισμα μπορεί να έρθει από οπουδήποτε. Από ένα προσωπικό βίωμα, από ένα μουσικό κομμάτι, από ένα άλλο ποίημα, από έναν πίνακα ζωγραφικής, από έναν βράχο, από τις σταγόνες της βροχής, από ένα μικροαντικείμενο… Αυτό είναι απρόβλεπτο. Όποια εικόνα κι αν έρθει στην επιφάνεια, θα πρέπει να περάσει από το μικροσκόπιο της παρατήρησης. Αν η εικόνα αυτή καταφέρει να βρει τη θέση της στη διυλισμένη εμπειρία, αν κατορθώσει να με οδηγήσει στην εύρεση των λέξεων που περιγράφουν –και όχι εξηγούν– με ακρίβεια την εμπειρία αυτή, τότε δεν θα πρόκειται απλώς για μια εικόνα που έτυχε να κατρακυλήσει από το μέτωπό μου (όπως θα έλεγε ο Χέρμπερτ), αλλά θα είναι λειτουργική και θα αξίζει να δουλευτεί περαιτέρω για να γίνει ποίημα.

Από τα ποιήματά σας, ποιος στίχος σας εκφράζει περισσότερο και γιατί;

Στην παρούσα φάση, ό,τι υπάρχει μέσα στο βιβλίο με εκφράζει. Είναι πολύ πρόσφατο ως γεγονός. Ωστόσο, και για να απαντήσω στην ερώτησή σας, θα ξεχωρίσω ένα δίστιχο που μπορεί να διαβαστεί και ως στάση ζωής, και ως τρόπος κατανόησης του εσωτερικού και εξωτερικού κόσμου, ακόμα και ως ποίημα ποιητικής: «Ανεβοκατεβαίνει εντός της σκάλες […] και ενώνει κομμάτια».

Έχετε κάνει απόπειρες ν’ ασχοληθείτε και με άλλα λογοτεχνικά είδη, πέραν της ποίησης και της μετάφρασης;

Σοβαρές απόπειρες όχι, δεν έχω κάνει. Μόνο πειραματισμούς.

Ποιο είναι το μεγάλο σας όνειρο;

Να μην ξαναχάσω την ικανότητά μου να κάνω όνειρα.

Δελτίο τύπου ποιητικής συλλογής "Όχι τα λόγια" 

(Εκδόσεις Ροές - Σελ. 80, τιμή χωρίς ΦΠΑ: 10 € ISBN: 978-960-283-476-3)

Τα 34 ποιήματα της συλλογής λειτουργούν σαν τα κομμάτια ενός παζλ. Τα γεγονότα σπάνε και συναρμολογούνται ξανά από χέρι ενήλικο ή παιδικό. Ή κι απ’ τα δυο μαζί συγχρόνως. Μέσα από μια διαρκή διαδικασία αναμόχλευσης ανακαλύπτονται τα υλικά  κατασκευής μια νέας προσωπικής πραγματικότητας που «έχει για κέντρο / εκείνο που φαντάστηκαν / ότι μπορεί να υπάρξει». 

Οι στίχοι της Μαυρομμάτη είναι στοχαστικοί, διακρίνονται για τον κοφτερό σαρκασμό τους και χαρακτηρίζονται από ελλειπτική και σβέλτη σκηνοθεσία που παραμένει προσηλωμένη στις κρίσιμες λεπτομέρειες. Το μολύβι εισχωρεί τόσο βαθιά στη ρίζα του βιώματος, που συναντά αναπόφευκτα εκείνη του αναγνώστη. Τα έργα που κοσμούν τις σελίδες και το εξώφυλλο του βιβλίου φιλοτεχνήθηκαν ειδικά για την εν λόγω έκδοση από την εικαστικό Ειρήνη Βλαβιανού.

Οπισθόφυλλο:

Η διάλυση είναι το πρώτο στάδιο της δημιουργίας. 

Ο αέρας έχει ήδη αραιώσει. Οι κόκκινες κλωστές έχουν κοπεί. Το κεφάλι ενός κοριτσιού κατρακυλάει στην άσφαλτο.

Γονατισμένη στον δρόμο

προσπαθώ με μανία να τη συναρμολογήσω.

Να κουμπώσει το κεφάλι σωστά,

να τη σηκώσω όρθια,

να ανοίξουν τα μάτια της.

Τα κομμάτια βρίσκουν τη θέση τους. Το σώμα αποκτά τη δική του νοημοσύνη. Η ένωσή του με το άλλο προϋποθέτει πλέον τη γέννηση μιας νέας γλώσσας. Τη γέννηση ενός νέου τρόπου σκέψης.

Ο δρόμος που ανοίγεται είναι σπειροειδής·

έχει για κέντρο εκείνο που φαντάστηκαν

ότι μπορεί να υπάρξει.

Περισσότερα βιβλία των «Εκδόσεων Printa – Ροές» εδώ, εδώ & εδώ!