Συνέντευξη με τον ποιητή Πασχάλη Κατσίκα

Πριν λίγους μήνες κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα η καινούργια ποιητική συλλογή του Πασχάλη Κατσίκα, "Ρετάλια", σε πολύ προσεγμένη αυτή τη φορά έκδοση, που απαρτίζεται από 44 ποιήματα στα οποία η συνειδητοποιημένη και ώριμη διαχείριση του επώδυνου προσωπικού βιώματος είναι αισθητή. Με αυτή την αφορμή κάναμε μια σύντομη συνέντευξη με τον πολυγραφότατο δημιουργό, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει δώσει αξιόλογα δείγματα γραφής, τόσο στην ποίηση, όσο και στο μικροδιήγημα. Ποιήματά του έχουμε φιλοξενήσει στις Νότες Λογοτεχνίας εδώ και εδώ. 

Πότε και πώς ξεκινήσατε να γράφετε ποίηση, κύριε Κατσίκα;

Δεν ανήκω σ’ εκείνους που άρχισαν να γράφουν ποίηση σε μικρή ηλικία, κύριε Βαφειάδη, εγώ αντιθέτως άρχισα στα 45! Με οδήγησαν σ’ αυτήν κάποιες διαδικασίες που με έφεραν αντιμέτωπο με την πραγματικότητα του θανάτου, σε συνδυασμό με έναν καινούριο έρωτα που γέννησε την ελπίδα. Έτσι επηρεασμένος και από την ιστορία του Νερούδα με την αγαπημένη του Ματίλντε, τα πρώτα μου ποιήματα ήταν ερωτικά.

Από πού αντλείτε έμπνευση; Τι είναι αυτό σας δίνει ερέθισμα για να γράψετε;

Όπως όλοι, τα θέματά μου τα αντλώ από τη ζωή και τον ίδιο τον άνθρωπο, δεν υπάρχει παρθενογένεση στη λογοτεχνία άλλωστε, αλλά και από τις επιστήμες, όπως τη φυσική, τα μαθηματικά, την αρχαία ελληνική  γραμματεία και μυθολογία, την ιστορία, ακόμη και την ψυχολογία. Για παράδειγμα θα αναφέρω το ποίημα «Μείζονα διαταραχή». Όσο για το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας, θα έλεγα πως πρόκειται για έναν συνδυασμό ερεθισμάτων και εσωτερικής ανάγκης, που δεν μπορώ να σας την περιγράψω. Θα μπορούσα ίσως να δώσω στους αναγνώστες σας να το κατανοήσουν καλύτερα με ένα ποίημα, το εισαγωγικό από την επόμενη συλλογή που ετοιμάζω:

Η γραβάτα

Τη νύχτα μου φωτίζω
με μια πολύχρωμη μεταξωτή γραβάτα.
Τη δένω ανάποδα
στην πλάτη να κρέμεται η γλώσσα,
στο σβέρκο να με βαραίνει του κόμπου της ο ίσκιος.
Άκρη-άκρη κρεμάω παραγάδια.
Εσάς προσμένω,
που προίκισε η τέχνη της ανάγνωσης
να τσιμπήσετε,
μήπως σκαλώσει στο πολύφωτο
κι απαλλαγώ για πάντα απ' την ανάγκη της.

Υπάρχουν παλαιότεροι ομότεχνοί σας που κρίνετε ότι άσκησαν επίδραση στη διαμόρφωση της προσωπικής σας γραφής;

Παρόλο που ζω κυριολεκτικά ανάμεσα σε βιβλία λόγω του επαγγέλματός μου, δεν υπήρξα ποτέ φανατικός αναγνώστης ποίησης στο παρελθόν, παρά μόνο πεζογραφίας. Την τελευταία πενταετία, βέβαια, αυτή η ισορροπία έχει αντιστραφεί υπέρ της ποίησης. Ειλικρινά δεν ξέρω τι να σας απαντήσω από τη μία μεριά, και από την άλλη τεχνηέντως το αποφεύγω, γιατί δεν πιστεύω πως δεν μπορεί κανείς έτσι εύκολα να θεωρηθεί ομότεχνος μεγάλων λογοτεχνών τη στιγμή που έχει εκδώσει μόνο δύο βιβλία. Επιφυλάσσομαι να σας απαντήσω, αν είμαστε πρώτα καλά, σε μερικές δεκαετίες.

Ποιους ποιητές αγαπάτε; Σε ποιους επιστρέφετε όταν θέλετε να διαβάσετε;

Ποιον να πρωτοθυμηθώ; Τους Μιχ. Κατσαρό, Κωστή Παπακόγκο, Γ. Ιωάννου, Ντ. Χριστιανόπουλο, Αργ. Χιόνη, Χάρη Μεγαλυνό, Ε. Πόε, Αρθ. Ρεμπώ, Σ. Μπωντλαίρ, Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, Γουόλτ Γουίτμαν… νομίζω πως κατάφερα να αδικήσω πολλούς.

Ποιο είναι το προσωπικό σας κριτήριο για να δημοσιεύσετε ή όχι ένα ποίημα;

Ο κάθε λογουργός, θα δανειστώ εδώ τον όρο από τον φίλο μου Παναγή Αντωνόπουλο, γνωρίζει ενδόμυχα με το που θα ολοκληρώσει ένα κείμενο αν είναι δυνατό, αν αξίζει να δημοσιευθεί. Εννοείται πως γράφουμε και αδύναμα κείμενα που ποτέ δεν θα βγουν προς τα έξω. Ωστόσο προσωπικά μοιράζομαι πολλά από τα λογουργήματά μου με φίλους, ποιητές ή έμπειρους αναγνώστες, και λαμβάνω σοβαρά υπόψη μου τη γνώμη τους πριν ακόμα δημοσιευθούν.

Προσφάτως κυκλοφόρησε η δεύτερη ποιητική σας συλλογή με τίτλο «Ρετάλια». Πώς θα χαρακτηρίζατε τα νέα αυτά ποιήματα που βγήκαν στο φως; Ποιο είναι το κύριο γνώρισμά τους;

Θα τα χαρακτήριζα σίγουρα ωριμότερα από τα πρωτόλεια των «Τεταρτημορίων». Έχουν το χαρακτηριστικό της βιωματικής εμπειρίας την οποία προσπαθώ να μετατρέψω σε αντίδοτο κατανόησης της θλιβερής πραγματικότητας, αναδιατάσσοντας γλωσσικά αυτή την ίδια την πραγματικότητα. Επιτρέπουν την ερμηνεία στον αναγνώστη αλλά και την προκαλούν, ώστε να κατατάξει απευθείας τον εαυτό του στα μοτίβα που απασχολούν τη σκέψη μου, με σκοπό να αξιοποιήσει τα νοήματα που ενυπάρχουν στα επιμέρους θέματα.

«Δεν σε πρόλαβα, τους στίχους μου ήθελα να σου δώσω» γράφετε σ’ ένα ποίημά σας, αφιερωμένο στον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα. Γράφετε και στίχους τραγουδιών; Από ποιους θα θέλατε να μελοποιηθούν και να τραγουδηθούν;

Πληροφορήθηκα τον χαμό του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα από το ραδιόφωνο στο αυτοκίνητο, λίγο πριν φτάσω ένα πρωινό στο γραφείο. Με συγκλόνισε και το πρώτο που έκανα ήταν να πιάσω χαρτί και μολύβι για να γράψω αυτό το ποίημα. Υπήρξε ένας από τους λατρεμένους μου καλλιτέχνες, που μαζί του μεγάλωσα και ωρίμασα. Η συλλογή είναι αφιερωμένη στον εξάχρονο γιο μου, γι’ αυτό και συμπεριέλαβα το «Τελεία και παύλα» με την ελπίδα να αναζητήσει κάποτε τα τραγούδια του Λαυρέντη. Είναι αλήθεια πως γράφω και στίχους τους οποίους δεν έχω δείξει ακόμη σε κανέναν. Αν κάποιον «ζηλεύω», είναι ο Νίκος Γκάτσος και η συνεργασία του με τον Μάνο Χατζιδάκι. Όσο το να μελοποιηθούν και να τραγουδηθούν όμως, δεν έχω ακόμη τολμήσει ούτε να το φανταστώ.

Έχετε καταπιαστεί και με άλλα είδη γραφής εκτός της ποίησης;

Έχω πειραματιστεί με τη μικρή φόρμα, το «μικροδιήγημα» και έχω δημοσιεύσει πολλά εξ αυτών σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά όπως: Χάρτης, Ιστορίες Μπονζάι, Φρέαρ, Εξιτήριον και στο έντυπο Λογοτεχνικό Δελτίο της Υπερρεαλιστικής Ομάδας Θεσσαλονίκης, της οποίας είμαι μέλος. Όταν συμπληρωθεί ένας ικανός αριθμός, ευελπιστώ να εκδοθούν και αυτά σε μια συλλογή.

Με ποιο ποίημα από το βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα της Θεσσαλονίκης θα θέλατε να κλείσουμε την κουβέντα μας και γιατί;

Όπως είπα και πριν, η συλλογή αυτή είναι αφιερωμένη στον γιο μου. Θα ήθελα λοιπόν να κλείσουμε με το ποίημα «Αερικά», νομίζω πως το γιατί είναι ολοφάνερο στους δύο τελευταίους στίχους:

Αερικά

Γράφω με ανώνυμα στυλό
κρατώντας τα αντισυμβατικά.
Μικρός δεν έκανα ασκήσεις εργοθεραπείας
είναι καινούρια μόδα.
Ισορροπία σε δοκό
επίσης δεν δοκίμασα
μόνο στις άκρες
σε νεόδμητα μπαλκόνια
πριν τα στολίσουν κάγκελα.
Ευτυχώς από κάτω
είχε κουμούλες άμμου για το χάρτσι.
Δεν πήγα για αναρρίχηση,
μπάντμιντον  ή τέχνες του πολέμου.
Ολημερίς έπαιζα κυνηγητό, τα καλοκαίρια
κρυφτό στο φως της μέρας
κι άκουγα παραμύθια απ’ τον παππού
για φίδια και φαντάσματα.
Σήμερα γι’ αυτά θα σου μιλήσω
με γράμματα δυσανάγνωστα,
χωρίς αυτοάμυνες,
χαρακτηριστικά ανισόρροπος
που δεν πατώ σε άλλους
για να σκαρφαλώσω.
Τριγύρω μας ας σφυρίζουν ερπετά
και φτερωτά μπαλάκια
εσύ να ονειρεύεσαι αερικά διαβάζοντας
τους στίχους που σου γράφω

Παρακάτω, ο πρόλογος που έγραψε για το βιβλίο ο Αντώνης Χαριστός:

Η ποιητική συλλογή «Ρετάλια» του Πασχάλη Κατσίκα, δεύτερη κατά σειρά έκδοσης, επί της ουσίας θέτει οριστικό τέλος στον πρώιμο πειραματισμό της πρώτης περιόδου προσδίδοντας χαρακτήρα και ταυτότητα στον ποιητικό του λόγο. Πλέον, χειρίζεται τα ζητήματα έκφρασης όχι υπό τη σκέπη μίας συναισθηματικής αφήγησης πρώτου βαθμού με αφετηρία την αυθόρμητη καταγραφή, αλλά εισάγει την έννοια του συγκεκριμένου μέσα από τον συνεκτικό δεσμό της συνειδητής επεξεργασίας εικόνων και θεμάτων. Πράγματι, τα ποιήματα τα οποία δημοσιεύονται στην εν λόγω συλλογή διακλαδώνονται σε δύο επάλληλα επίπεδα.

Το πρώτο εξ αυτών ενέχει το στοιχείο της βιωμένης εμπειρίας σε βρεφική μορφή. Είναι το στιγμιαίο αντίδοτο στην θλιβερή απόπειρα κατανόησης της εξωτερικής πραγματικότητας. Παραμένει βρεφικό ως προς την πρόσληψη, ενηλικιώνεται ωστόσο μέσα από την γλωσσική αναδιάταξη αυτής της ίδιας πραγματικότητας. Στο σημείο αυτό έγκειται η πρώτη σφοδρή εγχάραξη των σταθεροποιητικών χαρακτηριστικών τα οποία συνθέτουν τον ποιητικό του λόγο. Είναι χαρακτηριστικά τα οποία συμπλέκονται ανάμεσα στην βιωμένη εμπειρία και την επαναφορά αυτής ως αυτοτελούς μορφής στο γίγνεσθαι της δημιουργικής αχρονίας. Με άλλα λόγια, στα ποιήματα τα οποία έχει τη δυνατότητα να μελετήσει ο αναγνώστης θα διαπιστώσει την αντιπαράθεση του συντελεσμένου χρόνου και της μορφικής δυναμικής του χώρου με την επεξεργασία των υλικών που αποτελούν συνδετικούς κρίκους ερμηνείας.

Διότι ο Πασχάλης Κατσίκας επιτρέπει την ερμηνεία έως και την προκαλεί ώστε ο αναγνώστης να μην αναζητήσει αυτή στις ατομικές του παραμέτρους προσέγγισης αλλά ευθέως να κατατάξει εαυτόν στα κεντρικά μοτίβα τα οποία απασχολούν τη σκέψη του ποιητού. Αυτό ακριβώς το πλαίσιο δεν πρέπει να εκληφθεί ως ευκολία πρόσβασης στα νοήματα των ποιημάτων. Αντιθέτως, η, εκ των προτέρων, παράδοση των ηνίων ερμηνείας στον αναγνώστη επιβάλει με την σταθερότητα των τεκμηρίων λόγου τα οποία αξιοποιεί ως δικλείδα ασφαλείας για τα νοήματα τα οποία ενυπάρχουν στις σκιές θεμάτων. Το δίδυμο, ερμηνεία-νοηματοδότηση, επέρχεται θέση οδηγού με εναλλαγές. Την ίδια στιγμή κατά την οποία ο αναγνώστης θεωρεί την ερμηνεία δεδομένη την ίδια ακριβώς στιγμή τα νοήματα που ξεπροβάλουν στο βάθος αυτής ματαιώνουν την πρώτη απόπειρα. Επομένως, στο επίπεδο το οποίο βρισκόμαστε, η βιωμένη εμπειρία ως θεματική και η νοσταλγική επαναφορά καταστάσεων και προσώπων ανακατεύει την τράπουλα των εικόνων άλλοτε μεγεθύνοντας και άλλοτε υπονομεύοντας την αξιολόγηση της θεματικής σε σχέση όχι με το ποίημα αυτό καθαυτό αλλά με την κριτική αναφορά όπως εξαναγκάζει ο δημιουργός τον αναγνώστη.

Το δεύτερο επίπεδο διακρίνεται με τη σειρά του σε δύο σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Το πρώτο αφορά τη χρήση της γλώσσας και το δεύτερο εκείνο της εικονοποιίας. Η γλώσσα απλή στην αυτονομία των λέξεων που τη συναποτελούν εξοβελίζει την απλότητά της όταν κανείς αντιληφθεί το σύνολο του αποτελέσματος στο οποίο καταλήγουν οι στίχοι των ποιημάτων. Είναι απότοκος μίας σοβαρής ταύτισης αιτίου και αιτιατού ως προς την δόμηση των εικόνων. Στο σημείο αυτό περνάμε στο δεύτερο σημείο. Επρόκειτο για αλληλοδιαδοχή γλώσσας και εικόνων, στην οποία η μεν πρώτη συνθέτει τα θεμέλια της θεματικής κατηγορίας, η δε δεύτερη μορφοποιεί, όχι την θεματική αλλά το απόσταγμα αυτής. Οι εικόνες, σαν σε κινηματογραφικό σεντόνι, ξεδιπλώνονται με μαεστρία εφορμώντας απ’ την δυναμική της γλώσσας. Επομένως, δεν αναζητά κανείς ενέργεια και μεταβολή στις εικόνες. Οι τελευταίες μοιάζουν στατικές ως απόληξη μιας μακράς πορείας εσωτερικής διαπάλης. Στο τέλος αυτής της πορείας ο δημιουργός διατηρεί την αξία των γεγονότων στην πρότερη μορφή των ανασκευασμένες, ωστόσο, στην υποκειμενικότητα της ύστατης κρίσης του ποιητού.

Στην ποιητική συλλογή «Ρετάλια», ο έρως, ο θάνατος, η ζωή εν κινήσει, οι στιγμές ως χρόνος και ως χώρος, η άρνηση και η θέση σκιαγράφησης μίας απάντησης στα ερωτήματα που ταλανίζουν τον εσωτερικό αθέατο κόσμο του καλλιτέχνη αναμετρώνται σε αντιπαράθεση με το Εγώ και με το Εμείς. Μία διαπάλη η οποία ατομικοποιεί το συλλογικό και αντίστροφα, συλλογικοποιεί το ατομικό έχοντας διασχίσει μία πορεία πρακτικής επαφής με τα διαδραματιζόμενα περιστατικά. Διότι, η συλλογή «Ρετάλια» αναγιγνώσκει εαυτόν ως περιστατικά μίας ανόθευτης αρμονίας συνειδήσεως και ηθικής. Η τελευταία μεταμφιέζεται σε πολλαπλούς ρόλους και ανταπαντά σε αντίστοιχες αφορμές εγχάραξης των αισθήσεων. Ο Πασχάλης Κατσίκας απογυμνώνεται στην προσωπική ιστορία αυτοτελών επεισοδίων μίας διαρκούς αυτοκριτικής την ίδια ακριβώς ώρα κατά την οποία, περνώντας στη θέση από την άρνηση, διαμορφώνει το ομοίωμα της νέας τύπου αλήθειας την οποία υπηρετεί.

«Όλα μια μάζα αναμνήσεις»... 

Η ποιητική συλλογή κυκλοφόρησε τον Αύγουστο του 2020 από τις Εκδόσεις Γράφημα, με την επιμέλεια του Ιωάννη Τσαχουρίδη. Μακέτα εξωφύλλου: Νάγια Γούγου-Μητροπούλου. Σύντομα θα κυκλοφορήσει σε free ebook από το Εξιτήριον η τρίτη ποιητική συλλογή του Πασχάλη Κατσίκα, "Το κοιμώμενο τσίρκο".

Το μεγάλο σπίτι. Ένα εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο για τον Ελληνικό Στρατό!

 

Προσφάτως κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα της Θεσσαλονίκης, ένα εικονογραφημένο "στρατιωτικό" βιβλίο για τους μικρούς μας φίλους. Συγγραφέας είναι η Χρυσάνθη Νιάκα και εικονογράφος ο Φώτης Παπαστεφάνου. 

Η συγγραφέας γεννήθηκε στο Κρόκιο Μαγνησίας και σπούδασε νοσηλευτική στη Σχολή Αξιωματικών Νοσηλευτικής. Στη συνέχεια εργάστηκε στα Στρατιωτικά Νοσοκομεία Αθηνών και Λάρισας. Είναι κάτοχος πτυχίου στη Διοίκηση Επιχειρήσεων του ΑΤΕΙ Θεσσαλίας και μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών της Ιατρικής Σχολής Θεσσαλίας στην "Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας". Είναι προφανώς της δια βίου μάθησης και γι' αυτό συνεχίζει τις σπουδές της στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας... και επί σειρά ετών είναι Διευθύντρια του Βρεφονηπιακού Σταθμού Λάρισας της 1ης Στρατιάς. 

Ο εικονογράφος γεννήθηκε το 1983 στη Θεσσαλονίκη και σπούδασε Αρχιτεκτονική στο ΑΠΘ και Δημιουργική Γραφή στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Ασχολείται με τη δημιουργία κόμικς και την εικονογράφηση βιβλίων από το 2006. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα. 

Στο πρώτο της βιβλίο, η Χρυσάνθη Νιάκα μάς ταξιδεύει, με τα μάτια ενός μικρού αγοριού, σε κάποια ακριτική πόλη με ποτάμι. Οι γονείς του παιδιού είναι στρατιωτικοί και ο μικρός περνάει αρκετές ώρες με τον παππού και τη γιαγιά. Είναι τυχερός που τους έχει κοντά του, μιας και οι περισσότεροι στρατιωτικοί με τις συχνές μεταθέσεις τους, υπηρετούν πολλές φορές μακρυά από τις πατρογονικές εστίες και τον τόπο γέννησης και καταγωγής τους και δεν έχουν κοντά τους γονείς τους. 

Η συγγραφέας στέκεται ιδιαιτέρως στο ανυπέρβλητο κοινωνικό έργο που προσφέρουν οι Ένοπλες Δυνάμεις. Δεν είναι λίγες φορές που ο στρατός, πέρα από την κύρια και βασική αποστολή του και τις καθημερινές δραστηριότητες, έχει συνεισφέρει τα μέγιστα με τη συμμετοχή στρατιωτικών και στρατιωτών σε κατάσβεση πυρκαγιών και άλλες φυσικές καταστροφές, σε διακομιδές ασθενών από νησιά της άγονης γραμμής, με τις επισκέψεις στρατιωτικών γιατρών σε ακριτικά σημεία της χώρας που έχουν ελλείψεις ορισμένων ειδικοτήτων, κ.λπ., κάποια γνωστά από τις ειδήσεις και κάποια όχι και τόσο γνωστά. 

Η εικονογράφηση είναι απολύτως ταιριαστή με το κείμενο. Φαντάροι, τσολιάδες, παρελάσεις, ορκωμοσίες, σημαίες, ελικόπτερα, κανόνια, αντιαρματικά... όλα για το "Μεγάλο Σπίτι" που δεν είναι ένα στρατιωτικό οίκημα, αλλά συμβολίζει τη μεγάλη οικογένεια του ελληνικού στρατού. Καλή ανάγνωση!

Οπισθόφυλλο:

“Η συμμαθήτριά μου η Κατερίνα χαιρέτησε με αγκαλιές την κυρία Ερμιόνη. Και κάτι είπανε ότι ο μπαμπάς της λείπει μέρες από το σπίτι. Κάτι για μια υπηρεσία για την άσκηση, κάτι για μια άσκηση της υπηρεσίας; Είπε όμως ότι η αγκαλιά του μπαμπά της είναι πιο γλυκιά όταν γυρίζει από την υπηρεσία”

Στο υπέροχο αυτό βιβλίο με την εκπληκτική εικονογράφηση οι μικροί αναγνώστες θα κατανοήσουν το πολύπλευρο έργο και την τεράστια προσφορά των Ενόπλων Δυνάμεων στη χώρα μας και θα έχουν την ευκαιρία να πουν ένα μεγάλο “ευχαριστώ” στους άνδρες και τις γυναίκες που υπηρετούν την πατρίδα!

Για περισσότερα βιβλία των Εκδόσεων Γράφημα του Ιωάννη Τσαχουρίδη εδώ & εδώ!

Οι άθλοι του Ηρακλή

 

Ένας από τους γνωστότερους ήρωες της ελληνικής μυθολογίας μας, ο γενναίος Ηρακλής, μας συστήνεται εδώ αυτοπροσώπως, μέσα από την παράθεση των σημαντικότερων γεγονότων της ζωής του και, πάνω απ όλα,  των περίφημων άθλων και των κατορθωμάτων του. Όμως, μέσα από την προσωπική αφήγηση του ίδιου του ήρωα, ο αναγνώστης θα γνωρίσει τις πιο μύχιες σκέψεις, τα συναισθήματα και, κυρίως, την προσωπική ματιά του ίδιου του ήρωα στα γεγονότα της ζωής του.

Ποιον άθλο απ’ όσους εκτέλεσε ο ίδιος ο Ηρακλής θεωρούσε τον δυσκολότερο; Πώς ένιωθε για την Ήρα και τον Ευρυσθέα που έβαζαν διαρκώς εμπόδια στον δρόμο του και πώς για εκείνους που τον βοηθούσαν; Πώς ήταν τα παιδικά χρόνια του, για τα οποία τόσα λίγα γνωρίζουμε;

Αυτά και άλλα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει ο δεύτερος τόμος της σειράς «Ελληνική Μυθολογία και Αρχαιότητα», μιας σειράς με εμπεριστατωμένη ιστορική έρευνα και πλούσια εικονογράφηση, η οποία φιλοδοξεί να αποτελέσει χρήσιμο, όσο και ευχάριστο ανάγνωσμα για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς, αλλά  και για όποιον θέλει απλά να μάθει περισσότερα γι’ αυτό το τόσο σημαντικό κομμάτι της αρχαιοελληνικής μας παράδοσης. 

Συγγραφέας του βιβλίου η Λεύκη Σαραντινού και εικονογράφος ο Νίκος Γιαννόπουλος. Κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Γράφημα.

Για τη νουβέλα "Μποστάνι Δημοκρατίας"

Ο Αντώνης Ε. Χαριστός είναι ένας νέος και δραστήριος, όπως αποδεικνύεται από το βιογραφικό του σημείωμα, φιλόλογος και συγγραφέας της Θεσσαλονίκης. Προσφάτως κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα η νουβέλα του "Μποστάνι Δημοκρατίας". Την επιμέλεια έκδοσης έκανε ο Ιωάννης Τσαχουρίδης και τη μακέτα-επιμέλεια εξωφύλλου η Νάγια Γούγου-Μητροπούλου. Την εικαστική παρέμβαση και την εισαγωγή ανέλαβε ο Αργύρης Φωτάκης, ενώ τον πρόλογο (που παραθέτουμε παρακάτω) ο βιβλιοθηκονόμος και ποιητής Πασχάλης Κατσίκας, από την Κομοτηνή. 

Το «μποστάνι Δημοκρατίας» περιστρέφεται γύρω από τους ανθρώπινους χαρακτήρες ενταγμένους στα πλαίσια των κοινωνικών διεργασιών. Διεργασίες τις οποίες ετεροκαθορίζουν ιδέες, επιθυμίες και προοπτικές. Τα συλλογικά και ατομικά πεπραγμένα, διαδραματίζουν την εναλλακτική πρόταση στα είθισται των παραδεδεγμένων αληθειών. 

Η προσωπικότητα του λόγου και των πράξεων, μετατοπίζεται από το πεδίο της καθημερινής αναφοράς σε αυτό του ιστορικού χρόνου και της υποκειμενικής διάταξης των ρόλων. Εγκλωβισμένοι στα δεδομένα της κοινωνικής αναπαραγωγής, τρεις νέοι αγκιτάτορες αναμετρώνται με τα πρότυπα συντήρησης και παραδοσιακής πρόσληψης των πραγμάτων. Η νήσος Σαμοθράκη θα μετατραπεί σε γέφυρα άρνησης του παρελθόντος, με το παρόν να μοιάζει αβέβαιο στην αυλαία του αύριο.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Τον Σεπτέμβριο του 2019, έπειτα από μια εκλογική αναμέτρηση όπου η «ανατροπή» ηττήθηκε από την «κανονικότητα», οι μοίρες υφαίνουν κατά τέτοιο τρόπο τον ιστό τους και γνωρίζομαι με τον Αντώνη Χαριστό. Σε μερικούς μήνες αναπτύσσεταιμια σχέση αμοιβαίας εκτίμησης και μου ζητά να προλογίσω το βιβλίο του. Στο «μποστάνι Δημοκρατίας», τον Σεπτέμβριο του 1981, όντας η Ελλάδα σε προεκλογική περίοδο, πριν λάβει χώρα η σημαντικότερη αναμέτρηση στην ιστορία της από τη μεταπολίτευση έως σήμερα, τρεις νεαροί ο Πέτρος, ο Χάρης και ο Αντώνης, ως άλλες Λάχεσις, Κλωθώ και Άτροπος, ταξιδεύουν στην αγκαλιά του Ερμή, του μοναδικού πλοίου που κάνει το δρομολόγιο από τη Θεσσαλονίκη προς τη Σαμοθράκη και τούμπαλιν.

Έχουν αναλάβει το καθήκον, ως πολιτικοί αγκιτάτορες, να διαδώσουν σ’ αυτό το προπύργιο του συντηρητισμού που ενισχύθηκε κατά την διάρκεια της επταετούς δικτατορίας, τις καινοτόμες πολιτικές του Δημοκρατικού και Προοδευτικού Κόμματος της «αλλαγής». Η δυσκολία της αποστολής τους έγκειται στις ιδιαιτερότητες που χαρακτηρίζουν την οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ζωή του απομονωμένου νησιού εδώ και δεκαετίες. Γεγονός που αποτέλεσε αντικείμενο κοινωνιολογικών ερευνών, αφού σε κάθε αναμέτρηση ήταν απόλυτη και ολοκληρωτική η κυριαρχία της συντηρητικής παράταξης.

Κατά τη διάρκεια των τριών ημερών της επίσκεψής τους θα ανακαλύψουν πως η πτώση της χούντας δεν διατάραξε την καθημερινότητα του νησιού, ούτε συνοδεύτηκε από διακηρύξεις για μια νέα δημιουργική εποχή. Αντιμετωπίστηκε με σιωπή και αδιαφορία. Σε ένα τέτοιο κλίμα έρχονται με σκοπό να μεταλαμπαδεύσουν στους κατοίκους τα αιτήματα κοινωνικής ριζοσπαστικοποίησης που άρχισαν να εκφράζονται στα μεγάλα αστικά κέντρα, για ανατροπή των δεδομένων σε όλα τα επίπεδα του δημόσιου και ιδιωτικού βίου. Σε αυτή την αποστολή πολιτικής αυτοκτονίας, μεταμφιεσμένοι σε τουρίστες, θα έρθουν αντιμέτωποι με το κατεστημένο ενός ιδιόμορφου κόσμου, με τους θεματοφύλακες παραδοσιακών και συντηρητικών αξιών: τον δήμαρχο, τον διοικητή της χωροφυλακής, τον παπά —όλοι το γένος Σκυλάκη— και τους «αποσπασμένους»: τον δάσκαλο, τον συνταγματάρχη.

Θα σκοντάψουν στη γραφειοκρατία, την οικογενειοκρατία και την ταύτιση των ατομικών και συλλογικών συμφερόντων, θα ανακαλύψουν μια συσσωρευμένη παρανομία κατάχρησης εξουσιών, οικονομικά σκάνδαλα έως παράνομο εμπόριο στρατιωτικού υλικού και ανθρώπινων οργάνων, αλλά και συμμάχους στο πρόσωπο κληρωτών φαντάρων και νέων ερωτικών συντρόφων. Θα εισχωρήσει η «αλλαγή» στο άντρο της συντήρησης μέσα από μία τράπουλα τυχερών παιγνίων; Θα καταφέρουν να εμβολίσουν με τον σκεπτικισμό τη Σαμοθράκη για να ανατρέψουν νοοτροπίες και θεσμοθετημένες συμβάσεις δεκαετιών; Nα αποκαθηλώσουν στη συνείδηση των κατοίκων και από τους τοίχους δημοσίων υπηρεσιών και ιδιωτικών επιχειρήσεων το «πουλί» του δικτάτορα Παπαδόπουλου; Ή θα πλανευτούν από εικόνες που η εξουσία είναι σε θέση να προσφέρει άνευ ενδοιασμών, ώστε πρόσκαιρα να μετακινηθεί η φαντασία τους από τα δεδομένα της πεζής πραγματικότητας στον μεταφυσικό κόσμο; Θα εξαϋλωθεί τελικώς ο ρόλος τους ως πολιτικών αγκιτατόρων της «αλλαγής», συμβάλλοντας και οι ίδιοι στη διατήρηση της κοινωνικής υποκρισίας;

Οι μοίρες στις χιλιετίες που ζουν σε αυτή τη χώρα, το μόνο που έκαναν πάντα είναι να φυτεύουν τον σπόρο. Από εκεί και πέρα ο καθείς ανάμεσα σε τοίχους και σκεπάσματα στο δωμάτιο του μυαλού του φέρει αποκλειστικά την ευθύνη για το πως θα καλλιεργήσει και θα ποτίσει το μποστάνι και πιο θα είναι το παραγόμενο προϊόν σε ποσότητα και ποιότητα.

Το «μποστάνι Δημοκρατίας» είναι ένα μυθιστόρημα για μια ξεθωριασμένη εποχή λίγο πριν εκπνεύσει και δύο γενιές. Αυτή που γεννήθηκε μεσοπολεμικά και βίωσε την κατοχή, μια γενιά με πειθήνια μέλη και στελέχη φανατισμένα στην αναπαραγωγή των δομών καθυπόταξης. Μεγάλωσε σε μια Ελλάδα συντηρητική που κατακλύζεται από την αντικομουνιστική υστερία. Μία Ελλάδα που την χαρακτηρίζει το σαθρό πολιτικό σκηνικό, οι ανάξιοι πολιτικοί ηγέτες, τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων και η δράση παρακρατικών.

Στην άλλη πλάστιγγα η απότοκη γενιά που παίρνει τα ηνία της ζωής στα χέρια της και ωθεί το κατεστημένο στην «αλλαγή». Μια νέα γενιά που ασκεί δριμεία κριτική στα κομφορμιστικά στερεότυπα. Νέοι που όμως αποτελούνται από ανθρώπινη ύλη και διακατέχονται από πάθη, αισθήματα έρωτος και βαθύτερων επιθυμιών. Ποθούν να γνωρίσουν την ανθρώπινη φύση, να αγγίξουν τον πυρήνα της συναισθηματικής, ψυχικής και πνευματικής της υπόστασης, όχι όμως με όρους υλικής δέσμευσης. Μπορεί πρόσκαιρα να εξοκείλουν μα τελικώς αποδεικνύονται στην πλειοψηφία τους ασυμβίβαστοι και δυνατοί έχοντας ουσιαστικά πρότυπα και αξίες. Τις περισσότερες φορές η αφέλειά τους, ως μη ειδικών στη ζωή, διαλύει τις αυταπάτες των κορυφογραμμών της απόλυτης γνώσης.

Ως πυγολαμπίδες αντιστέκονται σε σκοτεινούς καιρούς που το ατομικό υπονομεύει το συλλογικό θέτοντας εμπόδια στην τέλεση της αγαθότητας και την απόκτηση της αρετής. Στο τέλος πάντα λιμοκτονούν ανακαλύπτοντας πως ο κυρίαρχος λαός θα εξακολουθήσει να είναι το μπαλωμένο θύμα και μετά την υπερίσχυση της όποιας «ανατροπής», έτσι πανηγυρίζεται η επιβεβαίωση ύπαρξης του καλού παρά την αποτυχία επικράτησής του. Αλλά ένα μυθιστόρημα δεν είναι μόνο φορέας απόψεων, είναι και η πλοκή, είναι και οι χαρακτήρες.

Ο Αντώνης Χαριστός με άνεση κινείται εντός της νήσου Σαμοθράκης, με άνεση περιγράφει την κοινωνία της, με καλή και τεκμηριωμένη γνώση χρησιμοποιεί τα προϊόντα της. Με τη σιγουριά του δόκιμου μάστορα στήνει τους χαρακτήρες των ηρώων του -μιας περιόδου που ο ίδιος δεν διαθέτει προσωπικά βιώματα- πράγμα που σημαίνει πως καλά τους έχει γνωρίσει και αγαπήσει. Μυθιστόρημα καθρέπτης μιας εποχής και μιας κλειστής κοινωνίας που σφύζει από κατάλοιπα της επταετίας. Έξυπνα και με βάθος γραμμένο. Με δύο προτάσεις αυτό είναι το «μποστάνι Δημοκρατίας».

12-01-2020, Πασχάλης Κατσίκας.

Τα διαμάντια της Δόμνας

Το βιβλίο "Τα διαμάντια της Δόμνας" της Ευδοκίας Ποιμενίδου - Χατζηδημητρίου κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Γράφημα. Η συγγραφέας είναι από τη Θράκη. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Ξυλαγανή Ροδόπης και εργάστηκε ως νηπιαγωγός σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Από το 1988 ζει στη Λάρισα. Παρακάτω, το οπισθόφυλλο και η εύφημο μνεία από την "Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά".

Σαράντα Εκκλησιές,  αρχές του 20ου αιώνα. Δυο φίλες, μια Ελληνίδα και μια Τουρκάλα, μεγαλώνουν στην ίδια γειτονιά. Αχώριστες, μοιράζονται τα πάντα. Η μοίρα, ή μάλλον η θέληση των ισχυρών της γης  θέλησαν να χωρίσουν. Σχεδόν εκατό χρόνια μετά, η Χιλμιγιέ, που παραδόξως ζει ακόμα, βλέπει κατ’ επανάληψη το ίδιο όνειρο. Τι να σημαίνει; Ποιο χρέος έχει να ξεπληρώσει; Από μια παραξενιά της μοίρας, η εγγονή της παιδικής της φίλης, της Ελληνίδας Δόμνας, θα συναντηθεί μαζί της και η Χιλμιγιέ θα μπορέσει να εκπληρώσει αυτό που για σχεδόν εκατό χρόνια επιθυμούσε. 

“Πρόκειται για ένα καλογραμμένο μυθιστόρημα που συγκινεί και συναρπάζει. Μέσα από τις αναμνήσεις της γιαγιάς Δόμνας, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στις Σαράντα Εκκλησιές της Ανατολικής Θράκης, η συγγραφέας αναπλάθει με τέχνη την ατμόσφαιρα της ζωής στην αλησμόνητη πατρίδα και με παραστατικό τρόπο μας παρουσιάζει  τις δύσκολες καταστάσεις που βίωσαν οι Έλληνες Χριστιανοί από το 1914 και μέχρι τον ξεριζωμό και την εγκατάστασή τους στην Ελλάδα”.  

Το σπαθί του αυτοκράτορα

“Έβγαλα το δαμασκηνό σπαθί από το θηκάρι και το κράτησα με σεβασμό στα χέρια μου. Η ταλαιπωρημένη αλλά γεμάτη συμπόνια μορφή του βασιλιά όπως είχε χαραχτεί στη μνήμη μου την τελευταία νύχτα της Πόλης, τρεμόπαιξε μπροστά μου σαν απόκοσμη οπτασία… Τύλιξα το σπαθί με πορφυρό ύφασμα και το απόθεσα στο μπρούτζινο κουτί. Ασφάλισα τα κλείστρα του και το κατέβασα με προσοχή στον λάκκο, μαζί με τα δάκρυά μου που κυλούσαν πάνω του…. Κατόπιν αρχίνισα να φτυαρίζω, ώσπου όλο το χώμα επέστρεψε στη θέση του… Την ίδια στιγμή ο ήλιος είχε μόλις ανατείλει. Σαν από θαύμα γινομένο, οι ακτίνες του έγλειφαν τις επάλξεις του κάστρου για να πέσουν κατόπιν στη γης, ανάμεσα στα πόδια μου…”.

Ένα απόσπασμα από το πρώτο μυθιστόρημα του Βύρωνα Αθανίτη, "Το σπαθί του αυτοκράτορα" που κυκλοφορεί από τις "Εκδόσεις Γράφημα". Είναι το χρονικό της πτώσης του Βυζαντίου και η σύνδεσή του με τη σύγχρονη Κρίση και την ταυτότητα των Ελλήνων.

Για την οικογένεια Βαφέα, το χειρόγραφο Χρονικό του Μιχαήλ Ζαπαντιώτη, ενός από τους γραμματικούς του Κωνσταντίνου Δραγάση Παλαιολόγου, που το κατέχει εδώ και αιώνες, σημαίνει πολύ περισσότερα από μια ιστορική κληρονομιά ή ένα κυνήγι θησαυρού. Αναζητώντας το σπαθί του τελευταίου Βυζαντινού Αυτοκράτορα, οι ήρωες έρχονται πρόσωπο με πρόσωπο με την ταραχώδη διαχρονική πορεία του ελληνισμού και τις -καλά κρυμμένες στο συλλογικό μας ασυνείδητο- ενοχές για την απώλεια της βασιλεύουσας. Όσο αγωνίζονται να υπερβούν και τα δικά τους προσωπικά τραύματα, διαπιστώνουν την ανάγκη ενός νέου ξεκινήματος που συνδέεται με την ταυτότητα των σύγχρονων Ελλήνων.

Ο συγγραφέας Βύρων Χ. Αθανίτης είναι από την Αθήνα και εργάζεται επί τριάντα χρόνια στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Προς τη Ρωσική Καταστροφή - Επιστολές από την Πετρούπολη

Τον Οκτώβριο του 2019 κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα το βιβλίο «Προς τη Ρωσική Καταστροφή» - Επιστολές του Boris Kritchevski από την Πετρούπολη στην εφημερίδα «L’ Humanite» (Οκτώβριος 1917-Φεβρουάριος 1918). Πρόλογος της γαλλικής έκδοσης: Jean-Claude Casanova. Απόδοση στα ελληνικά, σημειώσεις και σχόλια: Σταύρος Βολιώτης.

Η οκτωβριανή επανάσταση του 1917 υπήρξε αναμφισβήτητα το σημαντικότερο γεγονός που σημάδεψε τον εικοστό αιώνα και εξακολουθεί μέχρι σήμερα να απασχολεί τους ιστορικούς και τη σχετική βιβλιογραφία που είναι ατελείωτη.

Στην περίπτωση που μας ενδιαφέρει η γνώση της ιστορικής περιπέτειας της κοινωνίας, αφού μας διδάσκει το μέλλον, το παρόν βιβλίο είναι μια μαρτυρία των γεγονότων του 1917 από έναν Ρώσο εξόριστο στο Παρίσι, ιστορικό στέλεχος του τότε πολυδιασπασμένου ρωσικού σοσιαλιστικού κόμματος, απεσταλμένου από την εφημερίδα l’ Humanité, επίσημο όργανο του κομμουνιστικού κόμματος της Γαλλίας, στη Ρωσία για την περιγραφή των εξελίξεων που ενδιέφερε το κοινό της Γαλλίας.

Γνώριζε ανθρώπους και καταστάσεις της εποχής, αλλά οι ανταποκρίσεις του δεν άρεσαν στην εφημερίδα και έτσι οι επιστολές του δεν είδαν την δημοσιότητα μέχρι σήμερα, εκτός των δύο πρώτων που έστειλε από την Πετρούπολη. Αυτό είναι και το μεγάλο ενδιαφέρον του βιβλίου για τα γεγονότα της εποχής από πρώτο χέρι, με τις αντιλήψεις βέβαια και τις ιδέες του ίδιου του συγγραφέα, που ήταν ενταγμένος στο χώρο του τότε σοσιαλιστικού κόμματος, και όχι ενός αντικειμενικού ιστορικού.

Ο κάθε αναγνώστης επομένως είναι σε θέση σήμερα να βγάλει τα συμπεράσματά του ψύχραιμα και αντικειμενικά. Πιστεύουμε πάντως πως οι μαρτυρίες του συγγραφέα συνεισφέρουν στην ήδη υπάρχουσα σημαντική βιβλιογραφία για το θέμα. Οι αναλύσεις και τα τεκμηριωμένα συμπεράσματα όμως είναι αντικείμενα των ιστορικών. 

Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης (1929-2016)

«Φασισμός είναι να σε ρωτούν δημοσίως για την ιδιωτική ζωή σου και να σε ανακρίνουν ιδιωτικώς για τις δημόσιες πράξεις σου» 

Δ. Ν. Μαρωνίτης.

Το βιβλίο «Δημήτρης Μαρωνίτης (1929-2016)» κυκλοφόρησε τον Απρίλιο του 2019 από τις «Εκδόσεις Γράφημα» της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για μια εξαιρετική εργασία - βιογραφία για τον σπουδαίο καθηγητή, κριτικό λογοτεχνίας, μεταφραστή και δοκιμιογράφο. Ο συγγραφέας, φιλόλογος Νίκος Δ. Βαρμάζης, από την Πιερία, καταπιάνεται με την πνευματική πορεία του Μαρωνίτη, με τον Μαρωνίτη ως κλασικό φιλόλογο, ως κριτικό λογοτεχνίας και δοκιμιογράφο και στο τέταρτο μέρος κάνει αναφορά στο λόγο, τη γλώσσα, τη γραφή και το ύφος του αείμνηστου δασκάλου. Εξαιρετικά ενδιαφέροντα και χρηστικά το χρονολόγιο για τη ζωή και το έργο του, ο πρόλογος και ο επίλογος, στον οποίο ο συγγραφέας του εν λόγω δύσκολου εγχειρήματος, καταφεύγει σε αποσπάσματα συνεντεύξεων του Μαρωνίτη:

-Η υστεροφημία σας ενδιαφέρει;

-Αφού δεν μελλοντολογώ, δεν με ενδιαφέρει και πάρα πολύ η υστεροφημία. Με ενδιαφέρει όμως κάποιου είδους δικαιοσύνη, αν θέλετε σε επίπεδο μόχθου, γιατί πιστεύω η μετριότητα των έργων που γίνονται, των περισσότερων στον τόπο αυτό και οι αστοχίες εν μέρει, οφείλονται στην καταβολή μειωμένου μόχθου. Σήμερα με την κρίση που διερχόμαστε μπορεί πιστεύω κανείς να διαγνώσει το έλλειμμα μόχθου και σκέψης και πράξης, γιατί η σκέψη χρειάζεται τον δικό της μόχθο και οι πράξεις μας χρειάζονται τον δικό μας αυξημένο μόχθο. Κάποτε η σκέψη είχε μεγαλύτερο μόχθο από ότι οι ίδιες μας οι πράξεις. Υπό αυτή την έννοια πιστεύω ότι δίνω μια απάντηση στην ερώτηση, απλώς δεν θα έλεγα ότι, αυτό είναι μια πικρία όχι μόνο δική μου αλλά και δική σας και άλλων ανθρώπων που ζούνε αυτές τις δύσκολες μέρες. Κι εγώ ρκετά δύσκολες στιγμές πέρασα στην ζωή μου και περίμενα λιγάκι να είναι πιο ξαλαφρωμένες οι ύστερες μέρες μου, φαίνεται ότι δεν θα είναι. Μπορεί να έχει και αυτό την δική του ωφέλεια, μπορεί έτσι να μην ψηλώσει ο νους μου και δεν ήταν πολύ ποτέ πολύ ψιλωμένος αλλά όσο νάναι όλοι έχουμε την αυταρέσκεια μας, όλοι μας έχουμε μια προσδοκία μιας ευρύτερης αναγνώρισης όπως θα την έλεγε κανείς. Υπό αυτή την έννοια θέλω να πιστεύω ότι και μέσα από αυτή την σκοτεινή δοκιμασία την πολλαπλή μπορεί να βγει και να προταθεί και να ολοκληρωθεί γενικότερα το έργο κάποιων ανθρώπων, θα τολμούσα να πω και το έργο το δικό μου, περιμένω να ολοκληρωθεί, προχθές τελείωσα την μετάφραση του Αίαντα, επομένως δουλεύω σκυλίσια. Δεν έχω διακόψει τίποτα, με έναν όρο που θα σας φανεί παράξενος, ακριβώς επειδή είναι δύσκολα τα πράγματα, ακριβώς επειδή στο μεταξύ ο χρόνος προβαίνει και στενεύει, το πρόβλημα στην περίπτωση αυτή, το τι γίνεται ακριβώς με τα γράμματα και τις τέχνες όταν ωριμάζουν οι άνθρωποι που παράγουν και τα γράμματα και την τέχνη, είναι καταρχήν να θέλουν και ύστερα αν κατορθώνουν να συμπεριλάβουν σ’ αυτό που κάνουν αυτό που λέω εγώ λιγάκι ρομαντικά, αλλά δεν είναι καθόλου ρομαντικό, το άρωμα του τέλους. Να συμπεριλαμβάνουν το επερχόμενο τέλος. Τέλος ζωής και γενικότερα το επερχόμενο τέλος. Ξέρετε αυτό εξανθρωπίζει πάρα πολύ τις συμπεριφορές, δίνει ένα εντελώς άλλο περιεχόμενο στις σκέψεις μας, στις δράσεις μας, στα αισθήματα μας, άλλο βάθος σ’ αυτά και ξαναπάμε στην συμπάθεια της Ιλιάδας που χρειάζεται το αμοιβαίο πένθος για να προκύψει η αμοιβαία συμπάθεια… Οι άνθρωποι φοβούνται να σκεφτούν γενικά το τέλος και να μυρίσουν αυτό το άρωμα του τέλους. Δεδομένου και οι συνθήκες πια έχουν αλλάξει και οι συμπεριφορές όλες τόσο πολύ ώστε μόλις προκύψουν σήματα τέλους, μόλις χάνεται ένας άνθρωπος, το γρηγορότερο δυνατό πάμε να το ξεχάσουμε και να το «κουκουλώσουμε». Το θέμα είναι τι μπορεί να απορροφήσουμε όσο ακόμα ζούμε από αυτό το επερχόμενο τέλος, πιστεύω ότι είναι απαραίτητο. Και τι έχουμε αφήσει στο διάβα μας, όλη η διαδρομή μας τι αποτυπώματα έχει αφήσει… είχε ένα νόημα τελικά…

Με τον Κάρολο Κουν

"Επέλεξα για τον υπότιτλο τέσσερις χαρακτηρισμούς, που νομίζω ότι πρέπουν στον Δ. Ν. Μαρωνίτη: εμπαθής δάσκαλος, πολύτροπος φιλόλογος, ανένδοτος διανοούμενος και ισοβίτης της γλώσσας.

Το «εμπαθής», μολονότι έχει φορτισθεί και με αρνητική σημασία, ταιριάζει στον Μαρωνίτη, που, ως δάσκαλος, κατά την μαρτυρία των μαθητών του, ήταν παθιασμένος: αναστάτωνε τις αίθουσες και τα αμφιθέατρα, συνάρπαζε τους φοιτητές, απαι­τούσε πολλά και κάποιους δυσαρεστούσε.

Το ομηρικό επίθετο «πολύτροπος» το δικαιούται και ο Μαρωνίτης, διότι επέδειξε μια αξιοθαύμαστη φιλολογική ευκινησία και ευρύτητα. Κινήθηκε με την ίδια άνεση και την ίδια μέθοδο τόσο στην κλασική όσο και στη νεοελληνική γραμματεία, διευρύνοντας έτσι τα πεδία της φιλολογικής ερμηνείας.

Ο Μαρωνίτης και ως πανεπιστημιακός δάσκαλος αλλά και ως πολίτης και πνευματικός άνθρωπος στάθηκε ανυποχώρητα συνεπής στις αρχές και τις πεποιθήσεις του. Εναντιώθηκε με αξιοπρέπεια και αλύγιστο θάρρος στη στρατιωτική δικτατορία, φυλακίστηκε και βασανίστηκε. Μάτωσε στη συνέπεια «ανένδοτος» διαβίου.

Με το «ισοβίτης της γλώσσας», υπογραμμίζω την ισόβια κάθειρξη του Μαρωνίτη στην ελληνική γλώσσα, αρχαία και νέα, και την αγωνία του για την κατάκτηση της έκφρασης. Η γλώσσα του ξεχωρίζει για την αιχμηρή της ακρίβεια, τις υπολογισμένες αποχρώσεις της, την πειθαρχημένη νεολογιστική ροπή της".

Αυτά γράφει στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, ο φιλόλογος Νίκος Δ. Βαρμάζης.

Ο Ομηρικός Λόγος στο Αρχαίο Θέατρο Μαρώνειας

Νέα παιδικά βιβλία από το Γράφημα

Κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις «Εκδόσεις Γράφημα» τρία ενδιαφέροντα βιβλία για τους μικρούς μας φίλους, την επιμέλεια των οποίων ανέλαβε η Θάλεια Φωτάκη. Εκδόσεις καλαίσθητες και διαδραστικές που προωθούν την παιδική φιλαναγνωσία και φέρνουν κοντά τους μικρούς μας φίλους με την ελληνική μυθολογία, αλλά και με την αγγλική γλώσσα! Για περισσότερα βιβλία του εκδοτικού οίκου της Θεσσαλονίκης, εδώ και εδώ. Η συνέντευξή μας με τον εκδότη Ιωάννη Τσαχουρίδη, εδώ.

Το βιβλίο της Λευκής Σαραντινού (κείμενα) και του Νίκου Γιαννόπουλου (εικονογράφηση), «Οι Θεοί του Ολύμπου και η γέννησή τους» είναι το πρώτο μιας νέας σειράς παιδικών βιβλίων για την ελληνική μυθολογία και αρχαιότητα. Αναμένουμε ανάλογη συνέχεια από τις Εκδόσεις Γράφημα.

Ποιοι είναι τελικά οι περίφημοι Θεοί του Ολύμπου και πώς γεννήθηκαν; Ποια είναι τα σύμβολά τους και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους; Πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος σύμφωνα με τον αρχαίο ποιητή Ησίοδο; Δεκατέσσερις Ολύμπιοι Θεοί, αλλά και η ίδια η Γη, μας συστήνονται αυτοπροσώπως και μας μιλούν για τον εαυτό τους και για τις απαρχές του κόσμου σύμφωνα με την αρχαιοελληνική μυθολογία.

Το βιβλίο αυτό αποτελεί τον πρώτο τόμο μίας πλήρους σειράς αρχαιοελληνικής μυθολογίας με εμπεριστατωμένη ιστορική έρευνα και πλούσια εικονογράφηση, φιλοδοξώντας να αποτελέσει τόσο χρήσιμο, όσο και ευχάριστο ανάγνωσμα για μαθητές, γονείς, εκπαιδευτικούς, αλλά και για όποιον θέλει απλά να μάθει περισσότερα γι’ αυτό το τόσο σημαντικό κομμάτι της αρχαιοελληνικής μας παράδοσης.

Άμπρα Κατάμπρα

κλείσε τα μάτια

πάρε το μαγικό σου ραβδί

και ετοιμάσου να ταξιδέψεις

στον κόσμο των συναισθημάτων στη στιγμή!

Το «Κρατάς μυστικό; - Can you keep a secret?» της Ευτυχίας και της Χριστίνας Παναγοπούλου (εικονογράφηση: Κώστας Μήτσης), είναι ένα βιβλίο που μαθαίνει και φέρνει τα παιδιά σε επαφή με τα συναισθήματά τους, με έναν διασκεδαστικό και ευχάριστο τρόπο. Τα κείμενα είναι στα αγγλικά και στα ελληνικά, ενώ στο τέλος θα βρείτε και αυτοκόλλητα με τους ήρωες του βιβλίου. 

Το «Βιβλιοστρατιωτάκι» του Γιώργου Μπουμπούση (εικονογράφηση: Πέγκυ Φούρκα) είναι ένα ξεχωριστό παιδικό βιβλίο, που ο συγγραφέας του το αφιέρωσε στον μεγάλο δάσκαλο, στον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν.

Γιατί ένα μικρός σιδερένιος στρατιώτης ονειρεύεται να γίνει βιβλίο; Από που παίρνει τη δύναμη να τα βάλει με όσους τον αντιμετωπίζουν σαν ένα απλό πολεμικό παιχνίδι; Το στρατιωτάκι μας θα ξεκινήσει ένα μεγάλο, απρόβλεπτο ταξίδι. Με θάρρος και αποφασιστικότητα θα προσπαθήσει να μείνει πιστό στο αρχικό του όνειρο. Θα καταφέρει άραγε να αλλάξει τη μοίρα του ή θα μείνει για πάντα ένας σιδερένιος στρατιώτης προορισμένος να διασκεδάζει τα παιδιά;

Σύντομη συνέντευξη με τον εκδότη Ιωάννη Τσαχουρίδη

Αγαπητέ κύριε Τσαχουρίδη, πώς, πότε και με ποιους συνοδοιπόρους ξεκίνησε το Γράφημα στον εκδοτικό χώρο;

Ξεκινήσαμε τον Σεπτέμβριο του 1999, παρέα με τ’ αδέρφια μου Βασίλη και Δημήτρη. Όλοι μας «παιδιά» του Α.Π.Θ., σε διάφορες σχολές του. Η επιχείρηση προϋπήρχε από φίλους μας του φοιτητικού χώρου κι η γνωριμία μας αυτή αποτέλεσε την απαρχή του να μπούμε στον χώρο αυτό.

Τι επιλογές κάνει το αναγνωστικό κοινό της Θεσσαλονίκης;

Νομίζω ότι το κοινό της Θεσσαλονίκης στοχεύει σε πολλά επίπεδα αναγνωστικών επιλογών. Ασχολείται φυσικά με το μυθιστόρημα, αλλά αγαπάει και την ποίηση. Διαβάζει φιλοσοφία, αλλά προσέχει πάντα τα βιβλία πολιτικών και κοινωνικών επιστημών, με ιδιαίτερη νομίζω αδυναμία στα θέματα βυζαντινής και βαλκανικής ιστορίας. Φυσικά ως γνήσια πανεπιστημιούπολη, υπάρχει έντονη η παρουσία του πανεπιστημιακού βιβλίου.

Ποια είναι τα άμεσα εκδοτικά σας σχέδια; Τι να περιμένουμε το αμέσως επόμενο διάστημα;

Σκοπεύουμε να εμπλουτίσουμε τα σχολικά μας βοηθήματα, κυρίως στην κατεύθυνση του Δημοτικού και του Γυμνασίου. Επίσης θα ενισχύσουμε την σειρά παιδικής λογοτεχνίας και των εικονογραφημένων εκπαιδευτικών βιβλίων. Τέλος θα συνεχίσουμε να εκδίδουμε επιστημονικά-πανεπιστημιακά βιβλία αλλά και να στηρίζουμε με νέες εκδόσεις την λογοτεχνία, κυρίως τα μυθιστορήματα αλλά και κάποια άλλα είδη, στα οποία έχουμε καλές προτάσεις για συνεργασία.

Πώς διαλέγετε τα έργα που θα εκδώσετε; Ποια είναι τα κριτήριά σας;

Πρώτο και βασικό μας κριτήριο είναι το υποψήφιο προς έκδοση βιβλίο να εμπίπτει στα ενδιαφέροντά μας. Δηλαδή, να αφορά θεματολογία που ασχολούμαστε, ώστε να προστεθεί στην γκάμα των ήδη υπαρχόντων βιβλίων μας. Σίγουρα επίσης η προσωπικότητα του συγγραφέα και η επικοινωνία που μπορεί να έχει με μας ως εκδοτική επιχείρηση, είναι εξίσου σημαντική. Μια καλή «χημεία» μεταξύ συγγραφέα και εκδότη αλλά και των συνεργατών μας είναι καταλυτική για να προχωρήσει μια επιτυχημένη έκδοση, από το κομμάτι της ετοιμασίας μέχρι και να τυπωθεί ένα βιβλίο. Φυσικά η συνδυασμένη αυτή προσπάθεια συνεχίζεται και στην προώθηση του κάθε βιβλίου.

Πειραματίζεστε με νέους συγγραφείς; Τι είναι αυτό που ζητάτε από ένα νέο δημιουργό;

Πάντα! Άλλωστε στην σειρά λογοτεχνίας που τρέχουμε εδώ και λίγα χρόνια οι συγγραφείς μας είναι νέοι στον χώρο, όπως επίσης και στα παιδικά μας βιβλία έχουμε εμπιστευτεί νέους ανθρώπους. Αυτό που ζητάμε είναι καλή συνεργασία και πίστη στην προσπάθεια που κάνουμε.

Η νέα υπουργός Πολιτισμού, προέρχεται από το χώρο του βιβλίου. Ευελπιστείτε σε καλύτερες μέρες για το βιβλίο ή αυτό δεν σημαίνει τίποτα απολύτως; Πώς θα σχολιάζατε τις εξαγγελίες της Μυρσίνης Ζορμπά για επανίδρυση του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και για μια εθνική πολιτική για το βιβλίο;

Για μένα οι εξαγγελίες των πολιτικών προσώπων, απ’ όποιον κομματικό χώρο κι αν προέρχονται, δεν σημαίνουν τίποτε αν δεν συνοδεύονται από πράξεις. Πιστεύω ότι εθνική πολιτική χρειαζόμαστε για όλα τα σπουδαία θέματα της πατρίδας μας, αλλά όπως προείπα είμαι οπαδός της πράξης κι όχι της θεωρίας.

Κύριε Τσαχουρίδη, ποιο είναι το μεγάλο σας όνειρο σε σχέση πάντα με το βιβλίο και τις Εκδόσεις Γράφημα;

Να προσφέρουμε πάντα αξιόλογα βιβλία στους αναγνώστες μας. Σας ευχαριστώ πολύ για την συνέντευξη κύριε Βαφειάδη και σας εύχομαι κάθε επιτυχία στην προσπάθειά σας.

Για βιβλία των Εκδόσεων Γράφημα, στην επίσημη ιστοσελίδα τους, στην σελίδα τους στο facebook και εδώ!

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία 1871 - Η Κομμούνα του Παρισιού

Ένα ιστορικό κείμενο αδιαμφισβήτητης σαφήνειας και διορατικότητας για τα δραματικά γεγονότα της εποχής από τον Καρλ Μαρξ, ένα μεγάλο διανοητή και οραματιστή για μια νέα κοινωνία. 

Η «Παρισινή Κομμούνα», με όλα τα λάθη της, υπήρξε και λειτούργησε αμέσως ως νέος κοινωνικός θεσμός, πήρε τις πρώτες αποφάσεις και διόρισε την πρώτη προσωρινή κυβέρνηση με διαδικασίες ελεύθερες, δημοκρατικές και άμεσα ανακλητές. Μοναδικό ιστορικό γεγονός για την εποχή που συγκρίνεται με την άμεση δημοκρατία της ελληνικής αρχαιότητας. Γεγονός, όπως διερωτάται ο ίδιος ο Μαρξ γράφοντας το κείμενο στη διάρκεια των εξελίξεων την ώρα ακριβώς που γράφεται η ιστορία: «ήταν άραγε η σκιά μιας πραγματικότητας ή ήσαν τα όνειρα ενός παρελθόντος που ωρίμαζαν τόσο καιρό». 

Ό,τι κι αν συμβαίνει σήμερα, πάντα θα υπάρχουν μερικοί που θα στέκουν ευλαβικά και θα προσκυνούν μπροστά στο Père-Lachaise στη μνήμη και τον ηρωισμό μιας ολόκληρης κοινωνικής τάξης. Η κριτική και η αμφισβήτηση σήμερα για τον Μαρξ, εφόσον είναι καλοπροαίρετες, είναι αναγκαίες όσον αφορά προτάσεις, συνθήματα, οικονομικές αναλύσεις κ.λπ. 

Η ιδέα όμως και η πραγμάτωση του ονείρου για μια νέα κοινωνία είναι αναμενόμενη και ζωντανή. Το πως όμως θα γίνει αυτό θα το δείξει η ιστορία. Ο λαός είναι αποκλειστικά υπεύθυνος για την τύχη του και την ιστορική πορεία που αποφασίζει ο ίδιος. 

Η απόδοση του κειμένου στα Ελληνικά έγινε από τον πανεπιστημιακό Σ. Βολιώτη.

Για περισσότερα βιβλία των "Εκδόσεων Γράφημα" εδώ, εδώ και εδώ.

Η διαλεκτική ανάμεσα στη θεατρική και την κινηματογραφική γλώσσα

"Η διαλεκτική ανάμεσα στη θεατρική και την κινηματογραφική γλώσσα" (Χάρις Σβαλίγκου - Εκδόσεις Γράφημα, Θεσσαλονίκη). 

Πρωταρχικός σκοπός της μελέτης αυτής είναι η διατύπωση μιας θεωρητικής προσέγγισης και η δημιουργία ενός επιστημολογικού υπόβαθρου που δυνητικά συμβάλλουν στη σύγκλιση ανάμεσα στη θεατρική και την κινηματογραφική «γλώσσα». Η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στις δύο τέχνες αφορά, αφενός τη φυσική προέλευση του υλικού τους και την παρεπόμενη μορφική έκφραση και υφολογία τους και αφετέρου την ενδότερη, συγκρουσιακή τους δομή (διαλεκτική του μοντάζ). Διαμεσολαβητικός «τελεστής» και πιλοτικός οδηγός του εγχειρήματος είναι ο πρωτοπόρος σοβιετικός σκηνοθέτης S. M. Eisenstein ο οποίος, εκκινώντας την πορεία του ως σκηνογράφος και σκηνοθέτης θεάτρου, συμπεριλαμβάνει και ενσωματώνει εντός της φιλμικής γραφής στοιχεία – καταβολές της θεατρικής του παράδοσης (παρωδία – grotesco – music-hall – μαριονέττα – clownesque). 

Τα στοιχεία αυτά, διαρθρωμένα δια μέσου ρητορικών μορφών (ενδείξεων, μεταφορών), αναδομούνται ως συστατικά στοιχεία του κινηματογραφικού «μοντάζ των αττραξιόν», το οποίο εξελίσσεται σε μέσο πρόκλησης αντανακλαστικών, συγκινησιακών συγκρούσεων στο κοινό (αγκίτ-γκινιόλ). Επιπλέον, οι ετερόκλητες και συχνά αντιφατικές επιδράσεις που δέχεται ο δημιουργός από τους χώρους της τέχνης, της επιστήμης και της φιλοσοφίας συντελούν στη χωροταξιακή αναπαραστατικότητα του έργου του. Η εικονοποίηση της διαλεκτικής αρχής αναδεικνύεται, σε τελευταία ανάλυση, σε θεμελιώδες αξίωμα της αϊζενσταϊνικής αισθητικής, βάσει του οποίου πραγματοποιείται η «ανάγνωση» ταινιών παλαιότερων αλλά και νεότερων κινηματογραφιστών, σε μια προσπάθεια εντοπισμού σε αυτές θεατρικών κωδίκων.

Για περισσότερα βιβλία των "Εκδόσεων Γράφημα" εδώ, εδώ και εδώ.

Ρωμαϊκή ερωτική ποίηση από το "Γράφημα"

Η "Ρωμαϊκή ερωτική ποίηση" (Το παρακλαυσίθυρο στην ελεγεία) είναι βιβλίο του Βασίλειου Παππά, ο οποίος έγραψε και το βιβλίο "Η λατινική ιστοριογραφία στις αρχές του 19ου αιώνα", πάλι από τις "Εκδόσεις Γράφημα" της Θεσσαλονίκης. Το παρόν βιβλίο αποτελεί την πρώτη ελληνόγλωσση μελέτη για το παρακλαυσίθυρο στη ρωμαϊκή ελεγεία, δηλαδή του άσματος του αποκλεισμένου εραστή (exclusus amator) μπροστά από την κλειστή θύρα της αγαπημένης του. Στόχος του είναι να δοθεί μια πλήρης εικόνα του λογοτεχνικού αυτού θέματος, καθώς και να διαφανεί ο τρόπος επεξεργασίας του από τους τρεις Ρωμαίους ελεγειακούς, Τίβουλλο, Προπέρτιο και Οβίδιο. 

Προσφέρονται πλούσιες πληροφορίες για το είδος της ρωμαϊκής ελεγείας και τη φύση του παρακλαυσίθυρου, καθώς και «αναγνώσεις» (κοινωνικές, πολιτικές, ποιητολογικές, κ.ά.) των παρακλαυσιθυρικών ποιημάτων των τριών ελεγειακών. Στο τέλος του βιβλίου, εμπεριέχονται οι ελληνικές μεταφράσεις των συγκεκριμένων ελεγειών προκειμένου και ο μη ειδικός αναγνώστης να έχει τη δυνατότητα να τις απολαύσει.

Για περισσότερα βιβλία των "Εκδόσεων Γράφημα" εδώ, εδώ και εδώ.

Το επίθετο στον Καβάφη - Μορφή, σύνταξη και ποιητική λειτουργία

Το επίθετο στον Καβάφη – Μορφή, σύνταξη και ποιητική λειτουργία, της Ζωής Βογιάννου, από τις Εκδόσεις Γράφημα της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα εργασία (διδακτορική διατριβή 500 σελίδων) που βασίζεται στη δομική θεωρία και επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στη μορφή του επιθέτου, στον τρόπο δηλαδή με τον οποίο εμφανίζεται το επίθετο στην ποίηση του Αλεξανδρινού.

Ύστερα από τις εξελίξεις του 20ου αι. στη θεωρία της Λογοτεχνίας, μορφή και περιεχόμενο θεωρούνται τα δυο θεμελιακά και αδιαχώριστα στοιχεία του έργου τέχνης. Έτσι, κάθε προσπάθεια διαχωρισμού τους είναι τεχνητή. Η παρούσα εργασία, που βασίζεται στη δομική θεωρία, επικεντρώνει το ενδιαφέρον της στη μορφή του επιθέτου, στον τρόπο δηλαδή με τον οποίο εμφανίζεται το επίθετο στην ποίηση του Καβάφη, στο «πώς» ο ποιητής το χειρίζεται αποτελεσματικότερα για το περιεχόμενο που θέλει να εκφράσει. Πώς αξιοποιεί το «σημείο» προς όφελος του «σημαινομένου». 

Για περισσότερα βιβλία των "Εκδόσεων Γράφημα" εδώ, εδώ και εδώ.