Ουμπίκικους, του Γιώργου Τσακνιά

 

Μια γειτονιά του Λονδίνου μεταμορφώνεται για λίγα λεπτά σε μικρή Σοβιετία, η τελευταία Οικουμενική Σύνοδος του έτους 787 μ.Χ. εξασφαλίζει στον αφηγητή βίζα για τις ΗΠΑ, η Πράγα του Κάφκα θα πρέπει να περιμένει, αφού σε μια νυχτερινή περιπλάνηση στα στενά της παλιάς πόλης αναδύεται ύπουλα το ελληνικό μετεμφυλιακό κράτος, ενώ σε μια παιδική χαρά, κατά ειρωνικό τρόπο, ο συγγραφέας συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να είναι ubiquitous, ούτε καν ουμπίκικους. 

Αναμνήσεις, σκέψεις και συνειρμοί, που ενίοτε εκκινούν από εικόνες, στίχους, βιβλία και μουσικές, διαμορφώνουν μια παράλληλη πραγματικότητα, η οποία διασταυρώνεται με την πραγματική πραγματικότητα. Διασαλεύονται έτσι οι έννοιες του χώρου και του χρόνου που, όπως βεβαιώνει ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, «δεν είναι παρά τρόποι να σκεφτόμαστε, όχι συνθήκες στις οποίες ζούμε». Τα πεζά κείμενα του Ουμπίκικους ακροβατούν ανάμεσα στην αφηγηματική λογοτεχνία, το δοκίμιο και την αυτομυθοπλασία. Χάρη στη λοξή ματιά του συγγραφέα, αλλά και στην απόσταση που προσφέρει το χιούμορ, προβάλλεται συχνά σε πρώτο πλάνο το παράδοξο, το απροσδόκητο ή η κωμική διάσταση των γεγονότων, η οποία, ούτως ή άλλως, σπανίως στερείται τραγικότητας.

Εκδόσεις Κίχλη

Ο Γιώργος Τσακνιάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε Ιστορία στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, όπου και ολοκλήρωσε μεταπτυ-χιακές σπουδές στην έδρα Ιστορίας και Πολιτισμού των Σλαβικών Λαών. Εργάζεται στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του ΜΙΕΤ. Έχει μεταφράσει λογοτεχνικά βιβλία από τα αγγλικά και από τα ρωσικά. Ασχολείται επίσης με τη φωτογραφία και έργα του έχουν εκτεθεί σε ομαδικές και ατομικές εκθέσεις. Από τις εκδόσεις Κίχλη κυκλοφορεί το βιβλίο του Η πίπα του Στάλιν και άλλα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα (2018). Έχει επίσης γράψει το Λεξικό (αντι)τρομοκρατικό, χρηστικό και ευσύ-νοπτο (Στιγμή, 2002), καθώς και δύο βιβλία για παιδιά: Μια φορά κι έναν καιρό, ένα πόδι… (Πατάκης, 2017) και Ένα καλαμάρι επιθυμεί να πάει στο φεγγάρι και άλλες ποιητικές ιστορίες (Παπαδόπουλος, 2024).

Η φωλιά, η πρώτη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Ψωμιάδη

 

Έξι διηγήματα, έξι ήρωες εγκλωβισμένοι σε μια προσωπική ή συλλογική δυστοπία. Οι ήρωες του Γιώργου Ψωμιάδη έρχονται αντιμέτωποι με έναν κόσμο εχθρικό. Οι συνθήκες διαβίωσης στις μητροπόλεις, η εργασιακή δυσφορία και η αποξένωση που προκαλεί η κυριαρχία της τεχνολογίας συνθέτουν ένα ζοφερό σκηνικό που επιτείνει την ψυχική έρημο.

Πρόσωπα μοναχικά, ενίοτε ανίκανα να αποτινάξουν τα βάρη του παρελθόντος, κινούνται με άξονα μια μικρή ελπίδα. Συχνά αναζητούν τη ζεστασιά της ανθρώπινης επαφής, μια «οικογένεια», μια εστία να απαγκιάσουν, τη δική τους φωλιά, ενώ κάποτε επιστρατεύουν μια παρηγορητική φυγή προς έναν κόσμο φανταστικό. 

Έξι ιστορίες από ένα δυσοίωνο μέλλον, που ωστόσο είναι ήδη αμετάκλητα παρόν.  Έξι ιστορίες για ανθρώπους που αντιστέκονται και ελπίζουν. 

“Είχαν περάσει ώρες περπατώντας πλάι στα θολά νερά της θάλασσας, βυθίζοντας τις μπότες τους στη βρεγμένη άμμο. Έτρωγαν σάντουιτς που είχαν φέρει μαζί τους, ξαπόσταιναν στις υγρές αυλές των εστιατορίων και χάνονταν για ώρα βαδίζοντας κάτω από τις φυλλωσιές των δέντρων. Όταν βρήκαν την ακτή, ο πατέρας κρέμασε θριαμβευτικά το σκουφί του σε ένα από τα δέντρα μπροστά στα βράχια. «Αυτό θα είναι το κρησφύγετό μας τα καλοκαίρια, η φωλιά μας», είπε, «κι εδώ θα φτιάξουμε τα κρεβάτια μας».„

Ο Γιώργος Ψωμιάδης γεννήθηκε το 1996 στην Κατερίνη όπου και μεγάλωσε. Σπούδασε ελληνική φιλολογία στο ΑΠΘ. Ζει στην Αθήνα και εργάζεται ως δημοσιογράφος στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο. Η Φωλιά είναι το πρώτο του βιβλίο.

Εκδόσεις Κίχλη

Μαργαρίτα Ιορδανίδη, του Μιχάλη Μακρόπουλου

 

Η ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΙΟΡΔΑΝΙΔΗ είναι υπάλληλος σε διαφημιστικό γραφείο, σύζυγος λογιστή και μητέρα δύο παιδιών στην Αθήνα της δεκαετίας του ’90, πριν από την οικονομική κρίση και με τους οικονομικούς μετανάστες να έχουν μόλις έλθει από την Αλβανία. 

Ένα όνομα δεν είναι ωστόσο παρά ένα προσωπείο. Ποια είναι στ’ αλήθεια η Μαργαρίτα; 

Αυτή είναι η παράδοξη ιστορία της. Μια ιστορία για το αίνιγμα της ταυτότητας πίσω από το πρόσωπο.

«Σήκωσε τότε το κεφάλι της, που το ’χε χαμηλωμένο πάνω απ’ το φαΐ της. Η όψη της είχε κάτι το παράξενα ανέκφραστο, σαν να ’ταν το πρόσωπό της πλασμένο από κερί και δεν είχε τ’ ασταμάτητα αναδέματα, τις ανεπαίσθητες συσπάσεις, το παιχνίδισμα των ματιών, όλα εκείνα που δίνουν ζωή σε μιαν ανθρώπινη μορφή. 

Τους κοίταξε και είπε: »“Τ’ όνομά μου δεν είναι Μαργαρίτα. Δεν είμαι η μητέρα σας”».

Το βιβλίο του σπουδαίου Μιχάλη Μακρόπουλου κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κίχλη

...άμμος, του Μιχάλη Μακρόπουλου

 

…ένα αφήγημα για την ποίηση της καθημερινότητας, τα μικρά πράγματα της ζωής και τη γνώση του αναπόφευκτου τέλους της… 

«Αλλά πάντα θά ’μενε λίγη άμμος εδώ, λίγη εκεί, σαν memento mori που τρίζει σιγανά, κρυμμένη ως και σε μια μέρα ευτυχίας μες στις ζάρες του σεντονιού, στη ράγα του συρταριού, στα σκέλη του ψαλιδιού, από μέσα στη μύτη του παπουτσιού, στον μεντεσέ και στο ανάμεσο δύο σελίδων βαθιά, εκεί που τσακίζει η ράχη του βιβλίου. 

Εκεί που τσακίζει η ράχη του βιβλίου.»

Εκδόσεις Κίχλη

Ο ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΑΚΡΟΠΟΥΛΟΣ γεννήθηκε το 1965 στο Παγκράτι. Σπούδασε βιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έζησε εννιά χρόνια στη Θεσσαλονίκη και από το 2010 ζει με την οικογένειά του στη Λευκάδα. Περνά μεγάλα διαστήματα στα χωριά της Ηπείρου Δελβινάκι Πωγωνίου, όπου διαδραματίζονται κάποιες από τις ιστορίες του, και Γρεβενίτι Ανατολικού Ζαγορίου. Έχει εκδώσει δεκατέσσερα λογοτεχνικά βιβλία για ενήλικες· τα τελευταία επτά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κίχλη: Το δέντρο του Ιούδα (2014), Τσότσηγια & Ω᾽μ (2017), Μαύρο νερό (2019, Κρατικό Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας 2020, Βραβείο Διηγήματος-Νουβέλας 2020 του περιοδικού Ο Αναγνώστης), Η θάλασσα (2020), Άρης (2021, μαζί με την ποιήτρια Ελένη Κοφτερού), Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον (2022), Μαργαρίτα Ιορδανίδη (2024). Έχει εκδώσει επίσης το Οδοιπορικό στο Πωγώνι (Fagotto, 2013), το δοκίμιο για τον κινηματογράφο Το ποτάμι του χρόνου (Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2023), καθώς και έξι βιβλία για παιδιά, εκ των οποίων η Μαλαματένια βελανιδιά (Καλειδοσκόπιο, 2020) τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2021). Διηγήματά του δημοσιεύονται σε διάφορα περιοδικά. Εργάζεται ως μεταφραστής.

Η θαυμαστή ιστορία του Πέτερ Σλέμιλ – Οι περιπέτειες της παραμονής Πρωτοχρονιάς

 

 

Adelbert von Chamisso, E.T.A. Hoffmann 

Μετάφραση - Σημειώσεις - Επίμετρο: Νίκος Σκοπλάκης

Ο Πέτερ Σλέμιλ παραδίδει τον ίσκιο του στον αλλόκοτο κύριο με τα γκρι παίρνοντας σε αντάλλαγμα ένα σακούλι που γεννάει ακατάπαυστα χρυσάφι. Πολύ σύντομα ο Σλέμιλ θα κατανοήσει ότι ακόμα κι αν σε τούτον τον κόσμο τα πλούτη έχουν μεγαλύτερη αξία από τις αρετές, ο ίσκιος είναι τελικά πολυτιμότερος κι από το ίδιο το χρυσάφι. 

Ο Εράσμους Σπίκχερ συναντά στη Φλωρεντία τη μυστηριώδη Τζουλιέττα και τον αλλόκοτο Νταπερτούττο· όταν επιστρέφει στη Γερμανία, αντιλαμβάνεται πως η ζωή δεν είναι εύκολη για έναν άνθρωπο που έχει χάσει το είδωλό του στον καθρέφτη. 

Ένα «διπλό βιβλίο», στο οποίο παρουσιάζονται πρώτη φορά μαζί δύο νουβέλες που συνομιλούν μεταξύ τους, μολονότι διαφέρουν ως προς το πως αντιλαμβάνονται τη σχέση της πραγματικότητας με τη φαντασία· λογοτεχνικά κείμενα δύο φίλων, του Άντελμπερτ φον Σαμίσσο και του Ε.Τ.Α. Χόφμαν, που διασταυρώθηκαν στο Βερολίνο κατά την ταραγμένη πρώτη δεκαπενταετία του 19ου αιώνα· κείμενα που συνδέονται –αν και με διαφορετικό τρόπο το καθένα– με τον ρομαντισμό, ενώ συγχρόνως πειραματίζονται γόνιμα με τις ειδολογικές συμβάσεις της εποχής τους. 

Στην παρούσα έκδοση τα συνοδευτικά κείμενα, σημειώσεις, επίμετρο, εικονογραφικό παράρτημα, τοποθετούν τις νουβέλες στα ιστορικά, κοινωνικά και λογοτεχνικά συμφραζόμενα της εποχής τους, ενώ ταυτόχρονα, αναδεικνύοντας ειδικές θεματικές, μας ωθούν να τις διαβάσουμε με τα μάτια της δικής μας εποχής, αλλά και με την προσοχή που τους αρμόζει. 

«Κάποια όμορφη βραδιά σύναξα […] μια μεγάλη συντροφιά σ’ έναν κατάφωτο κήπο· περπατούσα σε απόσταση από τους υπόλοιπους καλεσμένους, και πιασμένος χέρι χέρι με τη δεσποσύνη προσπαθούσα να της κάνω επίδειξη ευγλωττίας. Η Φάννυ είχε τα μάτια της χαμηλωμένα με σεμνότητα και, μόλις της έσφιξα το χέρι, έσφιξε απαλά κι εκείνη το δικό μου· τότε το φεγγάρι ξεπρόβαλε απροσδόκητα μέσα από τα σύννεφα κι εκείνη είδε μονάχα έναν ίσκιο να πέφτει – τον δικό της. Τρομαγμένη ανασκίρτησε· με κοίταξε σαστισμένη κι έπειτα κοίταξε πάλι χάμω, αναζητώντας τον ίσκιο μου με το βλέμμα· όλα όσα ένιωθε είχαν ζωγραφιστεί στο πρόσωπό της, το οποίο είχε πάρει μια τόσο αλλόκοτη έκφραση, ώστε θα ξέσπαγα σε δυνατά γέλια, αν κρύος ιδρώτας δεν έλουζε κι εμένα τον ίδιο».

Εκδόσεις Κίχλη

Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα στον Νικήτα Σινιόσογλου

 

 

Στο πλαίσιο των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, το Ειδικό Κρατικό Βραβείο 2025 για «βιβλίο που προάγει σημαντικά τον διάλογο πάνω σε ευαίσθητα κοινωνικά ζητήματα», απονεμήθηκε ομόφωνα στον Νικήτα Σινιόσογλου, για το βιβλίο του «Απομονωτήριο Λοιμυπόπτων Ζώων», Κίχλη 2024. Η νουβέλα, 88 σελίδων, κυκλοφόρησε το Νοέμβριο του 2024 και συζητήθηκε επίσης ευρέως και επαινέθηκε για το συνταίριασμα στοχασμού και μυθοπλασίας. Επιμέλεια σειράς: Γιώτα Κριτσέλη.

Οπισθόφυλλο: To Ανεπιτήρητο Παραγωγικό Ζώο  –του οποίου την ιστορία θα μάθουμε σε άλλο βιβλίο– γυρνά νύχτα στους δρόμους μιας πολιτείας σε παρακμή, ώσπου χάνει τον δρόμο για το σπίτι του. Το κλείνουν στο Απομονωτήριο, ένα ίδρυμα για την ενδυνάμωση λοιμυπόπτων ζώων με ιδιαιτερότητες. Κάθε νύχτα και άλλο ζώο παίρνει τον λόγο και διηγείται την ιστορία του άγριου βασανισμού του. Αφηγούνται βίαιες ιστορίες από έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος έχει πάψει να είναι η κορωνίδα της Δημιουργίας και έγινε η ασθένειά της. Το Απομονωτήριο Λοιμυπόπτων Ζώων κρύβει πίσω από τις πόρτες του την εξωφρενική προσδοκία της επιστροφής στο κτήνος.

Ο Νικήτας Σινιόσογλου γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε φιλοσοφία στα Πανεπιστήμια Αθηνών, Μονάχου και Cambridge (PhD). Είναι ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών). Στην αγγλική γλώσσα έχει εκδώσει, μεταξύ άλλων, δύο μονογραφίες: Plato and Theodoret: The Christian Appropriation of Platonic Philosophy and the Hellenic Intellectual Resistance (Cambridge University Press, 2008) και Radical Platonism in Byzantium: Illumination and Utopia in Gemistos Plethon (Cambridge University Press, 2011). Στα ελληνικά έχει εκδώσει τα βιβλία: Αλλόκοτος Ελληνισμός. Δοκίμιο για την οριακή εμπειρία των ιδεών (Κίχλη, 2016· Βραβείο Δοκιμίου του περιοδικού «Ο Αναγνώστης», 2017)· Μαύρες Διαθήκες. Δοκίμιο για τα όρια της ημερολογιακής γραφής (Κίχλη, 2018)· Λεωφόρος ΝΑΤΟ. Δοκιμή περιπλάνησης (Κίχλη, 2019). Γράφει για την αστική περιπλάνηση και πειραματίζεται με τα όρια μεταξύ δοκιμιακού και λογοτεχνικού λόγου.

Γη των ανθρώπων (Κίχλη)

 

Ο Εξυπερύ, γνωστός σε όλους μας ως ο δημιουργός του Μικρού Πρίγκιπα, ήταν και ένας από τους ηρωικούς πρωτοπόρους της αεροπλοΐας. Στη Γη των ανθρώπων καταγράφει τις μυθιστορηματικές περιπέτειές του στους ουρανούς και στη γη. Κεντρική θέση κατέχει η συνταρακτική περιγραφή της πτώσης του αεροπλάνου του Εξυπερύ και του συναδέλφου του Πρεβό στη Σαχάρα και της αναπάντεχης διάσωσής τους. Παράλληλα, το βιβλίο περιέχει στοχαστικές παρατηρήσεις γύρω από τον άνθρωπο και τη σχέση του με τη γη, με τους αιθέρες και τη μηχανή, αλλά και τον αγώνα του για κάτι που τον υπερβαίνει και δίνει νόημα στη ζωή του. 

Στην παρούσα έκδοση παρουσιάζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά το κεφάλαιο «Βαρκελώνη και Μαδρίτη (1936)», από την αμερικανική έκδοση του βιβλίου, το οποίο αποτελεί πρωτογενή μαρτυρία για τον Ισπανικό Εμφύλιο, αλλά και τεκμήριο του νηφάλιου ανθρωπισμού του Εξυπερύ, ακόμη και εν μέσω μιας από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις του 20ού αιώνα. 

«Η Γη των ανθρώπων είναι ένα πολυκείμενο: αυτοβιογραφικό, μαρτυρία και απομνημόνευμα, αλλά και “ρεπορταζιακή” λογοτεχνία, καθώς και έξοχο δείγμα ποιητικής πρόζας ή δοκιμιακής-στοχαστικής γραφής. Ένα από τα παράδοξα αυτού του κειμένου είναι ότι συνδυάζει τη λατρεία της μηχανής και της τεχνολογίας […] με τον πιο βαθύ και άδολο ανθρωπισμό.» Από το Επίμετρο της Λίζυς Τσιριμώκου. 

«Ο αναγνώστης, ανασηκώνοντας τον μανδύα της εξιστόρησης, που είναι υφασμένος με ύψιστη τέχνη […], ανακαλύπτει τα συστατικά μιας προσωπικής φιλοσοφίας. Επίκεντρό της είναι ο άνθρωπος – όχι όμως ο εκφυλισμένος, αλλοτριωμένος άνθρωπος των πόλεων, αλλά ο άφθαρτος, πρωτόπλαστος άνθρωπος, που φανερώνεται μονάχα στις πιο απομακρυσμένες περιοχές της γης, στην έρημο, στους αιθέρες, αλλά και σ’ εκείνη την ιδεατή περιοχή που είναι η πιο απομακρυσμένη απ’ όλες: στην παιδική μας ηλικία.» Από τον Πρόλογο του μεταφραστή. 

«Εμάς μας έθρεψε η μαγεία της άμμου· άλλοι ίσως θα σκάψουν εκεί για πετρέλαιο και θα πλουτίσουν από την πραμάτεια τους. Μα θα ’ναι πια πολύ αργά. Γιατί οι απαγορευμένες συστάδες με τις φοινικιές ή η παρθένα σκόνη των κοχυλιών μας έχουν ήδη χαρίσει το πιο πολύτιμο: δεν είχαν να δώσουν παρά μονάχα τη θέρμη μιας ώρας, κι αυτή τη θέρμη τη ζήσαμε εμείς.» Γη των ανθρώπων

"Γη των ανθρώπων" του Antoine de Saint-Exupéry. Μετάφραση: Βάιος Λιαπής

Antoine de Saint-Exupéry 

Στα σαράντα τέσσερα χρόνια του βίου του (1900-1944) ο Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ κατάφερε να ζήσει τουλάχιστον τρεις ζωές: του αεροπόρου, του συγγραφέα και του ρεπόρτερ. Γόνος αριστοκρατικής αλλά πτωχευμένης οικογένειας, ο Εξυπερύ εκπαιδεύτηκε στην αεροπλοΐα κατά τη στρατιωτική του θητεία και αργότερα εργάστηκε ως πιλότος ταχυδρομικών αεροσκαφών, ως επικεφαλής αεροδρομίου στη βόρεια Αφρική και ως στέλεχος αεροπορικής εταιρείας στο Μπουένος Άιρες. Βρέθηκε στο μέτωπο του Ισπανικού Εμφυλίου (1936-1939), από όπου έστειλε ανταποκρίσεις σε γαλλικές εφη-μερίδες. Έγραψε τα πεζογραφικά βιβλία Ταχυδρομείο του Νότου, Νυχτερινή πτήση και Πιλότος πολεμικού, το αυτοβιογραφικό-στοχαστικό αφήγημα Γη των ανθρώπων, καθώς και ένα από τα πιο γνωστά παιδικά βιβλία, τον Μικρό Πρίγκιπα. Ο Εξυπερύ πέθανε όπως έζησε: πιλοτάροντας ένα (κατασκοπευτικό) αεροσκάφος, το οποίο, καθώς φαίνεται, καταρ-ρίφθηκε από εχθρικά πυρά στη διάρκεια του Β´ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο Μεγάλος Ρέι (Κίχλη)

 

Ο Μεγάλος Ρέι είναι παράφορος, μεγαλόσωμος και νοσηρά παχύσαρκος· μια κολοσσιαία παρουσία στη ζωή του γιου του Ντάνι. Όταν πεθαίνει, ο Ντάνι προσπαθεί να σηκώσει το βάρος της απουσίας του πατέρα του, αλλά και να διαλύσει το σκοτάδι που εκείνος έχει αφήσει πίσω του. Καθώς κατακλύζεται από αναμνήσεις, ψηλαφίζει εμμονικά το τραύμα από την κακοποιητική συμπεριφορά του πατέρα του και αναμετράται με τα πάθη που μοιράζεται μαζί του: την εμμονή με το φαγητό και τον τζόγο. Η αφήγηση του Ντάνι κινείται μεταξύ παρόντος και παρελθόντος, απώλειας και ανακούφισης, μεταξύ της διάθεσης για συγχώρεση και της ανάγκης για θυμό. 

Γραμμένο με σκοτεινό χιούμορ και αφοπλιστική ειλικρίνεια, το μυθιστόρημα αυτό του Κίμπαλ θα ταράξει, θα συγκινήσει, αλλά θα κάνει επίσης τον αναγνώστη να γελάσει. Συμπυκνώνοντας μια ολόκληρη ζωή σε κάτι περισσότερο από πεντακόσιες εγγραφές που συντάχθηκαν άτακτα και εν θερμώ, ο συγγραφέας αποκαλύπτει τη δύναμη των οἰκογενειακών δεσμών, που παραμένουν ισχυροί, ακόμη κι όταν πασχίζει κανείς να τους αποτινάξει. 

«Στο μυθιστόρημά του ο Κίμπαλ μας προσφέρει μια σύνθετη ματιά στο πένθος ενός ανθρώπου: είναι επικήδειος, φόρος τιμής, κατηγορητήριο και μια οδυνηρά ειλικρινής ανατομία της σχέσης πατέρα και γιου». Joshua Mohr, Los Angeles Times 

«Αυτό το απλά γραμμένο μυθιστόρημα για έναν άνθρωπο που προσπαθεί να συμφιλιωθεί με τον θάνατο του κακοποιητικού πατέρα του σε ξαφνιάζει – και δεν μοιάζει με οτιδήποτε άλλο έχεις διαβάσει». Dawn Raffel, Reader’s Digest

Ο ΜΑΪΚΛ ΚΙΜΠΑΛ γεννήθηκε το 1967 στο Λάνσινγκ του Μίσιγκαν. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα The Way the Family Got Away (2000), How Much of Us There Was (2005) και Dear Everybody (2008), τα οποία έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, ενώ κείμενά του έχουν παρουσιαστεί στο All Things Considered του NPR και έχουν δημοσιευθεί στις σελίδες των Guardian, Vice, Bomb και New York Tyrant. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του Αγαπητοί όλοι (μετάφραση Παλμύρα Ισμυρίδου, εκδ. Οκτώ, 2010).

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κίχλη, σε μετάφραση Άκη Παπαντώνη

Η Αρχαία Ελληνική Τραγωδία στις Εκδόσεις Κίχλη

Οι εκδόσεις Κίχλη εξέδωσαν τα πρώτα βιβλία τους τον Δεκέμβριο του 2008. Ο κατάλογός μας περιλαμβάνει λογοτεχνικά βιβλία (ελληνικά και μεταφρασμένα), δοκίμια, μελέτες, μεταφράσεις έργων της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, βιογραφίες, μαρτυρίες, θέατρο και βιβλία τέχνης. Η πρόθεσή μας είναι το αμέσως επόμενο διάστημα να διευρύνουμε τον κατάλογό μας προς νέα πεδία (πολιτισμικό δοκίμιο, φιλοσοφία, πολιτική θεωρία, σύγχρονη μεταφρασμένη πεζογραφία, έργα αναφοράς). Η φιλοσοφία της Κίχλης συνίσταται στην έκδοση αξιόλογων τίτλων, με την καλύτερη δυνατή επιμέλεια στη γλώσσα και τη γραφή.

Στα μεταφρασμένα βιβλία φροντίζουμε οι εκδόσεις να συνοδεύονται από επίμετρα, χρονολόγια και φωτογραφικά παραρτήματα, ώστε ο αναγνώστης να εισάγεται στο ιστορικό και γραμματολογικό πλαίσιο των κειμένων. Βασική μας μέριμνα αποτελεί επίσης η αισθητική των βιβλίων (επιλογή ειδικών χαρτιών, εικαστικού χαρακτήρα εξώφυλλα) και η τυποτεχνική επιμέλειά τους (επεξεργασία γραμματοσειρών, σχεδιασμός σελίδας, τυπογραφική επιμέλεια του κειμένου). Με αρχές και κανόνες που προέρχονται από την παλαιότερη παράδοση της τυπογραφικής τέχνης αλλά συνδυάζονται και εναρμονίζονται με τη σύγχρονη αισθητική, επιδιώκουμε τα βιβλία να λειτουργούν ως πηγή αισθητικής απόλαυσης για τους αναγνώστες.

Το πολυτιμότερο κεφάλαιο στα χρόνια αυτά στάθηκε η εκτίμηση και η αγάπη των συγγραφέων, παλαιότερων αλλά και νεότερων. Εξίσου πολύτιμη ήταν η συμβολή των συνεργατών μας· χωρίς την αφοσίωσή των διορθωτών-επιμελητών, των μεταφραστών και των ανθρώπων που έχουν αναλάβει την εικαστική και γραφιστική φροντίδα των βιβλίων μας, η παρουσία της Κίχλης δεν θα ήταν η ίδια. Καθοριστική ήταν, τέλος, η έμπρακτη στήριξη των αναγνωστών, τους οποίους ευχαριστούμε θερμά.

Παρακάτω παρουσιάζουμε τρεις καλαίσθητες εκδόσεις που αφορούν τις μεταφράσεις αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Μια εξαιρετική προσπάθεια που ευελπιστούμε να συνεχιστεί με περισσότερα έργα.

 

"Κύκλωψ" του Ευριπίδη (Μετάφραση - Εισαγωγή - Σημειώσεις: Βάιος Λιαπής, Μάιος 2016).

Ο Βάιος Λιαπής σπούδασε κλασική φιλολογία στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Γλασκώβης. Έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια Κύπρου, Μοντρεάλ, Πατρών και ως επισκέπτης καθηγητής στην Ecole Normale Superieure (Παρίσι). Έχει διατελέσει μέλος του Institute for Advanced Study (Princeton) και επισκέπτης ερευνητής στα Πανεπιστήμια του Princeton, του Cincinnati και του Toronto. Από το 2010 διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα Θεατρικές Σπουδές του Ανοικτού Πανεπιστημίου Κύπρου. Έχει δημοσιεύσει μονογραφίες και άρθρα σχετικά με την τραγωδία του 5ου και του 4ου αιώνα π.Χ., την αρχαία ελληνική σοφιολογική γραμματεία, την αρχαία ελληνική θρησκεία, την επιβίωση της αρχαίας τραγωδίας κ.ά. Το πιο πρόσφατο από τα βιβλία του είναι το "A Commentary on the 'Rhesus' Attributed to Euripides", Oxford University Press, 2012.

Υπεύθυνος της σειράς ο Καθηγητής Αρχαίου Θεάτρου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών, Θεόδωρος Κ. Στεφανόπουλος.

Ο Κύκλωψ του Ευριπίδη ανήκει στο αμφίβιο είδος του σατυρικού δράματος, που βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ τραγωδίας και κωμωδίας. Είναι μάλιστα το μοναδικό σατυρικό δράμα που μας σώζεται ακέραιο.

Ο μύθος του έργου στηρίζεται στο γνωστό επεισόδιο της ένατης ραψωδίας της Οδύσσειας: ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του παγιδεύονται στη σπηλιά του Κύκλωπα Πολύφημου· κάποιοι από αυτούς καταλήγουν βορά στα δόντια του ανθρωποφάγου τέρατος, αλλά οι υπόλοιποι κατορθώνουν τελικά να αποδράσουν χάρη στο ευφυές σχέδιο του Οδυσσέα να μεθύσουν τον άμαθο στο ποτό του Διονύσου Κύκλωπα και να τον τυφλώσουν. 

Η δράση του έργου τοποθετείται στη Σικελία, που παρουσιάζεται ως ένας απολίτιστος τόπος. Ο Χορός, όπως σε όλα τα σατυρικά δράματα, αποτελείται από Σατύρους, θηριόμορφους οπαδούς του Διονύσου. 

Η μετάφραση είναι έμμετρη, διατηρώντας έτσι ένα από τα βασικότερα μορφολογικά χαρακτηριστικά του αρχαίου δράματος. Η Εισαγωγή και οι Σημειώσεις δίνουν ιστορικές, γραμματολογικές και ερμηνευτικές πληροφορίες απαραίτητες για την κατανόηση του έργου.

"Μήδεια" του Ευριπίδη (Μετάφραση - Εισαγωγή - Σημειώσεις, του υπεύθυνου της σειράς, Θ. Κ. Στεφανόπουλου, 2023).

Ο Θεόδωρος Κ. Στεφανόπουλος είναι Καθηγητής του Αρχαίου Θεάτρου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών. Στο επίκεντρο των ερευνητικών ενδιαφερόντων του βρίσκεται η αρχαία ελληνική τραγωδία, η δικανική ρητορεία και η μετάφραση αρχαίων ελληνικών κειμένων. Μεταφράσεις του έχουν κατά καιρούς χρησιμοποιηθεί για παραστάσεις από διάφορα θέατρα. Έχει δημοσιεύσει, μεταξύ άλλων, το βιβλίο Μετάπλαση του μύθου από τον Ευριπίδη (στα γερμανικά), την τρίτομη Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας (σε συνεργασία) και άρθρα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά. Γράφει ο ίδιος στον πρόλογο:

Ίσως καμία άλλη γυναικεία μορφή του ευριπιδικού στερεώματος δεν αντιστέκεται τόσο στις συνήθεις ταξινομήσεις και δεν είναι τόσο πολυδιάστατη και αντιφατική όσο η Μήδεια […].

Την αρχική εικόνα της απόγνωσης διαδέχονται εικόνες ανησυχητικές και απειλητικές, που επιτείνονται από τις σπαρακτικές κραυγές και τις κατάρες που εκστομίζει αθέατη η Μήδεια έσωθεν. Από τη στιγμή ωστόσο που εμφανίζεται στη σκηνή χαρακτηρίζεται από αξιοθαύμαστη αυτοκυριαρχία. Μετερχόμενη άλλοτε θεμιτά και άλλοτε αθέμιτα μέσα, προσεταιρίζεται, εξουδετερώνει ή χειραγωγεί αλληλοδιαδόχως όλους όσοι βρίσκονται απέναντί της, τον χορό Κορινθίων γυναικών, τον Κρέοντα, τον Αιγέα και τον Ιάσονα, ώστε να μπορέσει να εξυφάνει και να εκδιπλώσει βαθμιαία το σχέδιο εκδίκησης, απροσδόκητο επιστέγασμα του οποίου συνιστά η παιδοκτονία. Μόνο στην κομβικής σημασίας σκηνή του διάσημου «μονολόγου» η Μήδεια ταλαντεύεται προς στιγμήν και παλινδρομεί. […] 

Στη σκηνή της εξόδου η Μήδεια, που βρίσκεται ήδη πάνω στο φτερωτό άρμα έχοντας μαζί της τα νεκρά σώματα των παιδιών, σχεδόν εξισώνεται με θεό από μηχανής και απευθύνεται στον αποσβολωμένο Ιάσονα, σ’ αυτόν τον ανελέητο ύστατο διάλογο, από θέση απόλυτης επιβολής. Μια πρώτη μορφή της μετάφρασης της Μήδειας παρουσιάστηκε στο θέατρο το 2006. Στα χρόνια που πέρασαν αναθεωρήθηκε αρκετές φορές, ωστόσο ο προσανατολισμός στο θέατρο παρέμεινε σταθερός, χωρίς, εννοείται, να αγνοείται ο αναγνώστης. Για τις δικές μου αντιλήψεις, η αναφορά στο θέατρο συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, αυξημένη μέριμνα για τον ρυθμό του μεταφρασμένου λόγου και αποφυγή των ποικιλώνυμων ευκολιών.

Συνεπάγεται επίσης […] προσήλωση στην ακρίβεια. Και δεν εννοώ την (ενίοτε απατηλή) ακρίβεια του γράμματος, αλλά το αποτέλεσμα της επίμοχθης προσπάθειας που αξιοποιεί τα βαθύτερα κοιτάσματα του αρχαίου κειμένου και φιλοδοξεί να συγκροτήσει λόγο ουσία περιεκτικό και θεατρικά δραστικό, αποφεύγοντας ισοπεδωτικές επιλογές και διασώζοντας στον μέγιστο δυνατό βαθμό το «ανάγλυφο» του πρωτοτύπου.

"Αντιγόνη" και "Οιδίπους Τύραννος" του Σοφοκλή (Ιούνιος 2025), σε μετάφραση Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου (1945-2023).

Αρχαία δράματα για τη νέα σκηνή: αυτές οι μεταφράσεις έγιναν για το νεότερο θέατρο· αλλά πιο καίρια και μυστικά θα πει: αρχαία δράματα για τη νέα Σκηνή, το μοναδικό και ανεπανάληπτο θέατρο του Λευτέρη Βογιατζή στην οδό Κυκλάδων, εκεί όπου, μετά το παλαιό υπόγειο του Καρόλου Κουν στη στοά Ορφέως, κρατήθηκε αναμμένο το καντήλι της θεατρικής συντεχνίας από το 1982 έως το 2012. Και τα δύο μεταφρασμένα έργα του βιβλίου ήταν παραγγελίες του. 

Αν και τον Οιδίποδα τύραννο ισχυριζόταν γελώντας -τον καιρό του γελάσαι- ότι εγώ του τον παράγγειλα, ενώ εκείνος άλλο μου είχε ζητήσει: τις Βάκχες ή τους Βατράχους· τον θυμάμαι να γελάει από καρδιάς, έπειτα να μιλάει για τους δρόμους του γερμανικού θεάτρου που πήρε ο κόσμος και την οδό Στρέλερ, που δεν ακολουθήθηκε· αυτά μ' ένα σωστό ποτήρι κρασί στου "Οικονόμου" στα Πετράλωνα ή μ' ένα φτηνό (ποτέ δεν είπα όχι καλό, όταν το πίναμε αντάμα) στα σουβλάκια της πλατείας Αγίου Γεωργίου στην Κυψέλη μετά τις παραστάσεις του ή στα σουβλάκια του πεζόδρομου της Δράκου, όταν συνεργαζόμασταν στο σπίτι μου στου Φιλοπάππου. 

Ήμασταν φίλοι. Πιστεύαμε και οι δυο στο μεσαιωνικό δόγμα: Ο υποδηματοποιός δεν είναι ανώτερος από το παπούτσι. Διανύαμε μαζί τα χρόνια του κλονισμού της αυθεντίας, του αυτισμού της καλλιτεχνίας και της εισόδου σε μια νέα παράξενη άγνοια· παράξενη ή τρέχουσα, όπως και να την ονόμαζε κανείς, ήταν σίγουρα μια από τις μεγαλύτερες εκρήξεις άγνοιας που είδε ο τόπος μας (αν μείνουμε στο στενά τοπικό πλαίσιο και δεν ερευνήσουμε παραπέρα) και όλοι είχαμε πάνω μας τη σκόνη. [...] (Από την έκδοση).

Οι μεταφράσεις της αρχαίας τραγωδίας (πλην ελαχίστων και θραυσμάτων) είναι η ιστορία μιας επαναλαμβανόμενης αποτυχίας μικρότερης ή μεγαλύτερης. Τα θραύσματα των ολιγότερο αποτυχημένων (που είναι οι επιτυχημένες) δείχνουν μια κατεύθυνση, επιχειρούν μια πνευματική σήμανση, είναι οδοδείχτες έκφρασης και ιδεών (και αυτό κάποιες φορές δεν είναι λίγο, nihil minor in litteris). 

Κινδυνεύοντας εξίσου από τον άνευρο ακαδημαϊσμό και από το πληβείο θεατρικό σανίδι – η μεταφραστική του αρχαίου δράματος εύκολα ξεπέφτει. Άλλες μεταγραφές κινδυνεύουν από την υπεραπλούστευση, άλλες από ένα ψευδεπίγραφο ύφος, άλλες από τη μεγαλοφαντασιά ενός ριζοσπαστικού προσωπικού ιδιώματος· εύκολα γίνονται κοινότοπες όπως η μετάφραση του λιμπρέτου μιας όπερας – είναι για τον μεταφραστή η άκρα ταπείνωση. (Τα δύο είδη βέβαια δεν σχετίζονται πνεματικά. 

Η τραγωδία έχει άλλο πνευματικό κέντρο.) Πάντως οι αναλογίες των βοτάνων γητεύματος για το μεταφραστικό απόσταγμα δεν είναι μετρήσιμες – και πρέπει να τονίσουμε ότι η αλχημεία του αποτελέσματος (ο συνεπαρμός μέσα στη φρίκη, η γλυκύτητα μέσα στους αρχαϊκούς γκρεμούς, το κράμα τρόμου και ηδονής), το αμάλγαμα, συνορεύει πρωτίστως με την ισομετρία του νοήματος και με μια ορισμένη θεολογική τροπή της σκέψης, με μία τρομερή εκμυστήρευση. 

Από τα πρακτικά ενός παλιού θεατρικού σεμιναρίου για την τραγωδία και τη μετάφραση, αταύτιστος ομιλητής.

* 

Είκοσι χρόνια χωρίζουν τις δύο μεταφράσεις· […] Αν και έγιναν και οι δύο με ακοίμητο προσανατολισμό τη σκηνή και με κύρια έγνοια έναν ρυθμό αυθεντικά θεατρικό, τις επηρέασε και είχαν ως πρότυπο μια μετάφραση […] την οποία δεν έπαψα να θεωρώ έναν από τους σπουδαιότερους ιστορικούς σταθμούς στην ενδογλωσσική μετάφραση του αρχαίου δράματος εξαιτίας του μοναδικού της χρώματος. Είναι η μετάφραση του Γιώργου Ιωάννου στην Ιφιγένεια εν Ταύροις του Ευριπίδη· η Ιφιγένεια στη χώρα των Ταύρων δημοσιεύτηκε το 1981. (Χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά στη σκηνή από την Άννα Κοκκίνου στο θέατρο «Σφενδόνη», 1997–1998.) Στον Γιώργο Ιωάννου ανήκει επίσης η υπέροχη έκφραση για την αρχαία ελληνική τραγωδία: «μεγαλυνάρι του Διονύσου». 

Νίκος Α. Παναγιωτόπουλος

Αργύρης Χιόνης: Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966 - 2010 (Κίχλη)

 

Από το χώμα ερχόμαστε

στο χώμα επιστρέφουμε.

Στο μεταξύ διάστημα,

παριστάνουμε τους κηπουρούς.

Η παρούσα (2025) νέα συγκεντρωτική έκδοση, 790 σελίδων, των ποιημάτων του Αργύρη Χιόνη (1943-2011) από την Κίχλη περιλαμβάνει την έκδοση με τον τίτλο Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966-2000 (Νεφέλη, Αθήνα 2006), που είχε επιμεληθεί ο ίδιος ο ποιητής, επιπλέον τις συλλογές, Στο υπόγειο (Νεφέλη, Αθήνα 2004) και Ό,τι περιγράφω με περιγράφει. Ποίηση δωματίου (Γαβριηλίδης, Αθήνα 2010), καθώς και εμπεριστατωμένο εκδοτικό σημείωμα της Γιώτας Κριτσέλη.

Πρόκειται για έναν σπουδαίο τόμο, για μια συγκεντρωτική συλλογή του ποιητικού έργου ενός δημιουργού που άφησε το στίγμα του στην σύγχρονη ελληνική ποίηση. Αξίζει να την προμηθευτείτε και να τη διαβάσετε! 

 

«Αν πρέπει να διατυπώσω με δυο λέξεις τί πρωτόγνωρο ή ασυνήθιστο έχει φέρει ο Χιόνης στο νεότερο ποιητικό τοπίο, θα έλεγα: παραλλαγές πάνω στην ίδια σκέψη. Του αρέσει να πιάνει ένα θέμα, να το γυροφέρνει από δω κι από κει, να παίζει μαζί του –ναι, να παίζει· ποιος είπε ότι η ποίηση πρέπει νά ’ναι, σώνει και καλά, σοβαρή κι αγέλαστη;–, να το στήνει όρθιο, πλάγια, ανάποδα, ώσπου να δει πόσες όψεις μπορεί να πάρει. Εκεί ο αναγνώστης χαίρεται το πλάτος αυτής της φαντασίας.» 

Αλέξης Πολίτης, Διαβάζοντας ποίηση

Η πολιτεία Λαβύρινθος του Αργύρη Χιόνη

 

«Ποτέ ας μη γίνουν

αυτά που επιθυμείς,

κέρδος σου θα ΄ναι.

Η έλλειψη είναι, πάντα,

Η μόνη ουσία της ζωής»

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται επιλεγμένα αθησαύριστα κείμενα του Αργύρη Χιόνη, δημοσιευμένα στην πλειονότητά τους από τον ίδιο σε περιοδικά και εφημερίδες την περίοδο 1976-2011· αυτοβιογραφικά και μυθοπλαστικά αφηγήματα, πορτραίτα ομοτέχνων και ένα κείμενο στοχαστικού-ποιητικού χαρακτήρα. Μέσα στις σελίδες τους ξετυλίγεται μια πλειάδα θεμάτων: το μοτίβο του αναπόδραστου εγκλεισμού –σε μια πολιτεία λαβύρινθο εν προκειμένω–, η ανάδυση της ερωτικής επιθυμίας και η οδυνηρή διάψευση, ο εν ζωή θάνατος, ο δισυπόστατος χαρακτήρας της καλλιτεχνικής δημιουργίας, ο μοναχικός δρόμος της περιπλάνησης και ο σύμφυτος με αυτήν πόθος για την επιστροφή στην εστία κ.ά. 

Όλα τα αφηγήματα χαρακτηρίζονται και συνέχονται από μια παιγνιώδη διάθεση και συνάμα από τρόπους και τεχνικές που συναντάμε και στο ώριμο πεζογραφικό έργο του συγγραφέα: τη δύναμη της κρυμμένης παραβολής (ή μεταφοράς) πίσω από μια ιστορία φτιαγμένη με μαστοριά, το απολαυστικό παιχνίδι με τις ιδιότητες των όντων, το ευφάνταστο διακειμενικό παιχνίδι, το χιούμορ ως αντίβαρο στην αγωνία της ύπαρξης. Τα κείμενα του βιβλίου συνθέτουν ένα ψηφιδωτό που ακτινοβολεί την αλήθεια και την ομορφιά της μοναδικής γραφής του Χιόνη, προσφέροντας στους αναγνώστες την παραμυθία της γνήσιας λογοτεχνίας.

Ο Αργύρης Χιόνης γεννήθηκε το 1943 στην Αθήνα (Σεπόλια) από γονείς νησιώτες, εσωτερικούς μετανάστες. Αφού και ο ίδιος εξέτισε μακράν περίοδον μεταναστεύσεως εις την Εσπερίαν, επέστρεψε στη μητριά πατρίδα το 1992 και εγκαταστάθηκε στο χωριό Θροφαρί της ορεινής Κορινθίας, όπου και έζησε μέχρι το 2011 καλλιεργώντας τη γη και την ποίηση. Έχει δημοσιεύσει τις ποιητικές συλλογές: 

Απόπειρες φωτός (Δωδεκάτη ώρα, Αθήνα, 1966), Σχήματα απουσίας (Αρίων, Αθήνα, 1973), Μεταμορφώσεις (Αθήνα, 1974), Τύποι ήλων (Εγνατία / Τραμ, Θεσσαλονίκη, 1978), Λεκτικά τοπία (Καστανιώτης, Αθήνα, 1983), Σαν τον τυφλό μπροστά στον καθρέφτη (Υάκινθος, Αθήνα, 1986), Εσωτικά τοπία (Νεφέλη, Αθήνα, 1991), Ο ακίνητος δρομέας (Νεφέλη, Αθήνα, 1996), Ιδεογράμματα (Τα τραμάκια, Θεσσαλονίκη, 1997), Τότε που η σιωπή τραγούδησε και άλλα ασήμαντα περιστατικά (Νεφέλη, Αθήνα, 2000), Στο υπόγειο (Νεφέλη, Αθήνα, 2004), Η φωνή της σιωπής. Ποιήματα 1966-2000 (Νεφέλη, Αθήνα, 2006), Ό,τι περιγράφω με περιγράφει (Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2010). Εξέδωσε τα πεζά: Ιστορίες μιας παλιάς εποχής που δεν ήρθε ακόμα (Αιγόκερως, Αθήνα, 1983), Ο αφανής θρίαμβος της ομορφιάς (Πατάκης, Αθήνα, 1995), Τρία μαγικά παραμύθια (Πατάκης, Αθήνα, 1998), Όντα και μη όντα (Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2006· Βραβείο Διηγήματος περ. Διαβάζω 2007), Περί αγγέλων και δαιμόνων (Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2007), Το οριζόντιο ύψος και άλλες αφύσικες ιστορίες (Κίχλη, Αθήνα, 2008· Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 2009). Επίσης, ένα βιβλίο με θεατρικά κείμενα: Το μήνυμα και άλλες δύο φάρσες (Κίχλη, Αθήνα, 2009). Έχει επίσης μεταφράσει τα εξής έργα: Octavio Paz, Ποιήματα (Σπηλιώτης, Αθήνα, 1981), Howard Fast, Οι μετανάστες (Bell, Αθήνα, 1981), Jeffrey Archer, Κάιν και Άβελ (Bell, Αθήνα, 1982), Russel Edson, Όταν το ταβάνι κλαίει (Αιγόκερως, Αθήνα, 1986), Jane Austen, Περηφάνια και προκατάληψη (Πατάκης, Αθήνα, 1997), Roberto Juarroz, Κατακόρυφη ποίηση (Τα τραμάκια, Θεσσαλονίκη, 1997), Henri Michaux, Με το αγκίστρι στην καρδιά (Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2003), Nicanor Parra, Ποιήματα επείγουσας ανάγκης (Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2008). 

Στο μεταφραστικό έργο του (από τα αγγλικά, γαλλικά, ολλανδικά, ιταλικά και ισπανικά) περιλαμβάνεται και πλήθος ποιημάτων και πεζών που έχουν, κατά καιρούς, δημοσιευθεί σε λογοτεχνικά περιοδικά. Έργα του Αργύρη Χιόνη έχουν μεταφρασθεί στα αγγλικά, ολλανδικά, γαλλικά, γερμανικά, ρουμανικά, ιταλικά και σερβοκροάτικα, και είτε έχουν εκδοθεί σε βιβλίο είτε έχουν συμπεριληφθεί σε ανθολογίες και λογοτεχνικά περιοδικά.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Κίχλη

Η νέα ποιητική συλλογή του Τίτου Πατρίκιου

 

Η νέα ποιητική συλλογή του Τίτου Πατρίκιου, «Ο δρόμος και πάλι», αποτελείται από έντεκα νέα ποιήματα που γράφτηκαν κατά τη διάρκεια της καραντίνας. Στοχαστικά, με έντονη αποφθεγματικότητα και έναν τόνο απολογισμού, με τη γνώριμη προτίμηση του Τίτου Πατρίκιου στον διαλεκτικό τρόπο σκέψης και έναν ρυθμό που αξιοποιεί τη φυσικότητα της καθημερινής ομιλίας, τα ποιήματα της συλλογής αφήνουν ισχυρό αποτύπωμα στον αναγνώστη.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από την «Κίχλη» σε μια καλαίσθητη έκδοση που σχεδίασε η Γιώτα Κριτσέλη, με τη διόρθωση της Αλεξάνδρας Δένδια και το σχεδιασμό εξωφύλλου ανέλαβε η Βάσω Αβραμοπούλου. Ο ποιητής το αφιερώνει στις εγγονές του Ακακία, Ναταλία, Αλίκη.

Ξεκινώντας με ένα απόσπασμα από την πρώτη ποιητική του συλλογή «Προχωρώντας στον ατέλειωτο χωματόδρομο του χρόνου απαντούμε τις χιλιάδες ροδεσιές απ’ τ’ άλλα κάρα» («Γη και Θάλασσα», Χωματόδρομος, 1954), εκκινεί η καινούργια ποιητική κατάθεση του σπουδαίου ποιητή, σε μια άκρως καλαίσθητη έκδοση. 

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΚΑΙ Η ΖΩΗ

Ό,τι κι αν λέμε, ό,τι κι αν κάνουμε
ό,τι κι αν σιωπηλά ή φωναχτά αναψηλαφούμε
κάποιοι άλλοι, μικρά παιδιά ακόμα
θα ζήσουν τα ίδια χιλιοειπωμένα βάσανα
τις ίδιες απρόσμενες χαρές, θα προσπαθήσουν
ν’ ανοίξουν καινούργιους δρόμους, ξεκινώντας όμως
από έναν που δεν διαφέρει και πολύ απ’ τον δικό μας
κάποτε αλλάζοντας, κάποτε ταλαιπωρώντας
κάποτε ομορφαίνοντας τη ζωή
ζωή με χίλια πρόσωπα, ζωή μοναδική
ζωή δική μας και των άλλων.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΟΥ ΤΕΛΟΥΣ

Η βασανιστική αναζήτηση ενός τέλους άρτιου, σωστού

μήπως και φτάσεις ως την τελειότητα

έχει τον κίνδυνο ενός τέλους κλειστού και οριστικού

που αρνείται ν' ανοιχτεί στην περιπέτεια μιας νέας αρχής.

Ο Τίτος Πατρίκιος γεννήθηκε το 1928 στην Αθήνα, γιος των ηθοποιών Σπύρου και Λέλας Πατρικίου. Το 1946 ολοκλήρωσε τα γυμνασιακά του μαθήματα στο Βαρβάκειο και γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εργάστηκε για κάποια χρόνια ως δικηγόρος. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση, στρατευμένος αρχικά στην ΕΠΟΝ και στη συνέχεια στον ΕΛΑΣ. Το 1944 καταδικάστηκε σε θάνατο από συνεργάτες των Γερμανών και η εκτέλεσή του ματαιώθηκε την τελευταία στιγμή. Κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας εξορίστηκε στη Μακρόνησο (1951-1952) και κατά τη διετία 1952-1953 στον Αϊ-Στράτη, από όπου επέστρεψε στην Αθήνα με άδεια εξορίστου. 

Από το 1959 ως το 1964 σπούδασε κοινωνιολογία στην École Pratique des Hautes Études του Παρισιού και πήρε μέρος σε έρευνες του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας της Γαλλίας. Επέστρεψε στην Ελλάδα, μετά την επιβολή της δικτατορίας του Παπαδόπουλου όμως κατέφυγε ξανά στο Παρίσι, όπου πήρε μέρος σε εκδηλώσεις ενάντια στο παράνομο καθεστώς, και εργάστηκε στην έδρα της Unesco στο Παρίσι και στη Fao στη Ρώμη. Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1975 και εργάστηκε ως δικηγόρος, κοινωνιολόγος και λογοτεχνικός μεταφραστής. Το 1982 επέστρεψε στη θέση που κατείχε στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών πριν το 1967. Στην Αθήνα εργάστηκε επίσης στο Κέντρο Μαρξιστικών Μελετών. Η πρώτη του εμφάνιση στο χώρο των γραμμάτων πραγματοποιήθηκε το 1943 με τη δημοσίευση ενός ποιήματός του στο περιοδικό Ξεκίνημα της Νιότης, ενώ το 1954 εκδόθηκε η πρώτη ποιητική συλλογή του με τίτλο Χωματόδρομος. 

Ιδρυτικό μέλος του περιοδικού Επιθεώρηση Τέχνης από το 1954 δημοσίευσε πολλά άρθρα και κριτικές στις στήλες του, ενώ πολλά δοκίμιά του συμπεριλήφθηκαν σε συγκεντρωτικές εκδόσεις. Ασχολήθηκε επίσης με τη μετάφραση (κείμενα των Σταντάλ, Αραγκόν, Μαγιακόφσκι, Νερούντα, Γκόγκολ, Γκαρωντύ, Λούκατς και άλλων) και την πεζογραφία, ενώ τα περισσότερα κοινωνιολογικά έργα του είναι γραμμένα στα γαλλικά. Έργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, τα φλαμανδικά, τα γερμανικά και τα ολλανδικά. Το 1994 τιμήθηκε με ειδικό κρατικό βραβείο για το σύνολο του έργου του.

«Δεν ήρθαμε σ’ αυτόν τον κόσμο για να υποκύπτουμε στα πάθη μας»

«Εκατομμύρια άνθρωποι είχαν πεθάνει στον Μεγάλο Πόλεμο,

 κι όμως ο κόσμος ετοιμαζόταν για μια νέα σύρραξη»

O Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ (Πολωνία 1904-1991) τιμήθηκε το 1978 με το βραβείο Νόμπελ, όταν και υπερασπίστηκε με θέρμη τα γίντις, τη μόνη γλώσσα που γνώριζε ουσιαστικά όταν το 1935 κατέφυγε στις ΗΠΑ. Τα γίντις θα αποτελέσουν για τον συγγραφέα όχι μόνο τη γλώσσα της καρδιάς του αλλά και ολόκληρου του έργου του. Η «Σώσα» γράφτηκε στα γίντις και πρωτοδημοσιεύτηκε το 1974 σε μία εβραϊκή εφημερίδα. Πρόκειται για ένα πολυδύναμο μυθιστόρημα ιδιαίτερης σημασίας, μία ιστορία αγάπης που διαδραματίζεται την εποχή της ανόδου του ναζισμού και του αντισημιτισμού που φούντωσε ανεξέλεγκτα στην Ευρώπη.

Μπορεί ο συγγραφέας να ξεκαθαρίζει από την αρχή ότι το μυθιστόρημα αυτό δεν αντιπροσωπεύει με κανέναν τρόπο τους Εβραίους της Πολωνίας στα χρόνια πριν από την εισβολή του Χίτλερ και πως είναι η ιστορία λίγων μοναδικών χαρακτήρων σε μοναδικές περιστάσεις, η ακόλουθη όμως διατύπωσή του αποδεικνύει πως δεν μπορεί παρά να μη δοθεί αξία σε κάθε μικρή πινελιά που συνθέτει τον οικουμενικό καμβά:

«Πρέπει να υπάρχει ένας τόπος όπου να διατηρούνται όλα άφθαρτα, λεπτομερώς καταγεγραμμένα. Ας πούμε ότι μια μύγα πέφτει σ’ έναν ιστό αράχνης κι εκείνη ρουφάει τους χυμούς της. Αυτό είναι ένα γεγονός στο σύμπαν και, ως τέτοιο, δεν πρέπει να ξεχαστεί. Αν ξεχαστεί, θα δημιουργηθεί κάποιο ψεγάδι στο σύμπαν».

Ο κεντρικός μυθιστορηματικός ήρωας, ο Άαρον Γκρέιντινγκερ, επιχειρεί να αφήσει πίσω τις εβραϊκές συνήθειες και τη γειτονιά όπου πέρασε τα παιδικά του χρόνια και καταβάλλει προσπάθεια να εισχωρήσει στον χώρο της λογοτεχνίας, μέσω της οποίας θα επιδιώξει το κυνήγι της ηδονής, της δύναμης και της δόξας. Την ώρα που τα σχέδιά του γνωρίζουν απογοητεύσεις και τον κρατούν σε κατάσταση ύπνωσης, εκείνος συναντά ξανά τον έρωτα τον παιδικών του χρόνων, τη Σώσα, ένα παράξενο και ιδιαίτερο πλάσμα με εύθραστη υγεία, γεμάτο καλοσύνη και αθωότητα. «Ήταν το μυστικό της αγάπης ή η δύναμη της παλινδρόμησης;» που τον κράτησαν κοντά της ενώ θα μπορούσε εύκολα να αποκτήσει διαβατήριο και να διαφύγει στην Αμερική;

«Ήμουν έτοιμος να απορρίψω μια παθιασμένη και ταλαντούχα γυναίκα που μπορούσε να με πάρει μαζί της στην Αμερική της αφθονίας, καταδικάζοντας τον εαυτό μου στη φτώχεια και στον θάνατο από μια σφαίρα των ναζί... θα μπορούσε η αιτία να είναι η υπερβολική αγάπη για τη Σώσα;» διερωτάται ο Άαρον, θέτοντας πολλά ερωτήματα στον εαυτό του αλλά και στον αναγνώστη. Τι είναι αυτό που ξεχωρίζει στη Σώσα και απαρνιέται την πορεία που σχεδίασε, επανασυνδέεται μαζί της και φτάνει μέχρι και στη σύναψη γάμου; Τι είναι αυτό που τον κάνει να παραβλέπει ακόμη και τον κίνδυνο του θανάτου;

Το κυρίαρχο θεματικό μοτίβο του έρωτα συνυπάρχει με την αίσθηση ανασφάλειας που κυκλώνει την εβραϊκή μειονότητα της Βαρσοβίας:  «Οι Πολωνοί μας βλέπουν ως εσωτερικό εχθρό του έθνους τους, ως ξένο και κακόηθες σώμα. Δεν έχουν το θάρρος να μας αποτελειώσουν οι ίδιοι, αλλά δεν θα στενοχωρηθούν καθόλου αν το κάνει ο Χίτλερ», ενώ το πολυεπίπεδο κείμενο εμπλουτίζεται με διάσπαρτες φιλοσοφικές προεκτάσεις («Δεν ήρθαμε σ’ αυτόν τον κόσμο για να υποκύπτουμε στα πάθη μας»), πολιτικές τοποθετήσεις («Έχουμε πιαστεί στη φάκα μεταξύ Χίτλερ και Στάλιν. Όποιος και να εισβάλλει στη χώρα, θα φέρει την καταστροφή»), ενδιαφέροντα κοινωνικά σχόλια («Όταν αισθάνονται ότι κάποιος έχει ταλέντο, οι άνθρωποι γίνονται λύκοι»), ηθικά διλήμματα («Τι νόημα είχε να φύγεις, όταν τρία εκατομμύρια Εβραίοι θα έμεναν πίσω;») και έντονη νοσταλγία για την παιδική ηλικία («Αρχίζουμε να πεθαίνουμε από τη στιγμή που αρχίζουμε να ωριμάζουμε»).

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη, σε μετάφραση Μιχάλη Πάγκαλου από την αγγλική γλώσσα, ενώ διανθίζεται με πλούσιο υλικό: γλωσσάρι, σημειώσεις, επίμετρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη και του μεταφραστή.

Η μνηστή του βασιλιά: Το πιο πρωτοποριακό παραμύθι του Χόφμαν

Τον Οκτώβριο του 2019 κυκλοφόρησε άλλο ένα προσεγμένο βιβλίο από τις Εκδόσεις Κίχλη "Η μνηστή του βασιλιά" (1821), ένα από τα πιο κωμικά, σατιρικά αλλά και πιο πρωτοποριακά παραμύθια του σημαντικού και ευρηματικού συγγραφέα Ε.Τ.Α. Χόφμαν (1976-1822). Ένα πολυεπίπεδο έργο με κυρίαρχα τα υπερφυσικά και ασυνήθιστα στοιχεία, με διακριτούς αλληγορικούς τόνους, που προσφέρεται για κριτικές αναλύσεις και "αποκτά μια ιδιαίτερη θέση ανάμεσα στα παραμύθια του Χόφμαν". Το απαιτητικό έργο της μετάφρασης ανέλαβε η έμπειρη μεταφράστρια και ποιήτρια Εύη Μαυρομμάτη, η οποία στο πλούσιο επίμετρο μάς παραχωρεί άφθονες πληροφορίες για τις συνθήκες συγγραφής του έργου, τις διακειμενικές αναφορές και τις διακωμωδήσεις, για τις ποικίλες πηγές έμπνευσης του Χόφμαν και για τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του συνολικού έργου του.

Η μεγαλοφυΐα του Χόφμαν εκφράστηκε μέσα από ένα μακρύ και εντυπωσιακό κατάλογο ιδιοτήτων: συνθέτης, μαέστρος, μουσικοκριτικός, γελοιογράφος, σκιτσογράφος, και φυσικά συγγραφέας. Σπούδασε νομικά και εργάστηκε ως κρατικός λειτουργός σε διάφορες θέσεις της πρωσικής διοίκησης. Με τη συγγραφή καταπιάστηκε εντατικά μόλις τα τελευταία εφτά χρόνια της ζωής του, οπότε και έγραψε τα περισσότερα έργα του. Μέχρι τότε ποθούσε διακαώς μια καριέρα στη μουσική.

Το έργο του Χόφμαν αγαπήθηκε αλλά και επικρίθηκε με πάθος. Στους επιφανέστερους πολέμιούς του συγκαταλέγονται ο Γκαίτε και ο Γκριμ. Στον αντίποδα όμως βρίσκονται σημαίνουσες προσωπικότητες που η πένα του Χόφμαν μόνο ασυγκίνητες δεν άφησε: συγγραφείς όπως ο Γκωτιέ, ο Ζεράρ ντε Νερβάλ, ο Κάφκα, ο Ντοστογιέφσκι, ο Ντίκενς και ο Ε.Α.Πόου, συνθέτες όπως ο Όφενμπαχ και ο Τσαϊκόφσκι, ο ζωγράφος Πάουλ Κλέε, ο φιλόσοφος Κίρκεγκωρ, ο Φρόυντ, αλλά και σκηνοθέτες όπως ο Ταρκόφσκι και ο Κόπολα.

Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο:

Η Δεσποινίς Αννούλα είναι αρραβωνιασμένη με τον όμορφο νεαρό Αμάνδο φον Νέμπελστερν. Ένα δαχτυλίδι όμως, που καταλήγει στο δάχτυλό της με τρόπο μυστηριώδη, έρχεται να ανατρέψει τα πάντα. Και τότε η περιπέτεια ξεκινά. Ό,τι ακολουθεί μοιάζει με όνειρο· οι νεαροί ήρωες βυθίζονται σε έναν γκροτέσκο κόσμο από τον οποίο όμως εντέλει βγαίνουν σοφότεροι και έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τη ζωή στις πραγματικές της διαστάσεις. 

Διαβάζοντας κανείς το ευφάνταστο αυτό συνονθύλευμα θεμάτων του παραδοσιακού και του έντεχνου παραμυθιού, αλλόκοτων χαρακτήρων, σουρεαλιστικών εικόνων και μιας ευφρόσυνης, πανταχού παρούσας παρωδιακής διάθεσης, αισθάνεται πως ο συγγραφέας επιθυμεί να μας βγάλει από το "φριχτό σκοτάδι" μέσα από τον δρόμο του γέλιου. 

Αν παρατηρήσουμε ωστόσο πιο προσεκτικά αυτό το αντεστραμμένο παραμύθι, θα διαπιστώσουμε ότι πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο και συνάμα μοντέρνο έργο.

"Όταν ο Χόφμαν κυοφορεί το απόλυτο κωμικό, έχει πλήρη επίγνωση του πράγματος· γνωρίζει όμως επίσης ότι η ουσία αυτού του κωμικού είδους είναι να φαίνεται πως δεν έχει συνείδηση του εαυτού του..." Σαρλ Μπωντλαίρ.

Για περισσότερα βιβλία των Εκδόσεων Κίχλη εδώ!

«Κόμπο τον κόμπο» θα στα πω

Η πρώτη συγγραφική δουλειά της Δήμητρας Λουκά «Κόμπο τον Κόμπο» (εκδόσεις Κίχλη, 2019) συνιστά ένα αξιοπρόσεκτο και κοπιαστικό εγχείρημα, που κινείται με πυκνό τρόπο στον χώρο της μικρής φόρμας. Σε τόνο εξομολογητικό, είκοσι δύο πρωτοπρόσωπες αφηγήσεις ανασύρουν τραυματικές αναμνήσεις και βιώματα που καλύπτουν χρονικά αρκετές δεκαετίες του 20ού αιώνα (πριν και κατά τη διάρκεια της Κατοχής, του εμφυλίου σπαραγμού και της ξενιτιάς). Η ελληνική επαρχία επιλέγεται ως υπόβαθρο των καλοδουλεμένων  ιστοριών, ενώ ζηλευτή αποτελεί η υιοθέτηση ενός λόγου πηγαίου και ακριβή, χωρίς παραγεμίσματα, με έντονο το στοιχείο της προφορικότητας που προσιδιάζει σε μια γνήσια ηπειρώτικη ντοπιολαλιά.

Το κύλισμα του χρόνου φέρνει αργά στην επιφάνεια κρυφές στιγμές ενός ανάλγητου, οδυνηρού παρελθόντος, όπου ο θάνατος και το φονικό, η αδικία, η εκδίκηση και η κακοσύνη βρίσκονται σε πρώτο πλάνο. Με θαυμαστή, αφηγηματική άνεση αποτυπώνονται συνταρακτικές σκηνές ενός μεγάλου εύρους της νοσηρότητας των οικογενειακών δεσμών, κυρίως της γονεϊκής επιδραστικής συμπεριφοράς στη ζωή ενός παιδιού. Ο (αρνητικός) αντίκτυπος των πράξεων τον γονέων είναι επίμονα παρόν και παρουσιάζεται, ως επί το πλείστον, να καταστρατηγεί τη ζωή των απογόνων. Πατέρας αφήνει έγκυο την κόρη του, άλλος δολοφονεί το παιδί του για λόγους οικονομικούς και η μητέρα «δεν έχυσε ούτε ένα δάκρυ σαν πέθανε το παιδί της», κόρη αισθάνεται κατάφωρη αδικία από την πλευρά του πατέρα: «Όλο το χωριό το ξέρει που μ’ αδίκεψε, δεν ήθελα παρτίδες μ’ αυτόν ούτε στη ζωή, ούτε και στο θάνατο θέλω. Να τον κλάψουν εκείνοι που τον έχασαν, εγώ δεν έχασα κανέναν», ενώ δεν εκλείπουν και κάποια ίχνη αυτοθυσίας και αφοσίωσης, εν μέσω όλης αυτής της παραφοράς.

Διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο: «Στη συλλογή διηγημάτων Κόμπο τον κόμπο όλες σχεδόν οι ιστορίες έχουν τη μορφή της εξομολόγησης ή της εξιστόρησης γεγονότων που αφορούν το παρελθόν. Οι αφηγητές, φορείς του παραδοσιακού πολιτισμού οι περισσότεροι, με έναν αδρό προφορικό λόγο και με δωρική λιτότητα υφαίνουν λέξη τη λέξη, κόμπο τον κόμπο, τα προσωπικά πάθη αλλά και τις πληγές της Κατοχής και του Εμφυλίου σε κρουστές ιστορίες. Ηρωίδες που βίωσαν τη σκληρότητα της αρχαϊκής κοινωνίας και άλλες που ύψωσαν το ανάστημά τους και πάλεψαν στις πιο αντίξοες συνθήκες ήρωες-θύματα των κοινωνικών προκαταλήψεων και άλλοι που τους συνέθλιψαν οι μυλόπετρες της Ιστορίας αφηγήσεις όπου το χάσμα ανάμεσα στον πάνω και τον κάτω κόσμο κλείνει χάρη στον πόθο για το σμίξιμο ζωντανών και νεκρών εραστών.

Όλα αυτά συνθέτουν τον κόσμο του βιβλίου της Δήμητρας Λουκά, έναν κόσμο τραχύ, ο οποίος δονείται από δυνατά πάθη και ένστικτα και συνάμα κυριαρχείται από τους ισχυρούς δεσμούς της κοινότητας. Τον κόσμο αυτόν διασώζει από τη λήθη η συγγραφέας, χωρίς νοσταλγία, αλλά με αγάπη για την ομορφιά και την καταλυτική δύναμη της γλώσσας του». Ιδιαίτερης δυναμικής το συγγραφικό ντεμπούτο της Δήμητρας Λουκά, η οποία έχει γεννηθεί στην Πρέβεζα το 1970, είναι φιλόλογος και εργάζεται στην ιδιωτική εκπαίδευση. Της ευχόμαστε ανάλογη συνέχεια.

Αντίσταση δίχως αύριο

«το δικό μας πνεύμα κουρνιάζει πια σωπασμένο

μες στο λυκόφως των καιρών»

                                                                                               Δημήτρης Χατζής

Σε ένα απομακρυσμένο χωριό της Ηπείρου οι κάτοικοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μια αναπότρεπτη οικολογική καταστροφή: το νερό είναι μολυσμένο, τα ζώα και τα φυτά έχουν δηλητηριαστεί. Η ακλόνητη άρνηση λιγοστών ανθρώπων και κυρίως ενός πατέρα και του παράλυτου γιου του να εγκαταλείψουν τον τόπο τους, ακόμη κι αν τους παρέχονται οι ευκολίες της διαφυγής, κατέχει σημαίνουσα θέση στην αφήγηση. Ο Μιχάλης Μακρόπουλος στήνει στο νέο του βιβλίο «Μαύρο νερό» (εκδόσεις Κίχλη, 2019), με υποδόρια οξύτατο τρόπο και εφιαλτική διαύγεια, ένα δυστοπικό σκηνικό, όπου οι εχθρικές υλικές συνθήκες αντιμάχονται τα πιο γνήσια ανθρώπινα αισθήματα.

Οι δύο αυτοί αντιθετικοί άξονες συνθέτουν με την ίδια ένταση τις κύριες νοηματικές γραμμές που ακολουθεί το δραματικό κείμενο. Μπροστά στη συντελεσμένη καταστροφή, η επείγουσα έκκληση για εκκένωση συναντά την ανυποχώρητη στάση των εναπομείναντων κατοίκων, την οποία τροφοδοτεί η άμετρη αγάπη για τον τόπο και τους ανθρώπους που πέρασαν από αυτόν: «Ως και στα πιο ερειπωμένα σπίτια του χωριού ζούσαν ακόμα φαντάσματα, κοιμόνταν στα μουχλιασμένα στρώματα, ψηλαφούσαν με άυλα δάχτυλα τις παλιές φωτογραφίες πίσω απ’ το σκονισμένο τζάμι· τα σαπισμένα σανίδια έτριζαν άηχα κάτω από τα βήματά τους». 

Η προσοχή έλκεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από αυτή τη συνειδητή επιλογή των κατοίκων, που στην πλειοψηφία τους είναι άρρωστοι ή τυφλοί και ριζώνονται πεισματικά στον ερημωμένο και μολυσμένο τόπο με το «μαύρο νερό», καθώς  η εγκατάλειψη της εστίας ισοδυναμεί με τον ψυχικό θάνατο. Εκτός από τη συντροφιά των αγίων στις εικόνες και τις σκιές των αγαπημένων προσώπων, η ανάγνωση βιβλίων προσφέρεται ως στήριγμα και ως μέθοδος ίασης ή διαφυγής για το νεαρό Χριστόφορο που είναι ανάπηρος εκ γενετής: «ο πατέρας είχε βάλει στη βρύση ένα φίλτρο και το άλλαζε κάθε χρόνο – αυτό, τα τρόφιμα και τα βιβλία του Φόρη ήταν τα μόνα τους έξοδα».

Τη συγκινητικά αφοσιωμένη στάση του πατέρα προς τον γιο και την αλληλεγγύη μεταξύ των κατοίκων με σκοπό να επιβιώσουν, αντιπαλεύουν κάποτε στιγμές ηθικής εξαχρείωσης και αποκτήνωσης. Η βαρύνουσα επίδραση, εξάλλου, των ολέθριων ανθρώπινων πρακτικών και των επεμβάσεων στην περιβάλλουσα ορεινή φύση, καθιστά διάχυτη την αίσθηση του βουβού πόνου για τη ζωή που δύσκολα μπορεί να συντηρηθεί. Ο συγγραφέας, εγείροντας ένα εύφορο έδαφος προβληματισμού και προκαλώντας ανείπωτη συγκινησιακή φόρτιση στον αναγνώστη, αρθρώνει, με τρόπο ποιητικό, ακριβή και απέριττο, ένα μεστό αφηγηματικά νόημα που εδραιώνεται πάνω στο αντιθετικό δίπολο του καταστροφικού ευδαιμονικού τρόπου διαβίωσης και της άκαμπτης αντίστασης απέναντι στη συναισθηματική «ανυδρία». 

Η σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία βρίσκεται στο απόγειό της.

Αθηνά Ντίνου