Ένα βιβλίο για τον συγγραφέα και κριτικό λογοτεχνίας, Ζήσιμο Λορεντζάτο

 

Στον συγγραφέα Ζήσιμο Λορεντζάτο (1915-2004), μια ξεχωριστή μορφή των γραμμάτων μας και γενικότερα της ελληνικής παιδείας, είναι αφιερωμένος ο τόμος που μόλις κυκλοφόρησε από το Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, με την επιστημονική επιμέλεια του Σταύρου Ζουμπουλάκη. 

Στην έκδοση, περιλαμβάνονται οι εισηγήσεις της εκδήλωσης που διοργανώθηκε από το Ίδρυμα της Βουλής στις 29 Ιανουαρίου 2020, στο πλαίσιο του Κύκλου «Πρόσωπα Άξια Τιμής», και συντόνισε ο Διονύσης Καψάλης, διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος της Εθνικής Τραπέζης.

Γράφουν οι: Μανόλης Παπουτσάκης, διευθυντής του Δελτίου Βιβλικών Μελετών, (Σεφέρης και Λορεντζάτος: «Ὁ ἀγνοημένος δρόμος» και «ὁ μακρύτερος δρόμος»), Γιάννης Δημητρακάκης, επίκουρος καθηγητής Νεοελληνικής Φιλολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης, (Η κριτική της Ιστορίας στη Μικρὰ Σύρτι του Ζήσιμου Λορεντζάτου) και Σταύρος Ζουμπουλάκης, συγγραφέας, (Η Ελλάδα του Λορεντζάτου).

Χρήστος Βυζάντιος, Ιστορία του τακτικού στρατού της Ελλάδος 1821-1833

Μόλις κυκλοφόρησε, από τις εκδόσεις του Ιδρύματος Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, η Ιστορία του τακτικού στρατού της Ελλάδος 1821-1833 του Χρήστου Βυζάντιου, τρίτος  τόμος της σειράς «Κείμενα Μνήμης»  (διευθυντής:  Παντελής Μπουκάλας), με εισαγωγή, επιστημονική επιμέλεια και σχόλια  των ιστορικών Νίκου Θεοτοκά (Πάντειο Πανεπιστήμιο) και Διονύση Τζάκη (Ιόνιο Πανεπιστήμιο).

Ο συγγραφέας, Χρήστος Βυζάντιος, γεννημένος το 1804 στην Κωνσταντινούπολη, ήρθε νεαρότατος στην επαναστατημένη Ελλάδα, το 1823. Πολέμησε στο Ναύπλιο, την Κάρυστο, το Χαϊδάρι, την Ακρόπολη, τη Χίο και αλλού ως μέλος του νεοσύστατου ολιγάριθμου τακτικού στρατού,  ενός σώματος που απαξιώθηκε από την πλειονότητα των οπλαρχηγών του 1821. Ακριβώς γι’ αυτό τον λόγο η εξιστόρησή του, που εκδόθηκε αρχικά το 1837 και σε εκτενέστερη και αναθεωρημένη μορφή το 1874, αποτελεί μια από τις σπάνιες και πιο πολύτιμες μαρτυρίες για την Ελληνική Επανάσταση.

Όπως σημειώνει στο εισαγωγικό του σημείωμα ο Παντελής Μπουκάλας, «ο Βυζάντιος πίστευε ακράδαντα ότι μόνον ένας «ὠργανισμένος» στρατός θα μπορούσε να υπηρετήσει την εθνική ιδέα», «ωστόσο δεν μειώνει τη συμβολή των ατάκτων στον Αγώνα ώστε, πλαγίως, να δικαιώσει το Τακτικό και την προσωπική του θητεία στις τάξεις του. Δεν είναι αυτό το μέλημά του. Αναγνωρίζει άλλωστε ότι «ὁ ἄτακτος στρατὸς ἦτο ὁλόκληρον τὸ ἔθνος μετασχηματισθὲν εἰς στρατόν, ὁ δὲ τακτικὸς ἦτο τὸ πολλοστημόριον αὐτοῦ». Η πίκρα του απορρέει από το γεγονός ότι ο τακτικός στρατός «δὲν ἐθεωρεῖτο ὡς ἐθνικός», γιατί τα μέλη του ήταν κυρίως «ἑτερόχθονες», όπως άλλωστε και ο συγγραφέας.

Η εκτενής εισαγωγή (στην οποία οι επιστημονικοί επιμελητές εντάσσουν το κείμενο στη σύγχρονη ιστοριογραφική και θεωρητική συζήτηση περί τακτικού και άτακτου στρατού)  τα αναλυτικά σχόλια  και το ευρετήριο βοηθούν τον σημερινό αναγνώστη να προσεγγίσει και να κατανοήσει το σημαντικό αυτό έργο.

Η σειρά «Κείμενα Μνήμης» (αρ. 1: Αρτέμιος Ν. Μίχου Απομνημονεύματα της δευτέρας πολιορκίας του Μεσολογγίου…, εισαγωγές, επιστημονική επιμέλεια, σχόλια:  Μαρία Ευθυμίου, Βαγγέλης Σαράφης· αρ. 2 Χριστόφορος Περραιβός, Απομνημονεύματα πολεμικά διαφόρων μαχών…, εισαγωγή-επιστημονική επιμέλεια - σχόλια: Στέφανος Παπαγεωργίου) εντάσσεται στον κύκλο δράσεων «1821-2021: 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821», με τον οποίο το Ίδρυμα της Βουλής μετέχει στις εκδηλώσεις για τον εορτασμό της επετείου του Αγώνα.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων.

Κλέφτικα Τραγούδια μεταφρασμένα σε πέντε γλώσσες (1824-1843)

O τόμος «Κλέφτικα τραγούδια μεταφρασμένα σε πέντε γλώσσες» (1824-1843), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, μας εισάγει, με τρόπο γλαφυρό και ελκυστικό, στο μεγάλο κεφάλαιο της υποδοχής από την ευρωπαϊκή λογιοσύνη των δημοτικών μας τραγουδιών, ιδιαίτερα εκείνων που συνδέονται με τον αγωνιστικό βίο των Κλεφτών.

Το 1824-1825 ο Γάλλος φιλόλογος και ιστορικός Κλωντ Φωριέλ εξέδωσε στο Παρίσι μια δίτομη συλλογή Ελληνικών δημοτικών τραγουδιών, μεταφρασμένων στα γαλλικά. Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική, καθώς σηματοδότησε τη στροφή του ενδιαφέροντος της καλλιεργημένης ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, από τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό, στους Έλληνες του καιρού της και τη σύγχρονη πολιτισμική τους δημιουργία.

Ακολούθησαν, τα επόμενα χρόνια, μεταφράσεις και εκδόσεις ελληνικών δημοτικών τραγουδιών και σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες: στα γερμανικά, τα αγγλικά, τα ιταλικά και τα ρωσικά. Στην εκδοτική αυτή παραγωγή πρωτοστάτησαν σημαντικά ονόματα της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και λογιοσύνης, όπως ο Βόλφγκανγκ Γκαίτε, ο Βίλχελμ Μύλλερ, ο Π.Μ.Λ. Τζος, ο Τσαρλς Μπρίνσλεϋ Σέρινταν, ο Νικολό Τομμαζέο, ο Ν.Ι. Γκνιέντιτς, ο Γεώργιος Ευλάμπιος.

Στην έκδοση του Ιδρύματος της Βουλής ανθολογούνται περί τα δώδεκα τραγούδια από κάθε γλώσσα υποδοχής: τη γαλλική, τη γερμανική, την αγγλική, την ιταλική και τη ρωσική. Στόχος είναι, με τα δείγματα αυτά, ο αναγνώστης να σχηματίσει εικόνα του λογοτεχνικού αλλά και του πολιτικού ενδιαφέροντος, στο πλαίσιο του φιλελληνικού κινήματος, των Ευρωπαίων για τη δημοτική ποίηση των Νεοελλήνων, στις αρχές και τα μέσα του 19ου αιώνα.

Όπως σημειώνουν οι συντελεστές της, η έκδοση αποτελεί μια μικρή ανταπόδοση στο μέγα δώρο του Φωριέλ, των άλλων συλλεκτών-εκδοτών και των μεταφραστών, μια πράξη επιβεβλημένη.

Οι αναγνώστες έχουν την ευκαιρία να διαβάσουν δύο εκτενή μελετήματα γραμμένα από δύο άριστους γνώστες των δημοτικών, και ειδικά των κλέφτικων, τραγουδιών: την Εισαγωγή του Αλέξη Πολίτη («Οι κλέφτες και τα τραγούδια τους») και το Επίμετρο του Παντελή Μπουκάλα («Τα κλέφτικα, ψηφίδες από την “Ιλιάδα” της νεότερης Ελλάδας»). Ο τόμος κοσμείται από ζωγραφικά έργα εμπνευσμένα από την Ελληνική Επανάσταση.

Όπως τονίζει στον Πρόλογό του ο Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων, Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, το ανθολόγιο αυτό «πιστοποιεί τη διάρκεια ενός αδάμαστου λαού που από την εποχή της “αρχαιολογίας” του Θουκυδίδη μέχρι το 1821 πάλευε και τραγουδούσε, για να στεφανώσει το μεγαλύτερο έπος της σύγχρονης ιστορίας του, την Εθνική Παλιγγενεσία, με τα κλέφτικα τραγούδια. Αξίζει όχι απλώς να τα διαβάσετε, αλλά και να τα μελετήσετε!».

Η έκδοση εντάσσεται στον Κύκλο Δράσεων «1821-2021. Διακόσια χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση» του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων, ενός προγράμματος που αναπτύσσεται σε τρεις άξονες (Ιστορία – Αρχεία – Μνήμη) και περιλαμβάνει εκδόσεις, ερευνητικά προγράμματα και εκδηλώσεις, με την ευκαιρία της επετείου.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων.

Ένα βιβλίο για την Αγγελική Χατζημιχάλη

Στην πρωτοπόρο λαογράφο και συγγραφέα, Αγγελική Χατζημιχάλη (1895-1965), που έκανε έργο ζωής την έρευνα, τη μελέτη και τη διάσωση της ελληνικής λαϊκής τέχνης και παράδοσης, είναι αφιερωμένος ο τόμος που μόλις κυκλοφόρησε από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Στην έκδοση, περιλαμβάνονται οι εισηγήσεις της εκδήλωσης που διοργανώθηκε από το Ίδρυμα της Βουλής στις 19 Απριλίου 2019, στο πλαίσιο του Κύκλου «Πρόσωπα Άξια Τιμής».

Η Σταυρούλα Πισιμίση περιγράφει το έργο και τη ζωή της Αγγελικής Χατζημιχάλη, ενώ η Ελεωνόρα Σκουτέρη-Διδασκάλου τη συμβολή της στην ελληνική λαογραφία με την πρώτη συστηματική καταγραφή της λαϊκής χειροτεχνίας. Η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη και ο Ευάγγελος Καραμανές προσεγγίζουν το διδακτικό –και όχι μόνον– έργο της μέσα από τη λειτουργία του «Ελληνικού Σπιτιού».

Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου παρουσιάζει ανέκδοτες επιστολές της Χατζημιχάλη με την Εύα Πάλμερ-Σικελιανού. Στην έκδοση περιλαμβάνεται η προσφώνηση στην εκδήλωση του εγγονού της Πλάτωνα-Αλέξη Χατζημιχάλη και ο χαιρετισμός μνήμης στο έργο και το πρόσωπό της από τον καθηγητή Μιχάλη Μερακλή.

Όπως σημειώνει η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, επιστημονική επιμελήτρια της έκδοσης, για την Αγγελική Χατζημιχάλη, «ο λαϊκός πολιτισμός δεν ήταν [...] μόνο ένα ψυχρό κι ουδέτερο αντικείμενο έρευνας, αλλά ένας ζωντανός κόσμος με οργανική θέση στο ιστορικό και κοινωνικό περιβάλλον. Κερδίζοντας με αγώνα την εμπιστοσύνη των χωρικών στάθηκε στο πλευρό τους, βοηθώντας τους να διασώσουν τους θησαυρούς τους και να συνεχίσουν να δημιουργούν τα έργα της λαϊκής παράδοσης».

Στην οικία της Αγγελικής Χατζημιχάλη, έργο του αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχου, στην Πλάκα, στεγάζεται από το 1980 το Κέντρο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης του Δήμου Αθηναίων. Ο δρόμος που βρίσκεται η οικία, φέρει σήμερα το όνομα της σπουδαίας Ελληνίδας.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων.

Πρόσφυγες στην Ελλάδα 1821-1940, άφιξη-περίθαλψη-αποκατάσταση

Το εν λόγω πόνημα του Νίκου Ανδριώτη κυκλοφόρησε το 2020 από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία και πρόκειται για μια πολυσέλιδη και χρήσιμη έκδοση για την ιστορία του προσφυγικού ζητήματος στην Ελλάδα από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης ως τις αρχές της δεκαετίας του 1940. 

Η μελέτη αυτή συνιστά μια πανοραμική, διεισδυτική και τεκμηριωμένη θεώρηση των προσφυγικών ρευμάτων προς το ελληνικό κράτος από τα χρόνια του Αγώνα της Ανεξαρτησίας έως τα μέσα του 20ού αιώνα, καθώς και του τρόπου με τον οποίο οι επαναστατικές Αρχές αρχικά και το ελληνικό κράτος στη συνέχεια αντιμετώπισε τα ρεύματα αυτά, μεριμνώντας για την υποδοχή, την περίθαλψη, την εγκατάσταση και εντέλει τη συνολική αποκατάστασή τους. Ο τόμος εμπλουτίζεται από πλούσιο εικονογραφικό υλικό και πίνακες.

Τα Πρακτικά του συνεδρίου "1821 και απομνημόνευμα"

"Πρακτικά συνεδρίου: 1821 και απομνημονεύματα. Ιστορική χρήση και ιστοριογραφική γνώση".

Ο τόμος κυκλοφορεί από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία σε μια καλαίσθητη και προσεγμένη έκδοση.

Συλλογικό έργο. Επιμέλεια: Δημήτρης Δημητρόπουλος, Βαγγέλης Καραμανωλάκης, Νίκη Μαρωνίτη, Παντελής Μπουκάλας εισήγηση: Αλέξης Πολίτης, Χρήστος Λούκος, Διονύσης Τζάκης, Νίκος Ροτζώκος, Παναγιώτης Στάθης, Παντελής Μπουκάλας, Βαγγέλης Σαράφης, Ελευθερία Ζέη, Δημήτρης Δημητρόπουλος, Παναγιώτης Μιχαηλάρης, Άντα Διάλλα, Σοφία Λαΐου, Μαρίνος Σαρηγιάννης

Η έκδοση περιλαμβάνει τα κείμενα των ομιλιών που εκφωνήθηκαν κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου "1821 και απομνημόνευμα. Ιστορική χρήση και ιστοριογραφική γνώση", το οποίο διοργανώθηκε από το Ίδρυμα της Βουλής στις 21-22 Μαρτίου 2019 στο πλαίσιο του Κύκλου Δράσεων "1821-2021. 200 Χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση. Ιστορία - Αρχεία - Μνήμη", του Ιδρύματος της Βουλής.

Τα Απομνημονεύματα υπήρξαν απόρροια της επιθυμίας των ανθρώπων από πολύ νωρίς, ήδη από τα χρόνια του Αγώνα, να ιστορήσουν τις εμπειρίες τους: εμπειρίες πρωτόγνωρες, οι οποίες καθόρισαν τη ζωή τους και μετέβαλαν τον κόσμο τους. Στα μετεπαναστατικά χρόνια πολλοί αγωνιστές συνέγραψαν τις δικές τους μαρτυρίες, αποσκοπώντας όχι μόνο στην αποτύπωση της αλήθειας και της πραγματικότητας, όπως συνήθως δηλώνουν, αλλά κάποτε και στην προβολή των κατορθωμάτων τους, τη δικαίωση, την αποκατάσταση, τη διεκδίκηση συμβολικών ή και υλικών αμοιβών. 

Η έκδοση αυτή επιδιώκει να συμβάλει στη συνέχιση και τη διεύρυνση του διαλόγου γύρω από την ιστορική διαδρομή των απομνημονευμάτων, καθώς και τις σύγχρονες οπτικές για τη σημασία και τους τρόπους ανάγνωσής της. Η συμμετοχή καταξιωμένων ερευνητών και ερευνητριών, παλαιότερων και νεότερων, η ποικιλία και το εύρος των προσεγγίσεων, η τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία αποτελούν παράγοντες που διασφαλίζουν, πιστεύουμε, την εγκυρότητα της προσπάθειας.

Ένα βιβλίο για το Νίκο Πλουμπίδη

Το βιβλίο “Νίκος Πλουμπίδης” που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων, αποτελεί ένα φόρο τιμής για τον σπουδαίο δάσκαλο και αγωνιστή, για το ιστορικό στέλεχος του ΚΚΕ, Νίκο Πλουμπίδη (1902-14 Αυγούστου 1954).

Αντλώντας υλικό από την επιστημονική ημερίδα και την έκθεση που διοργάνωσε το Ίδρυμα της Βουλής τον Οκτώβριο του 2018, "στενή κι’ αδιάβατος, τραχεία η οδός - Νίκος Πλουμπίδης, 1902-1954", ο τόμος παρουσιάζει μια σύνθετη εικόνα του Πλουμπίδη μέσα από την πολιτική δράση του καθώς και μέσα από τις διαπροσωπικές του σχέσεις.

Η προσεγμένη έκδοση περιλαμβάνει χρονολόγιο, τεκμήρια και εικονογραφικό υλικό.

Γράφουν: Χάρης Αθανασιάδης (Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων), Γιώργος Μαργαρίτης (Καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας, Α.Π.Θ.), Βαγγέλης Καραμανωλάκης (Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορίας και Πρόεδρος Ιστορικού Αρχείου ΕΚΠΑ), Ηλίας Νικολακόπουλος (Ομότιμος Καθηγητής ΕΚΠΑ) και η συγγραφέας Άλκη Ζέη.

Ο Χάρης Αθανασιάδης αναφέρεται στην πρώιμη συνδικαλιστική του δράση από τη θέση του δασκάλου, ενώ ο Γιώργος Μαργαρίτης στην οργάνωση της γενικής απεργίας ενάντια στην πολιτική επιστράτευση στις 5 Μαρτίου 1943. Η Ιωάννα Παπαθανασίου μιλά για τη ζωή στην πόλη σε συνθήκες παρανομίας και ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης για την κρυφή αλληλογραφία του Ν. Πλουμπίδη μέσα από τη φυλακή με τον Δημοσθένη Παπαχρίστου. 

Η Άλκη Ζέη σκιαγραφεί τη φυσιογνωμία του Ν. Πλουμπίδη "σαν ήρωα του Σταντάλ" μέσα από προσωπικά βιώματα και στιγμιότυπα. Τέλος, ο Ηλίας Νικολακόπουλος, που έχει και τη γενική επιμέλεια του βιβλίου, περιγράφει τη συμβολή του Πλουμπίδη στην επάνοδο της Αριστεράς στη νομιμότητα και την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, με τη δημιουργία της Δημοκρατικής Παράταξης και στη συνέχεια της ΕΔΑ. 

Ένας πολιτισμός ελευθερίας - Η Αρχαία Ελλάδα και οι απαρχές της Ευρώπης

Κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων η μελέτη του Christian Meier, "Ένας πολιτισμός ελευθερίας. Η αρχαία Ελλάδα και οι απαρχές της Ευρώπης", σε μετάφραση Αννέτε Φώσβινκελ, επιστημονική επιμέλεια - επίμετρο Δημητρίου Ι. Κυρτάτα και επιμέλεια έκδοσης Άννας Καραπάνου.

Στο έργο αυτό ο Κρίστιαν Μάιερ, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μονάχου, με απλή και φρέσκια γραφή προσπαθεί να κατανοήσει το «θαύμα» του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και τους παράγοντες που το δημιούργησαν: ήταν οι συμβιβασμοί, οι ισορροπίες, η γνώση και η έκφραση που κατέστησαν τους Έλληνες ικανούς να αντιμετωπίσουν προβλήματα, που άλλοι λαοί έλυναν εναποθέτοντας την εξουσία στα χέρια ενός ή ολίγων. Για μία και μοναδική φορά στην παγκόσμια ιστορία μια ολόκληρη κοινωνία αντιμετώπισε την πρόκληση να ισορροπήσει, να εδραιώσει και να ξεδιπλώσει ‒παρά τις απαιτήσεις που αυτή θέτει‒ την ελευθερία της, διαμορφώνοντας τελικά έναν πολιτισμό που εξακολουθεί να επηρεάζει την πολιτική και τον πολιτισμό στη σύγχρονη Ευρώπη και, γενικότερα, τον κόσμο. 

Προλογίζοντας την έκδοση, ο πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων και πρόεδρος του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία,  Κωνσταντίνος Αν. Τασούλας, επισημαίνει: «Η ελευθερία στην Ελλάδα δεν γεννήθηκε ως αντίδραση σε καταπίεση, αλλά ανέβλυσε ως κάτι περίπου φυσικό, ταυτισμένο με τον πολίτη-ιδιοκτήτη, έγινε τρόπος ζωής, τέχνης και πολιτικής, και αποτέλεσε τον πυρήνα της σπάνιας κληρονομιάς που συναντούμε σήμερα σε κάθε έκφανση του ευρωπαϊκού πολιτισμού». 

Όπως σημειώνει στο επίμετρο του βιβλίου ο καθηγητής Δ. Ι. Κυρτάτας, «το βιβλίο του Κρίστιαν Μάιερ προσφέρεται ως πρόταση για στοχασμό και, ενδεχομένως, ερέθισμα για περαιτέρω έρευνα. Ερμηνεύει όψεις του αρχαϊκού ελληνικού παρελθόντος για την αξία που μπορούν να έχουν στη σημερινή κοινωνία που αγωνίζεται να διαχειριστεί και πάλι νέες καταστάσεις και νέες απαιτήσεις. Ιδίως στην Ευρώπη, που αμφιταλαντεύεται μεταξύ ενός πλήθους εθνών-κρατών και μιας συνομοσπονδίας με κοινή βασική νομοθεσία και κοινό νόμισμα. Οι αμφιταλαντεύσεις και οι αγωνίες της νέας Ευρώπης αποτυπώνονται στον πολιτισμό της, τον στοχασμό και τις τέχνες της με έναν τρόπο που, σύμφωνα με τον Μάιερ, οφείλει πάρα πολλά στα επιτεύγματα των αρχαίων Ελλήνων».

Οπισθόφυλλο βιβλίου: Πότε και πού τοποθετούνται οι απαρχές της Ευρώπης; Ίσως τελικά στους Έλληνες. Αλλά ποιοι ήταν πράγματι αυτοί οι Έλληνες; Και από πού προήλθε αυτό που στη συνέχεια τους έκανε ξεχωριστούς; Δέχτηκαν έντονες επιρροές από την αρχαία Ανατολή, όμως αυτό που δημιούργησαν, ήταν κάτι εντελώς άλλο, κάτι εντελώς καινούριο: μία και μοναδική φορά στην παγκόσμια ιστορία ένας πολιτισμός δεν διαμορφώθηκε χάριν της εξουσίας, αλλά μέσα από ευρύτερους κύκλους της κοινωνίας, οι οποίοι αντιμετώπιζαν την πρόσκληση να ισορροπήσουν, να εδραιώσουν και να ξεδιπλώσουν -παρά τις όποιες απαιτήσεις αυτή θέτει- την ελευθερία τους.

Σπουδαίοι τόμοι με κείμενα μνήμης για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821

"Απομνημονεύματα της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου (1825-1826)" του Αρτέμιου Ν. Μίχου. Εισαγωγές-επιστημονική επιμέλεια και σχόλια: Μαρία Ευθυμίου-Βαγγέλης Σαράφης. 

Τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821 είναι μια επέτειος ορόσημο και προσκλητήριο. Μας προσκαλεί να θυμηθούμε, να διαβάσουμε, να στοχαστούμε, να μετουσιώσουμε τη συγκίνηση σε γνώση και τη γνώση σε κριτικό και αυτοκριτικό λόγο. Για να ανταποκριθεί στο προφανές χρέος του, να τιμήσει τον Αγώνα με τρόπο παιδευτικό, το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, που λειτουργεί από το 2004, αποφάσισε να εκδώσει, στη σειρά «Κείμενα Μνήμης» και με την ευθύνη της επιστημονικής επιτροπής που συστάθηκε γι' αυτόν τον σκοπό, δυσεύρετα απομνημονεύματα/ημερολόγια αγωνιστών και ιστοριογραφήματα του 19ου αιώνα που επικεντρώνονται στην Επανάσταση.

Όχι τυχαία, πρώτος τόμος της σειράς «Κείμενα Μνήμης» είναι τα Απομνημονεύματα της δευτέρας πολιορκίας του Μεσολογγίου του Ηπειρώτη αγωνιστή Αρτέμιου Ν. Μίχου, που εκδίδονται με την επιστημονική επιμέλεια της Μαρίας Ευθυμίου και του Βαγγέλη Σαράφη. Το Μεσολόγγι, με το θαυμαστό σθένος των πολιορκουμένων του, Ελλήνων και φιλελλήνων, και το απαράμιλλο αυτοθυσιαστικό πάθος της Εξόδου, εξακολουθεί να μας συναρπάζει. Όπως συνάρπασε τον Διονύσιο Σολωμό, που αφιέρωσε στο «αλωνάκι» την ψυχή του και τα υψηλότερα γεννήματα της ποιητικής του έμπνευσης. Όπως συνάρπασε τους Ευρωπαίους, αφυπνίζοντας τη διάθεσή τους να συντρέξουν τους Έλληνες, διάθεση που την είχαν πληγώσει οι ελληνικοί εμφύλιοι.

Ο Γιαννιώτης Αρτέμιος Μίχος (1803-1880) πολέμησε για την ελευθερία σε πολλά μέτωπα της Ρούμελης. Στα χρόνια 1825-1826 βρέθηκε στο Μεσολόγγι και μοιράστηκε με τους συμμαχητές του τις κορυφαίες στιγμές του Αγώνα. Οι σημειώσεις που κρατούσε κατά τη διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας, αλλά και τα φύλλα των Ελληνικών Χρονικών που εξέδιδε ο Ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης Ιάκωβος Μάγερ, στάθηκαν η πρώτη ύλη για να συντάξει τα απομνημονεύματα του, προς το τέλος της ζωής του, εμπλουτίζοντάς τα με τις αναμνήσεις του. 

Σεμνός, αυτοσυγκρατημένος, λιτός και απέριττος ο λόγος του -αδημοσίευτος έως τον θάνατό του-, φωτίζει πραγματικότητες, νοοτροπίες και πρόσωπα στην πολιορκημένη πόλη, αποτελώντας σημαντική ιστορική μαρτυρία αλλά και τεκμήριο ήθους.

"Απομνημονεύματα Πολεμικά" του Χριστόφορου Περραιβού. Εισαγωγή-Επιστημονική επιμέλεια και σχόλια: Στέφανος Παπαγεωργίου. 

Ο δεύτερος τόμος, που εκδίδεται με την επιστημονική επιμέλεια του Στέφανου Παπαγεωργίου, έχει ένα εξαιρετικό γνώρισμα που επαυξάνει την καθαυτό αξία του: είναι το πρώτο αυτοβιογραφικό κείμενο αγωνιστή της Επανάστασης που ιστορεί τη γενέθλια δεκαετία του 1820, το οποίο τυπώθηκε και κυκλοφόρησε στην ελεύθερη πλέον Ελλάδα. Πρόκειται για τα Απομνημονεύματα πολεμικά του Χριστόφορου Περραιβού, συντρόφου του Ρήγα Φεραίου και μυημένου στη Φιλική Εταιρεία από το 1817.

Και μόνο η θερμότητα που κυριεύει ένα κείμενο κατά τα λοιπά ψυχρό, όταν γίνεται λόγος για τις πληγές που ανοίγει η διχόνοια, είτε στα πεδία των μαχών είτε στα πεδία των πολιτικών συγκρούσεων ανάμεσα σε ματαιόδοξα άτομα ή εξουσιόφιλες φατρίες, θα αρκούσε για να συστήσει τα Απομνημονεύματα του Χριστόφορου Περραιβού ως ανάγνωσμα υψηλής παιδευτικής αξίας. Το συμπέρασμα του αγωνιστή του '21 είναι απλούστατο: "Αφ' όλας τα οποίας εκερδίσαμεν νίκας έως την σήμερον κατά των ενθρών, η ενδοξοτέρα, η αθάνατος και η σωτήριος δια το έθνος μας είναι το να καταπαύσωμεν αυτήν την κατηραμένην και ολέθριον διχόνοιαν".

Αυτοί είναι οι δύο πρώτοι τόμοι που κυκλοφόρησαν το 2019 και ανήκουν στη σειρά "Κείμενα Μνήμης" με διευθυντή τον Παντελή Μπουκάλα. Ένα εξαιρετικά σπουδαίο έργο για τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ευελπιστούμε σε ανάλογη εκδοτική συνέπεια και συνέχεια!

Το πρόγραμμα και οι δράσεις

Το 2021 συμπληρώνονται 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821, η οποία αποτέλεσε την ιδρυτική πράξη του ελληνικού κράτους και μείζον γεγονός της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Παράλληλα, υπήρξε κρίσιμο ευρωπαϊκό και διεθνές γεγονός, αφού οδήγησε, για πρώτη φορά, στην ίδρυση ενός εθνικού κράτους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, και μάλιστα με απόσχιση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. 

Το Ίδρυμα της Βουλής για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία συμμετέχει ενεργά  στην επέτειο, με τον Κύκλο Δράσεων «1821-2021: 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση». Όχι μόνο επειδή η Επανάσταση του 1821 οδήγησε στη δημιουργία του ελληνικού κράτους, εμπνέοντας τους συντελεστές της και την παγκόσμια κοινότητα με τα ιδανικά της ελευθερίας και της ανεξαρτησίας, αλλά και επειδή η Βουλή των Ελλήνων υπήρξε ο πρώτος δημόσιος θεσμός ο οποίος εργάστηκε συστηματικά για τη συγκρότηση της ιστορίας και της μνήμης του Αγώνα. Σημειώνεται ενδεικτικά η συγκέντρωση και η έκδοση από τη Βουλή, ήδη από τη δεκαετία του 1850, με τη  φροντίδα του Γεωργίου Τερτσέτη,  των Αρχείων της Ελληνικής Παλιγγενεσίας.

Σε αυτή την κατεύθυνση το Ίδρυμα της Βουλής έχει αναλάβει μια σειρά δράσεις, οι οποίες επιδιώκει να χαρακτηρίζονται από πολυφωνία και εγκυρότητα – σύμφωνα με την παράδοση που έχει δημιουργήσει. Οι δράσεις  κινούνται στο τρίπτυχο Ιστορία - Αρχεία - Μνήμη και εκτείνονται σε ένα τετραετές πρόγραμμα μέχρι το 2021, με σκοπό να καλύψουν υπαρκτά κενά στην αρχειακή έρευνα, την εκδοτική δραστηριότητα και τη διερεύνηση της συλλογικής μνήμης γύρω από την Επανάσταση του 1821. Πρόκειται για τρεις διαφορετικές πλευρές της ίδιας ανάγκης, δηλαδή να μελετηθεί επιστημονικά το 1821, να δημιουργηθούν αξιόπιστα εργαλεία έρευνας και να διαχυθεί αυτή η γνώση. 

Οι δράσεις που έχουν αναληφθεί επιδιώκουν επίσης να αναδείξουν και μια ιδιαίτερη διάσταση που συμπλέκεται με τη φύση και τη λειτουργία του Κοινοβουλίου:  τη σημασία του 1821 ως μιας επανάστασης που εμπνεύστηκε από τα δημοκρατικά ιδεώδη του καιρού της και τα εφάρμοσε στους πρωτότυπους θεσμούς και το εθνικό κράτος που συγκρότησε. Στο πλαίσιο αυτό, το Ίδρυμα της Βουλής, συνεργαζόμενο με επιστημονικούς φορείς (πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα), αναλαμβάνει, όπως έκανε και στο παρελθόν και θα συνεχίσει και στο μέλλον, τη διάχυση της ιστορικής γνώσης στο κοινό.

Βουλή των Ελλήνων - Οι σταθμοί μιας διαδρομής σχεδόν 200 ετών (κατάλογος έκθεσης)

Το "Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία"  παρουσιάζει την έκθεση "Βουλή των Ελλήνων. Οι  σταθμοί μιας διαδρομής σχεδόν διακοσίων ετών" με θέμα την ιστορία και τη λειτουργία του Κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα. Αξιοποιώντας σπάνια τεκμήρια και πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό, η έκθεση αφηγείται δύο σχεδόν αιώνες κοινοβουλευτικού βίου: από τις πρώτες εθνοσυνελεύσεις που ακολούθησαν την ελληνική επανάσταση του 1821 έως την εδραίωση του κοινοβουλευτισμού την περίοδο 1862-1914, από τις κρίσεις του Μεσοπολέμου έως τα χρόνια που οδήγησαν στην κατάλυση της δημοκρατίας το 1967, από τη μεταπολίτευση του 1974 έως τις μέρες μας. 

Προεκλογικοί αγώνες και συγκεντρώσεις, η δημόσια εικόνα του βουλευτή, σημαντικές συνεδριάσεις στην ολομέλεια της Βουλής, η λειτουργία της νομοθετικής διαδικασίας και του κοινοβουλευτικού ελέγχου ζωντανεύουν μέσα από φωτογραφίες και εικαστικά έργα, χειρόγραφα και έντυπα, αφίσες και φυλλάδια υποψηφίων, πρωτοσέλιδα και άρθρα εφημερίδων, σχεδιαγράμματα και χάρτες, αποσπάσματα από επίκαιρα και κινηματογραφικές ταινίες, βίντεο και διαδραστικές ψηφιακές εφαρμογές.

Την έκθεση συνοδεύει ένας εξαιρετικής ποιότητας κατάλογος με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, με τον πρόλογο του Προέδρου της Βουλής των Ελλήνων και Πρόεδρο του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, Κωνσταντίνο Αν. Τασούλα και την εισαγωγή του ομότιμου καθηγητή του ΕΚΠΑ, Νίκου Αλιβιζάτου. 

Εκθεσιακός χώρος του Ιδρύματος της Βουλής 

Βασ. Σοφίας 11 (είσοδος από Σέκερη), Αθήνα 106 71 

τηλ.: 210-3735253 

Διάρκεια έκθεσης: 21 Νοεμβρίου 2019 - Φθινόπωρο 2020 

Ώρες λειτουργίας: Καθημερινά 9.00-16.00, Πέμπτη & Παρασκευή 9.00-20.00, Σαββατοκύριακο 10.00-15.00. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Σκοπός του Ιδρύματος είναι η μελέτη και η διάδοση των αρχών του κοινοβουλευτισμού και της δημοκρατίας, καθώς και η συμμετοχή της Βουλής των Ελλήνων στα πολιτιστικά, κοινωνικά και μορφωτικά δρώμενα της χώρας. Το Ίδρυμα με τη δράση του συμβάλλει στην εξωστρέφεια και στο άνοιγμα της Βουλής στην κοινωνία, ενισχύοντας έτσι τους δεσμούς των πολιτών με τη Βουλή και το έργο της. 

Η επιδίωξη αυτή υλοποιείται μέσα από τη δημιουργία και την προσφορά στην κοινωνία υψηλής ποιότητας πολιτιστικού και μορφωτικού έργου. Στο πλαίσιο αυτό, το Ίδρυμα της Βουλής διοργανώνει εκθέσεις, εκδηλώσεις, εκπαιδευτικά προγράμματα και πραγματοποιεί εκδόσεις. Επίσης, το Ίδρυμα εκπονεί ή αναθέτει ερευνητικά προγράμματα και μελέτες και συνεργάζεται με φορείς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό για την υλοποίηση δράσεων που σχετίζονται με το έργο του.