Χίος. Τόπος Εντός.

 

Το καλοκαίρι του 2020 κυκλοφόρησε από το Π.Ι.Ο.Π., ο τόμος «Χίος. Τόπος Εντός», μια πολυτελέστατη δίγλωσση έκδοση που φέρει την υπογραφή του φωτογράφου, σκηνοθέτη ντοκιμαντέρ και κοινωνικού ανθρωπολόγου, Στρατή Βογιατζή (Χίος, 1978). Τα κείμενα υπογράφουν ο Μανώλης Βουρνούς, ο Δημήτρης Τσούχλης, η Στέλλα Τσιροπινά, ο Ηρακλής Παπαϊωάννου και τον πρόλογο που ακολουθεί ο Πρόεδρος Δ.Σ. του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς, Γιώργος Χαντζηνικολάου.

Οι δεσμοί του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς με τη Χίο έχουν αφετηρία το Μουσείο Μαστίχας Χίου, που λειτουργεί από το 2016 στα Μαστιχοχώρια. Γέννημα της συνεργασίας του Ιδρύματος με την Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου, το Μουσείο Μαστίχας, το οποίο έχει αποσπάσει εγκωμιαστικά σχόλια από τους κατοίκους αλλά και από όσους επισκέπτονται τη Χίο, αναδεικνύει τη μαστίχα ως μοναδικό φυσικό προϊόν, άρρηκτα συνδεδεμένο με την πολιτισμική ταυτότητα και φυσιογνωμία του νησιού. Γι' αυτό και υποδεχόμαστε με θέρμη την παρούσα έκδοση.

Ο Στρατής Βογιατζής, με τις διαδρομές του στη Χίο, «ξαναδιαβάζει» το τοπίο αλλά και τους ανθρώπους του νησιού. Έτσι, οι φωτογραφίες του, όπως άλλωστε και τα συνοδευτικά κείμενα από ανθρώπους με επιστημονική ή βιωματική σχέση με το αντικείμενο, έρχονται να υποστηρίξουν και να τεκμηριώσουν την άποψη ότι το τοπίο αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο ενός τόπου, και βέβαια και της Χίου ειδικότερα. Φιλοδοξία μας είναι η έκδοση αυτή να αποτελέσει μια νέα, φρέσκια ματιά στο νησί με την αναλλοίωτη άγρια ομορφιά.

Γλωσσική επιμέλεια: Ανδρέας Παππάς. Μεταφράσεις και τυπογραφική διόρθωση: Νερίνα Κιοσέογλου. Καλλιτεχνικός σχεδιασμός: Θύμιος Πρεσβύτης Επεξεργασία εικόνων: Θοδωρής Αναγνωστόπουλος. Εκδοτική επιμέλεια: Ουρανία Καραγιάνννη, Μαρία Δασκαλάκη.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΠΙΟΠ.

Οι πετράδες της Λέσβου

 

Το καλοκαίρι του 2020 κυκλοφόρησε η καλαίσθητη, και με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, έκδοση «Οι Πετράδες της Λέσβου. Κοινωνικά δίκτυα, τεχνικές και τοπική ιστορία, 1850-1950» του Χρήστου Ν. Χατζηλία. Πρόκειται για μια συστηματική διερεύνηση του φαινομένου των λιθόχτιστων κατασκευών, των τεχνικών της πέτρας και των μαστόρων της, σε δυο χωριά της βορειοδυτικής Λέσβου, το Σκαλοχώρι και την Ανεμότια, σε συνάρτηση με τη γενικότερη ιστορική διαδρομή της Λέσβου στα οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά συμφραζόμενα του 19ου και του 20ού αιώνα.

Ποιοι παράγοντες συνετέλεσαν στη δημιουργία της αρχιτεκτονικής φυσιογνωμίας που εν πολλοίς διατηρούν και σήμερα η πόλη της Μυτιλήνης και τα χωριά του νησιού; Ποια δίκτυα πολιτών διαμόρφωσαν και συγκρότησαν τη λεσβιακή κοινωνία και την οικιστική της δομή από τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα; Με επίκεντρο τα δίκτυα των μαστόρων της πέτρας, τις τεχνικές τους και την αντιπροσωπευτική αποτύπωση δυο χαρακτηριστικών οικισμών, μια διεισδυτική όσο και τεκμηριωμένη μελέτη για ό,τι ονομάζουμε «πολιτισμό της πέτρας στη Λέσβο».

Κυκλοφορεί από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ), το οποίο φροντίζει ιδιαιτέρως τις εκδόσεις του, όπως αποδεικνύεται και από τον εν λόγω τόμο!

Ανώνυμη Αρχιτεκτονική - Μια άρρητη παρουσία

Από το Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς κυκλοφορεί η «Ανώνυμη αρχιτεκτονική. Μια άρρητη παρουσία», του ομότιμου καθηγητή του ΕΜΠ, κ. Δημήτρη Φιλιππίδη, έκδοση που εμπλουτίζει τις βιβλιογραφικές συμβολές του Ιδρύματος στο πεδίο της αρχιτεκτονικής. Το έργο πραγματεύεται την ανώνυμη αρχιτεκτονική στον αστικό πολεοδομικό ιστό, καθώς και στο δομημένο περιβάλλον των αγροτικών ή ημιαστικών κοινοτήτων. Ο συγγραφέας ολοκλήρωσε τη σύνθεση του έργου έπειτα από πολυετή επιτόπια έρευνα, καταγραφή και μελέτη «ανώνυμων» ελληνικών αρχιτεκτονικών περιπτώσεων ή συνόλων, καθώς και φωτογραφική ή/και σχεδιαστική τους αποτύπωση.

Το αρχικό, σύντομο αλλά και περιεκτικό βιβλιογραφικό χρονικό, μας εισάγει στην έννοια και τη σημειολογία της ανώνυμης αρχιτεκτονικής, σε αντιπαραβολή και διάλογο με την επίσημη/επώνυμη αρχιτεκτονική. Επίσης, ορίζει το ιστορικό πλαίσιο, εντοπίζει χρονικές, ιστορικές και ιδεολογικές τομές μετάβασης από την παραδοσιακή και τη «λαϊκή» στην ανώνυμη αρχιτεκτονική, κωδικοποιώντας παράλληλα τα σχήματα μελέτης. Η παρουσίαση χαρακτηριστικών ανώνυμων αρχιτεκτονημάτων φέρνει στο φως μια κοινωνία της στέρησης, όπου επικρατούσε η ηθική της οικονομίας υλικών και μέσων. Τέλος, με την κυριαρχία του μπετόν από το 1920 και εξής σηματοδοτείται η μετάβαση στη μαζική αρχιτεκτονική και σε σχήματα του σύγχρονου ανώνυμου αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος.

Mια ρηξικέλευθη προσέγγιση των ανώνυμων αρχιτεκτονημάτων, όπως αυτά υπαγορεύτηκαν από τις ανάγκες της καθημερινής ζωής, αλλά και σε διαρκή συνομιλία με έργα της επώνυμης αρχιτεκτονικής. Πρόκειται για μια αξιοπρόσεκτη έκδοση, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, που φωτίζει ακόμη περισσότερο τα ενδιαφέροντα κείμενα του γνωστού αρχιτέκτονα και συγγραφέα.

Μικρού μεγέθους σπίτια στην Αθήνα με αμιγή ή παραφρασμένα κλασικιστικά στοιχεία, που ανήκουν στον «λαϊκό κλασικισμό» [φωτογραφίες Δ. Φιλιππίδης].

Ο Δημήτρης Φιλιππίδης (γ. 1938) είναι αρχιτέκτονας (ΕΜΠ, 1962), μετά το 1975 καθηγητής πολεοδομίας και σήμερα ομότιμος καθηγητής της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ. Εργάστηκε σε διάφορα γραφεία εκπονώντας αρχιτεκτονικές και πολεοδομικές μελέτες (1964-1995) και διακρίθηκε σε διαγωνισμούς. Έχει δημοσιεύσει άρθρα και κριτικές βιβλίων για την ελληνική παραδοσιακή και σύγχρονη αρχιτεκτονική, την πολεοδομία και την εκπαίδευση των αρχιτεκτόνων. Έχει γράψει δεκαπέντε βιβλία: "Νεοελληνική αρχιτεκτονική" (1984), "Για την ελληνική πόλη" (1990), "Είκοσι θέσεις για την πολεοδομία" (1990), "Το σκυρόδεμα στην ελληνική αρχιτεκτονική του εικοστού αιώνα" (1992), "Μεσογειακά σπίτια: Ελλάδα" (1994), "Λύσανδρος Καυταντζόγλου" (1995), "Πέντε δοκίμια για τον Κωνσταντινίδη" (1997), "Διακοσμητικές τέχνες" (1998), "Μοντέρνα αρχιτεκτονική στην Ελλάδα" (2001), "Προάστια και εξοχές της Αθήνας του '30" (2006), "Αρχιτεκτονικές μεταμορφώσεις" (2006), "Νεοκλασικές πόλεις στην Ελλάδα" (2007), "Οικοδομικό τετράγωνο 19 (2009), "Εφήμερη και αιώνια Αθήνα" (2009), "Δημήτρης Πικιώνης" (2009). Έχει επιμεληθεί αφιερώματα και μονογραφίες αρχιτεκτόνων, καθώς και τους έξι πρώτους τόμους της σειράς "Ελληνική Παραδοσιακή Αρχιτεκτονική" (1980-1988).

Σκαρίφημα ανώνυμης αρχιτεκτονικής στην επαρχία: Ύδρα, δρόμος του οικισμού με χαρακτηριστική ψηλή μάντρα [σχέδιο Δ. Φιλιππίδης].