Σάββατο, 14 Νοεμβρίου 2020

Συνέντευξη με τον συγγραφέα και στιχουργό Αντώνη Παπαϊωάννου


«Στη σκλαβιά έχεις έναν εχθρό, 
αυτόν που σε έχει υπόδουλο. 
Στην ελευθερία αποκτάς περισσότερους. 
Γιατί και οι φίλοι γίνονται εχθροί».

«Ζούμε σε περίεργη εποχή.
Εδώ επικρατεί το δίκιο εκείνου πουχει
τα άρματα και εκείνου που’χει τους παράδες».

Αφορμή για τη συνέντευξη με τον εξαίρετο στιχουργό και συγγραφέα Αντώνη Παπαϊωάννου, είναι η κυκλοφορία του πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου "Άμα θέλω γίνομαι διάβολος" (Εκδόσεις Δίαυλος, 2020), που πρόκειται για το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα που αναφέρεται στην ελληνική επανάσταση. Ως ιστορικό φόντο προσφέρονται τα δύο χρόνια που προηγήθηκαν της δεύτερης πολιορκίας του Μεσολογγίου, αλλά και η ίδια η Έξοδος, κατά τις τραγικές στιγμές της οποίας δίνεται και η λύση της υπόθεσης του εγκλήματος που αναγγέλλεται στις πρώτες σελίδες: Η κόρη ενός σημαντικού προκρίτου της πόλης δολοφονείται και ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, ο Γιωργάκης Σγουρδέλης, αναλαμβάνει την εξιχνίαση του φόνου.

Ο τίτλος του βιβλίου είναι παρμένος από τη γνωστή φράση του Καραϊσκάκη «Άμα θέλω γίνομαι άγγελος, άμα θέλω γίνομαι πάλε διάολος» που αν και του αποδίδεται σε χρόνο μεταγενέστερο των γεγονότων του βιβλίου, ο συγγραφέας θεώρησε ότι τον χαρακτηρίζει σε όλο του τον βίο και την ενέταξε στην υπόθεση και στις ανάγκες της μυθοπλασίας. Η ιστορία του βιβλίου, μπορεί να είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα μυθοπλασίας, αλλά είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα της εποχής, όπως μας έχουν παραδοθεί από τη βιβλιογραφία και την ιστοριογραφία.

Ο λόγος, όχι μόνο για το εν λόγω βιβλίο, στον εμπνευσμένο και πολυδιάστατο δημιουργό.

Κύριε Παπαϊωάννου, παράλληλα με την κύρια επαγγελματική σας δραστηριότητα, στον χώρο της διαφήμισης κυρίως, έχετε ασχοληθεί και με το ελληνικό τραγούδι ως στιχουργός. Πότε και πώς ξεκινά η περιπέτεια με την ελληνική μουσική; Ποια είναι τα πρώτα σας τραγούδια;

Η περιπέτεια ξεκινά από τα μαθητικά χρόνια. Από το δημοτικό ακόμα έγραφα στίχους εν πλήρη συνειδήσει ότι προορίζονται για τραγούδια. Το πρώτο μου τραγούδι, που ακούστηκε επίσημα σε μια εκπομπή της ΕΡΤ, όταν ήμουν στο Λύκειο, ήταν σε μουσική της Ηλέκτρας Παπακώστα και το ερμήνευε ο Χρήστος Λεττονός. Ήταν στην εκπομπή  «Τα τραγούδια στο συρτάρι» του αξέχαστου μετέπειτα φίλου μου, Βασίλη Δημητρίου. Αυτό το τραγούδι δεν έτυχε να το ακούσω ποτέ μέχρι σήμερα! Στη συνέχεια ακολούθησε ένας παιδικός δίσκος με τον Σάκη Τσιλίκη, με τον οποίο στα φοιτητικά μου χρόνια είχα γράψει δεκάδες παιδικά τραγούδια για μια παιδική εκπομπή τότε στην ΥΕΝΕΔ.

Μια συνεργασία-σταθμός στην πορεία σας αποτελεί η πολύχρονη συμπόρευση με τον τραγουδοποιό Θανάση Γκαϊφύλλια. Πώς γνωριστήκατε και πως αποτιμάτε αυτή την κοινή σας πορεία;

Έκανα τη στρατιωτική θητεία μου ως δόκιμος έφεδρος αξιωματικός στην Κομοτηνή και βλέποντας το όνομά του στην προθήκη του δισκοπωλείου "Κύτταρο" που διατηρούσε τότε, αποφάσισα να μπω και να τον γνωρίσω. Από τότε έχουμε υπηρετήσει μια μακρά θητεία μαζί στο τραγούδι που νομίζω ότι απέφερε όμορφα αποτελέσματα, γιατί πάντα δουλεύαμε για αυτά που μας άρεσαν και μας έκαναν χαρούμενους. Για το κοινό είναι μια από τις πιο αναγνωρίσιμες συνεργασίες και είμαι ευτυχής και ευγνώμων απέναντι στην τύχη για αυτή τη συγκυρία και τη συνεργασία, αλλά και γιατί απέκτησα έναν σπουδαίο φίλο πάνω από όλα.

Ποιες άλλες συνεργασίες και τραγούδια ξεχωρίζετε αυτά τα 40 χρόνια;

Δεν είναι τόσες πολλές για να ξεχωρίσω ή να αγνοήσω κάποιες. Είμαι χαρούμενος που συνεργάστηκα με φίλους όπως ο Σάκης Τσιλίκης, ο Σπύρος Κουρκουνάκης, ο Μιχάλης Τερζής, ο Διονύσης Τσακνής, ο Γιάννης Ζουγανέλης, ο Στέφανος Δεκεριάν, ο Πέτρος Βαγιόπουλος, η Κατερίνα Κόρου, αλλά και με νεότερους συνθέτες, όπως ο εξαίρετος και ανερχόμενος συμπατριώτης σας, Βαλάντης Καπουρελάκος.
Αν όμως πρέπει, για να απαντήσω στην ερώτηση, να αναφέρω δυο ξεχωριστές συνεργασίες, είναι αυτή με τον Γιάννη Σπανό που μια επιτυχία μας, την «Αγάπη Δίκοπη» τραγούδησαν η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, ο Δημήτρης Μητροπάνος και δεκάδες άλλοι τραγουδιστές, ενώ αγαπάω πολύ τη συμμετοχή μου μ’ ένα λαϊκό τραγούδι, το «Ποιος μπορεί να καταλάβει» σε μουσική του αξέχαστου Μάκη Γιαπράκα, στην ταινία «Όλα είναι δρόμος» του Παντελή Βούλγαρη, στο γνωστό πια σκυλάδικο «Βιετνάμ».

Ασχοληθήκατε αρκετά και με τα πνευματικά δικαιώματα των δημιουργών, μέσα από την ΕΜΣΕ και την Αυτοδιαχείριση. Τι εμπειρία αποκομίσατε από την προσπάθεια επίλυσης αυτών των χρόνιων προβλημάτων των καλλιτεχνών;

Υπήρχε πάντα μια επιδιωκόμενη και συντηρούμενη σύγχυση σε σχέση με τα πνευματικά δικαιώματα, που ευνοούσε την ασύδοτη και εν πολλοίς παράτυπη είσπραξη και διανομή από την πάντα κυρίαρχη ΑΕΠΙ. Το αποτέλεσμα είναι τα πνευματικά δικαιώματα να μην έχουν προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα, αλλά και οι δημιουργοί να έχουν σχεδόν μαύρα μεσάνυχτα πάνω στο θέμα και να προσδοκούν λύσεις αυτοδιαχείρισης, στις οποίες δυσκολεύονται όμως να συμμετέχουν, όπως θα το ήθελε και ο όρος.

Ποιο είναι το μέλλον αυτής της ιστορίας; Είστε αισιόδοξος;

Δυστυχώς χάθηκε πολύς χρόνος με την περίεργη και αναποτελεσματική κρατική εφεύρεση της ΕΥΕΔ, χρόνος που θα έπρεπε να έχει αξιοποιηθεί για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων είσπραξης και διανομής και για να έχουμε μια καλύτερη μετάβαση στην επόμενη μέρα. Αυτή τη στιγμή προσπαθεί να στηθεί ένας νέος φορέας, αλλά στηριγμένος στα απαρχαιωμένα πρότυπα της ΑΕΠΙ, με τους ίδιους ουσιαστικά συντελεστές, χωρίς να έχουν λυθεί ουσιαστικά θέματα στις συμβάσεις με τους χρήστες, τη διανομή και δυστυχώς με πολλές παρενέργειες που δημιούργησε η έντονη κομματικοποίηση του φορέα. Δεν είμαι αισιόδοξος για την επόμενη διετία τριετία. Το πρόβλημα είναι ότι χωρίς πνευματικά δικαιώματα, δεν μπορούμε να έχουμε σοβαρή επαγγελματική παραγωγή τραγουδιών που μπορούν να αποφέρουν νέα πνευματικά δικαιώματα. Ελπίζω σε μια καλύτερη όμως συνεννόηση όλου του χώρου, πριν παγιωθεί αυτός ο φαύλος κύκλος.

Ποιους στιχουργούς θεωρείτε «δασκάλους» από την προγενέστερη γενιά και ποιους «συνοδοιπόρους» από τη δική σας γενιά;

Σίγουρα διδάχτηκα πολλά από τη γραφή του Νίκου Γκάτσου, αλλά και φυσικά από τους κορυφαίους μας, τον Λευτέρη Παπαδόπουλο και τον Μάνο Ελευθερίου που μας συνέδεε πάντα και μια φιλία, ενώ έχω μελετήσει τον Κώστα Βίρβο, την Σώτια Τσώτου, τον Πυθαγόρα, τον Βαγγέλη Γκούφα, το Μιχάλη Μπουρμπούλη, αλλά και άλλους που δεν είχαν μεγάλη προβολή, αλλά σπουδαία τραγούδια.
Συνοδοιπόρους θεωρώ πολλούς και πιο σπουδαίους από μένα, αλλά θα αναφερθώ σε κάποιους που γνωρίζω καλύτερα γιατί είναι και φίλοι μου, όπως ο Γιώργος Κλεφτογιώργος και ο Χριστόφορος Μπαλαμπανίδης.

Ξεχωρίζετε κάποιους από τους νέους στιχουργούς; Ακούτε ενδιαφέροντα πράγματα στο σημερινό ελληνικό τραγούδι;

Υπάρχει μια υπερπληθώρα παραγωγών, την οποία ευνοεί το διαδίκτυο, που δυσκολεύει λίγο έως πολύ την παρακολούθηση του ελληνικού τραγουδιού, ώστε να έχει κανείς μια ολοκληρωμένη εικόνα ενός νέου στιχουργού. Επειδή η αγωνία του δημιουργού δεν σταματά ποτέ, είμαι σίγουρος ότι γράφονται σπουδαία πράγματα, τα οποία όμως δυσκολεύομαι να εντοπίσω ανάμεσα σε αυτά που προβάλλονται περισσότερο.

Ως γραφιάς -ενίοτε και ως εκδότης- έχετε ασχοληθεί με πολλά: συγγραφή θεατρικών έργων, σενάρια για την τηλεόραση, κείμενα για ντοκιμαντέρ, ραδιόφωνο, περιοδικά, εφημερίδες, πολλά τραγούδια για τη δισκογραφία, για θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες… Πώς και άργησε τόσο πολύ η έκδοση του πρώτου σας βιβλίου;

Ίσως γιατί έπρεπε να ωριμάσει και αυτή η συνθήκη. Ίσως γιατί με διακατείχε το σύνδρομο του κουρέα που κουρεύει όλους τους άλλους, αλλά όχι τον εαυτό του. Έπρεπε να βρεθεί ένας άλλος κουρέας – εκδότης για να με εκδώσει!

Το τελευταίο διάστημα κυκλοφορούν πολλά βιβλία (ιστορικά, παιδικά, κ.λπ.) που έχουν σχέση με την επέτειο των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση. Η έκδοση του δικού σας βιβλίου έχει σχέση με αυτή τη συγκυρία ή απλώς έτυχε να κυκλοφορήσει τώρα;

Έχοντας ολοκληρώσει σχεδόν μια τριλογία με σύγχρονα αστυνομικά, ήθελα, σαν παιχνίδι, να τοποθετήσω μια αστυνομική ιστορία σε μια άλλη χρονική ιστορική στιγμή. Η εποχή της Ελληνικής Επανάστασης προσφερόταν περισσότερο, ανεξάρτητα από τη συγκυρία και προέκυψε μέσα από συζητήσεις με φίλους, σχεδόν αναπόφευκτα. Δεν ξέρω αν ευνοεί το βιβλίο, ή όχι, αυτή η συγκυρία, γεγονός όμως είναι ότι πολλοί που το διάβασαν, μου είπαν ότι άρχισαν να ενδιαφέρονται περισσότερο για τα ιστορικά γεγονότα και πρόσωπα που περιλαμβάνει και αυτό το βρίσκω χρήσιμο και γοητευτικό.

Είναι τόσο αρμονική η σύζευξη μυθοπλασίας και πραγματικότητας στο «Άμα θέλω γίνομαι διάβολος» που νομίζει κανείς πως ο κεντρικός ήρωας, ο Γιωργάκης Σγουρδέλης, είναι αληθινός. Πώς φτάσατε στην σύλληψη αυτής της ιδέας;

Είναι μεγάλη κουβέντα το πώς συλλαμβάνει κανείς μια ιδέα. Όλη μου τη ζωή στη διαφήμιση αυτό ήταν το ζητούμενο καθημερινά. Προφανώς είναι ένας επαγωγικός τρόπος σκέψης που σε οδηγεί στην αφετηρία μιας ιδέας, έχοντας επιλέξει ένα περιβάλλον για να κινηθείς, αλλά αυτή χτίζεται και εξελίσσεται μόνο όταν βάλεις τα χέρια στο πληκτρολόγιο και αφιερώσεις λίγο χρόνο κάθε μέρα.
Χαίρομαι που βρίσκεις αληθινό τον ήρωα, έτσι πρέπει να είναι οι ήρωες για να κυλάει η ροή. Άλλωστε αυτό συμβαίνει συχνά αφού στη ζωή και το χαρακτήρα ενός ήρωα μπορούμε να επέμβουμε πιο αποτελεσματικά απ’ ότι στον ίδιο μας τον εαυτό.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδια; Προετοιμάζετε και το δεύτερο βιβλίο;

Ναι, αυτό τον καιρό ετοιμάζω τη συνέχεια πάλι με τον ίδιο ήρωα, στην Αίγινα αυτή τη φορά, λίγο μετά την άφιξη του Καποδίστρια. Είναι κάτι που το απολαμβάνω, τόσο κατά τη συλλογή στοιχείων, όσο και στο γράψιμο. Είναι ο δικός μου τρόπος να γιορτάσω τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση.

Τι σας ενοχλεί περισσότερο στην Ελλάδα και τους Έλληνες;

Είναι πολλά, αλλά αν απαντούσα σε αυτή την ερώτηση στο facebook θα έβλεπα από κάτω εκατοντάδες να με βρίζουν. Αυτοί ακριβώς με ενοχλούν, που αρνούνται να συζητήσουν, που αρνούνται μια προοδευτική πορεία της χώρας, αγκυλωμένοι σε μικρομεγαλισμούς για την ιστορία της και το «μεγαλείο» της, που αρνούνται να δεχτούν την πραγματικότητα και μας οδηγούν σε περιπέτειες ως ένα κράμα φαντασιακών επαναστατών από τη μια που συνυπάρχουν με φανατικούς και πιστούς σε συντηρητικά στερεότυπα που πλέον θα έπρεπε να είχαν αποβάλει, από την άλλη. Και από την Ελλάδα με ενοχλεί ότι όλους αυτούς τους δημιούργησε η ίδια σαν κράτος αποκλείοντάς τους από την ουσιαστική εκπαίδευση, από ευκαιρίες συμμετοχής σε δομές εργασίας και από κοινωνικούς σχηματισμούς.

Ποιο είναι το μεγάλο σας όνειρο, κύριε Παπαϊωάννου;

Το μεγάλο μου όνειρο είναι να μην πληρώνω ακριβά τα μεγάλα μου όνειρα, κάτι που έχει συμβεί όποτε προσπάθησα να τα υλοποιήσω. Θέλω να μπορώ να πραγματοποιώ καθημερινά μικρά όνειρα, να είμαι υγιής, να μπορώ να βλέπω τους φίλους μου, να μη χάνω το χιούμορ μου, να με φωνάζουν για καμιά δουλειά, να μπορώ να υλοποιώ τις ιδέες μου, να βρίσκω χρόνο για γράψιμο και κυρίως να καταφέρνω να κρύβω μέσα μου τα μεγάλα μου όνειρα… και να μην κουράζω τους φίλους μου περιγράφοντάς τα.

Οπισθόφυλλο Βιβλίου

1824. Το ελεύθερο πλέον Μεσολόγγι έχει αντέξει στην πρώτη πολιορκία και οχυρώνεται για την πιθανότητα μιας δεύτερης. Η παρουσία του Λόρδου Βύρωνα και του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου καθώς και η βοήθεια της φιλελληνικής κομητείας του Λονδίνου συμβάλλουν ώστε η πόλη να αποκτήσει σιγά σιγά τους ρυθμούς που ταιριάζουν σε μια ελεύθερη κοινωνία.

Ο φόνος της πανέμορφης κόρης ενός πρόκριτου της πόλης είναι μια μελανή κηλίδα, μέσα στο κλίμα ευφορίας που επικρατεί. Η αστυνομία Αιτωλίας αδυνατεί να πράξει τα δέοντα επιφορτισμένη περισσότερο με την εξυπηρέτηση της εικόνας του Μαυροκορδάτου και της Διοίκησης. 

Ένας νεαρός στοιχειοθέτης στην εφημερίδα Ελληνικά Χρονικά που εκδίδεται εκείνη την περίοδο στο Μεσολόγγι, με προϋπηρεσία στην αυλή του Αλή Πασά και σπουδές στην Τεργέστη κάνει για δικούς του λόγους, προσωπικό του χρέος την αναζήτηση του δολοφόνου και την εξιχνίαση του εγκλήματος. Μετατρέπεται σε έναν πρώιμο ντετέκτιβ στα χρόνια της επανάστασης. 

Η δεύτερη πολιορκία, ο λιμός και η ηρωική έξοδος που έρχονται στη συνέχεια, θα τον κάνουν να ξεχάσει το προσωπικό του χρέος ή θα καταφέρει να φτάσει στον στόχο του;

Το πρώτο αστυνομικό μυθιστόρημα που αναφέρεται στα χρόνια της ελληνικής επανάστασης του 1821. Μια συναρπαστική ιστορία, που διατρέχει την καθημερινή ζωή, αλλά και τα ιστορικά περιστατικά της διετίας 1824-1826 στο Μεσολόγγι. 

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Δίαυλος


Ο Αντώνης Παπαϊωάννου γεννήθηκε το 1959 στην Αρχαία Νεμέα Κορινθίας. Σπούδασε Δημόσιο Δίκαιο και Πολιτικές Επιστήμες και Θέατρο. Εργάστηκε για πολλά χρόνια στη Διαφήμιση ως κειμενογράφος και δημιουργικός διευθυντής καθώς και ως σύμβουλος επικοινωνίας σε πολλές επιχειρήσεις και οργανισμούς. 

Έγραψε στίχους για την ελληνική δισκογραφία, που μελοποίησαν οι Γιάννης Σπανός, Θανάσης Γκαϊφύλλιας, Διονύσης Τσακνής, Γιάννης Ζουγανέλης, Σάκης Τσιλίκης, Μιχάλης Τερζής, Σπύρος Κουρκουνάκης, Στέφανος Δεκεριάν, Κατερίνα Κόρου, κ.ά και ερμήνευσαν οι Θανάσης Γκαϊφύλλιας, Δημήτρης Μητροπάνος, Άλκηστις Πρωτοψάλτη, Γλυκερία, Μιχάλης Βιολάρης, Καίτη Χωματά, Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Διονύσης Τσακνής, Γιάννης Ζουγανέλης, Σοφία Βόσσου, Κατερίνα Κόρου, Μαρία Σουλτάτου, Λία Τζιαμπάζη, κ.ά. 

Έγραψε επίσης στίχους για πολλές θεατρικές παραστάσεις και κινηματογραφικές ταινίες. Εργάστηκε ως σεναριογράφος σε τηλεοπτικές σειρές και ως αρχισυντάκτης και κειμενογράφος σε πολλά ντοκιμαντέρ με ιστορικό, πολιτιστικό και λαογραφικό περιεχόμενο, καθώς και ως ραδιοφωνικός παραγωγός. Ασχολείται συστηματικά με τη συγγραφή θεατρικών έργων, πολλά από τα οποία έχουν ανέβει σε αθηναϊκές σκηνές. Υπήρξε εκδότης βιβλίων και περιοδικών, ενώ διετέλεσε σύμβουλος έκδοσης σε περιοδικά και περιφερειακές εφημερίδες. 

Ζει στην Αθήνα και το "Άμα θέλω γίνομαι διάβολος" είναι το πρώτο του μυθιστόρημα.


Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου 2020

Άκουσε τη φωνή μου κι έλα - Τραγούδια και Ποιήματα του Ι. Καμπανέλλη


Προσφάτως, κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος, μια καλαίσθητη έκδοση με τραγούδια και ποιήματα του σπουδαίου θεατρικού συγγραφέα Ιάκωβου Καμπανέλλη, με την επιμέλεια του Θάνου Φωσκαρίνη και της κόρης του, Κατερίνας Καμπανέλλη.

Συγκεκριμένα, ο τόμος απαρτίζεται από τους στίχους των παρακάτω κύκλων τραγουδιών: Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια (1954), Το παραμύθι χωρίς όνομα (1959), Η γειτονιά των αγγέλων (1963), Μαουτχάουζεν (1966), Κόσμε αγάπη μου (1969), Το μεγάλο μας τσίρκο (1973), Ο εχθρός λαός (1975), Ο κύκλος με την κιμωλία (1975), 1000 χρόνια πριν - Βυζάντιο, η γιορτή των Καλένδων (1976), Μια Κωμωδία (1996), Πλούτος (χωρίς χρονολογική ένδειξη, διασκευή από το ομώνυμο έργο του Αριστοφάνη), Στις παραλίες του φεγγαριού (2016). 

Εν συνεχεία, περιλαμβάνονται άλλα δύο ενδιαφέροντα κεφάλαια. Το "Έλα πάλι και δώσε μου το χέρι" με μεμονωμένα τραγούδια που συμπεριλήφθηκαν σε δίσκους (όπως το "Μαργαρίτα Μαγιοπούλα") και το "Όπως τότε κι όπως τώρα κι όπως και παντοτινά" με ανέκδοτα ποιήματα και τραγούδια από το πολύτιμο αρχείο του συγγραφέα.

Στο τέλος, κατατοπιστικές σημειώσεις για τα παραπάνω έργα και ένα επίμετρο ("Το παραμύθι με το όνομα Ιάκωβος Καμπανέλλης 1921-2011 και λίγο μετά") με το χρονολόγιο της ζωής και του έργου του. 


Οπισθόφυλλο

Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης είχε μια μακροχρόνια σχέση με τον εύρυθμο λόγο, το τραγούδι γενικά. Πρώτ’ απ’ όλα με τα τραγούδια που άκουγε στο σπίτι του και στο νησί του, τη Νάξο, αλλά και μετά, κυρίως με το έντεχνο λαϊκό, που άκουγε όταν το 1932 ήρθε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Έναν συνδυασμό αυτών των δύο υπηρέτησε με συνέπεια για πενήντα περίπου χρόνια. 

Η συγκεντρωτική συλλογή Άκουσε τη φωνή μου κι έλα περιλαμβάνει, για πρώτη φορά, όλα τα ποιήματα και τα τραγούδια του, που πολλά μάλιστα ακούμε και τραγουδάμε μέχρι σήμερα. Όσα συμπεριλαμβάνονται σε θεατρικά του έργα αναδημοσιεύονται στην αυτοτελή μορφή τους, δεδομένου ότι αρκετά από αυτά δεν έχουν μελοποιηθεί, παρά μόνο κάποιες στροφές ή ενίοτε κάποιοι στίχοι τους, περιμένοντας τον συνθέτη που θα τα μελοποιήσει ολόκληρα. 

Τη συλλογή συνοδεύουν χαιρετισμός του Μίκη Θεοδωράκη, χαιρετισμός του Σταύρου Ξαρχάκου, πρόλογος, επίμετρο και σημειώσεις του θεατρολόγου Θάνου Φωσκαρίνη, εκτενές βιογραφικό, δισκογραφία και εργογραφία του Iάκωβου Καμπανέλλη, καθώς και σχέδιά του, φιλοτεχνημένα στη δεκαετία του 1960.

Ιάκωβος Καμπανέλλης (1922-2011)

Ο γεννήτορας του ελληνικού μεταπολεμικού θεάτρου, όπως έχει χαρακτηριστεί, γεννήθηκε στη Νάξο. Το 1934, η οικογένειά του μετακόμισε, λόγω οικονομικών προβλημάτων, στην Αθήνα και ο Καμπανέλλης αναγκάστηκε να εργάζεται την ημέρα και να σπουδάζει σε μια νυχτερινή Τεχνική Σχολή. Διψασμένος για γνώση, νοίκιαζε βιβλία από τα παλαιοβιβλιοπωλεία και μέχρι να τελειώσει το γυμνάσιο είχε γνωρίσει όλους τους ευρωπαίους κλασικούς. Το 1942 συνελήφθη από τους Γερμανούς και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Μαουτχάουζεν. Ήταν ένας από τους ελάχιστους επιζήσαντες, και επέστρεψε το 1945. Την εμπειρία του αυτή την κατέγραψε στο μοναδικό του πεζογράφημα, Μαουτχάουζεν (1963).

Όταν γυρίζει στην Αθήνα, εντυπωσιάζεται από μια παράσταση του Θεάτρου Τέχνης και αποφασίζει να ασχοληθεί με το θέατρο. Πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1950 με το έργο Χορός πάνω στα στάχυα (Θίασος Λεμού), αλλά γνωστός έγινε με τα επόμενα έργα του, που ανέβηκαν από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν και το Εθνικό Θέατρο. Το έργο σταθμός στη σταδιοδρομία του θεωρείται Η αυλή των θαυμάτων (1957). Στο επίκεντρο του έργου του βρίσκεται ο προβληματισμός για τα κοινωνικά δρώμενα και τον αντίκτυπο που έχουν στη ζωή των ανθρώπων και, κυρίως, η σχέση της ταραγμένης νεότερης ελληνικής ιστορίας με τη συγκρότηση της νεοελληνικής ψυχολογίας.

Για την προσφορά του στο ελληνικό θέατρο του απονεμήθηκαν οι τίτλοι: επίτιμος Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου, επίτιμος Διδάκτωρ της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, επίτιμος Διδάκτωρ της Θεατρολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εξελέγη παμψηφεί τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας με την απονομή ανωτάτου παρασήμου. Ήταν μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων.

Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε πολλές χώρες (Αγγλία, Αυστρία, Σουηδία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Σοβιετική Ένωση, Γερμανία). Πολύ σημαντική είναι επίσης η δουλειά του ως σεναριογράφου, η οποία άσκησε τεράστια επίδραση στους σύγχρονους και τους μεταγενέστερούς του. Έγραψε τα σενάρια σε πολλές ταινίες σταθμούς του ελληνικού κινηματογράφου («Στέλλα» του Μ. Κακογιάννη, «Δράκος» του Ν. Κούνδουρου, «Η Αρπαγή της Περσεφόνης» του Γ. Γρηγορίου), ενώ σκηνοθέτησε ο ίδιος, σε δικό του σενάριο, την ταινία «Το κανόνι και το αηδόνι», το 1968. Αξιοσημείωτη είναι και η εξαιρετική του επίδοση στη στιχουργία, αφού το «Παραμύθι χωρίς όνομα» (μουσ. Μάνου Χατζιδάκη), το «Μαουτχάουζεν» (μουσ. Μίκη Θεοδωράκη), το «Μεγάλο μας Τσίρκο» (μουσ. Σταύρου Ξαρχάκου) και άλλα σημαντικά έργα της ελληνικής μουσικής φέρουν την υπογραφή του.

Τα έργα του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κέδρος:

Πεζογραφία
Μαουτχάουζεν (1981)
Θέατρο
Θέατρο Τόμος Α': Έβδομη μέρα της δημιουργίας. Η αυλή των θαυμάτων. Η ηλικία της νύχτας (1978)
Θέατρο Τόμος Β': Το παραμύθι χωρίς όνομα. Βίβα Ασπασία. Οδυσσέα γύρισε σπίτι (1979)
Θέατρο Τόμος Γ΄: Πρόσωπα για βιολί και ορχήστρα. Τα τέσσερα πόδια του τραπεζιού. Ο μπαμπάς ο πόλεμος (1981)
Θέατρο Τόμος Δ': Η οδός.... Αυτός και το πανταλόνι του. Ο αόρατος θίασος. Ο Γορίλας και η Ορτανσία (1989)
Θέατρο Τόμος Ε': Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια. Ο δρόμος περνά από μέσα. Ο επικήδειος (1992)
Θέατρο Τόμος Στ΄: Γράμμα στον Ορέστη. Ο δείπνος. Πάροδος Θηβών. Στη χώρα Ίψεν. Ο διάλογος. Ποιος ήταν ο κύριος...; Ο κανείς και οι Κύκλωπες (1994)
Θέατρο Τόμος Z': Mια συνάντηση κάπου αλλού. H τελευταία πράξη. Mια κωμωδία (1999)
Θέατρο Τόμος Η': Το μεγάλο μας τσίρκο. Ο εχθρός λαός (2010)
Θέατρο Τόμος Θ': Η γειτονιά των Αγγέλων. Η αποικία των τιμωρημένων. Οι δύσκολες νύχτες του κυρίου Θωμά. (2014)
Ποίηση
Άκουσε τη φωνή μου κι έλα (2020).

Επισκεφθείτε την επίσημη ιστοσελίδα για τον Ιάκωβο Καμπανέλλη

Πέμπτη, 12 Νοεμβρίου 2020

Συνέντευξη με τον ποιητή Πασχάλη Κατσίκα



Πριν λίγους μήνες κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα η καινούργια ποιητική συλλογή του Πασχάλη Κατσίκα, "Ρετάλια", σε πολύ προσεγμένη αυτή τη φορά έκδοση, που απαρτίζεται από 44 ποιήματα στα οποία η συνειδητοποιημένη και ώριμη διαχείριση του επώδυνου προσωπικού βιώματος είναι αισθητή. Με αυτή την αφορμή κάναμε μια σύντομη συνέντευξη με τον πολυγραφότατο δημιουργό, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει δώσει αξιόλογα δείγματα γραφής, τόσο στην ποίηση, όσο και στο μικροδιήγημα. Ποιήματά του έχουμε φιλοξενήσει στις Νότες Λογοτεχνίας εδώ και εδώ


Πότε και πώς ξεκινήσατε να γράφετε ποίηση, κύριε Κατσίκα;

Δεν ανήκω σ’ εκείνους που άρχισαν να γράφουν ποίηση σε μικρή ηλικία, κύριε Βαφειάδη, εγώ αντιθέτως άρχισα στα 45! Με οδήγησαν σ’ αυτήν κάποιες διαδικασίες που με έφεραν αντιμέτωπο με την πραγματικότητα του θανάτου, σε συνδυασμό με έναν καινούριο έρωτα που γέννησε την ελπίδα. Έτσι επηρεασμένος και από την ιστορία του Νερούδα με την αγαπημένη του Ματίλντε, τα πρώτα μου ποιήματα ήταν ερωτικά.

Από πού αντλείτε έμπνευση; Τι είναι αυτό σας δίνει ερέθισμα για να γράψετε;

Όπως όλοι, τα θέματά μου τα αντλώ από τη ζωή και τον ίδιο τον άνθρωπο, δεν υπάρχει παρθενογένεση στη λογοτεχνία άλλωστε, αλλά και από τις επιστήμες, όπως τη φυσική, τα μαθηματικά, την αρχαία ελληνική  γραμματεία και μυθολογία, την ιστορία, ακόμη και την ψυχολογία. Για παράδειγμα θα αναφέρω το ποίημα «Μείζονα διαταραχή». Όσο για το δεύτερο σκέλος της ερώτησής σας, θα έλεγα πως πρόκειται για έναν συνδυασμό ερεθισμάτων και εσωτερικής ανάγκης, που δεν μπορώ να σας την περιγράψω. Θα μπορούσα ίσως να δώσω στους αναγνώστες σας να το κατανοήσουν καλύτερα με ένα ποίημα, το εισαγωγικό από την επόμενη συλλογή που ετοιμάζω:

Η γραβάτα

Τη νύχτα μου φωτίζω
με μια πολύχρωμη μεταξωτή γραβάτα.
Τη δένω ανάποδα
στην πλάτη να κρέμεται η γλώσσα,
στο σβέρκο να με βαραίνει του κόμπου της ο ίσκιος.
Άκρη-άκρη κρεμάω παραγάδια.
Εσάς προσμένω,
που προίκισε η τέχνη της ανάγνωσης
να τσιμπήσετε,
μήπως σκαλώσει στο πολύφωτο
κι απαλλαγώ για πάντα απ' την ανάγκη της.

Υπάρχουν παλαιότεροι ομότεχνοί σας που κρίνετε ότι άσκησαν επίδραση στη διαμόρφωση της προσωπικής σας γραφής;

Παρόλο που ζω κυριολεκτικά ανάμεσα σε βιβλία λόγω του επαγγέλματός μου, δεν υπήρξα ποτέ φανατικός αναγνώστης ποίησης στο παρελθόν, παρά μόνο πεζογραφίας. Την τελευταία πενταετία, βέβαια, αυτή η ισορροπία έχει αντιστραφεί υπέρ της ποίησης. Ειλικρινά δεν ξέρω τι να σας απαντήσω από τη μία μεριά, και από την άλλη τεχνηέντως το αποφεύγω, γιατί δεν πιστεύω πως δεν μπορεί κανείς έτσι εύκολα να θεωρηθεί ομότεχνος μεγάλων λογοτεχνών τη στιγμή που έχει εκδώσει μόνο δύο βιβλία. Επιφυλάσσομαι να σας απαντήσω, αν είμαστε πρώτα καλά, σε μερικές δεκαετίες.

Ποιους ποιητές αγαπάτε; Σε ποιους επιστρέφετε όταν θέλετε να διαβάσετε;

Ποιον να πρωτοθυμηθώ; Τους Μιχ. Κατσαρό, Κωστή Παπακόγκο, Γ. Ιωάννου, Ντ. Χριστιανόπουλο, Αργ. Χιόνη, Χάρη Μεγαλυνό, Ε. Πόε, Αρθ. Ρεμπώ, Σ. Μπωντλαίρ, Γουίλιαμ Κάρλος Γουίλιαμς, Γουόλτ Γουίτμαν… νομίζω πως κατάφερα να αδικήσω πολλούς.

Ποιο είναι το προσωπικό σας κριτήριο για να δημοσιεύσετε ή όχι ένα ποίημα;

Ο κάθε λογουργός, θα δανειστώ εδώ τον όρο από τον φίλο μου Παναγή Αντωνόπουλο, γνωρίζει ενδόμυχα με το που θα ολοκληρώσει ένα κείμενο αν είναι δυνατό, αν αξίζει να δημοσιευθεί. Εννοείται πως γράφουμε και αδύναμα κείμενα που ποτέ δεν θα βγουν προς τα έξω. Ωστόσο προσωπικά μοιράζομαι πολλά από τα λογουργήματά μου με φίλους, ποιητές ή έμπειρους αναγνώστες, και λαμβάνω σοβαρά υπόψη μου τη γνώμη τους πριν ακόμα δημοσιευθούν.

Προσφάτως κυκλοφόρησε η δεύτερη ποιητική σας συλλογή με τίτλο «Ρετάλια». Πώς θα χαρακτηρίζατε τα νέα αυτά ποιήματα που βγήκαν στο φως; Ποιο είναι το κύριο γνώρισμά τους;

Θα τα χαρακτήριζα σίγουρα ωριμότερα από τα πρωτόλεια των «Τεταρτημορίων». Έχουν το χαρακτηριστικό της βιωματικής εμπειρίας την οποία προσπαθώ να μετατρέψω σε αντίδοτο κατανόησης της θλιβερής πραγματικότητας, αναδιατάσσοντας γλωσσικά αυτή την ίδια την πραγματικότητα. Επιτρέπουν την ερμηνεία στον αναγνώστη αλλά και την προκαλούν, ώστε να κατατάξει απευθείας τον εαυτό του στα μοτίβα που απασχολούν τη σκέψη μου, με σκοπό να αξιοποιήσει τα νοήματα που ενυπάρχουν στα επιμέρους θέματα.

«Δεν σε πρόλαβα, τους στίχους μου ήθελα να σου δώσω» γράφετε σ’ ένα ποίημά σας, αφιερωμένο στον Λαυρέντη Μαχαιρίτσα. Γράφετε και στίχους τραγουδιών; Από ποιους θα θέλατε να μελοποιηθούν και να τραγουδηθούν;

Πληροφορήθηκα τον χαμό του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα από το ραδιόφωνο στο αυτοκίνητο, λίγο πριν φτάσω ένα πρωινό στο γραφείο. Με συγκλόνισε και το πρώτο που έκανα ήταν να πιάσω χαρτί και μολύβι για να γράψω αυτό το ποίημα. Υπήρξε ένας από τους λατρεμένους μου καλλιτέχνες, που μαζί του μεγάλωσα και ωρίμασα. Η συλλογή είναι αφιερωμένη στον εξάχρονο γιο μου, γι’ αυτό και συμπεριέλαβα το «Τελεία και παύλα» με την ελπίδα να αναζητήσει κάποτε τα τραγούδια του Λαυρέντη. Είναι αλήθεια πως γράφω και στίχους τους οποίους δεν έχω δείξει ακόμη σε κανέναν. Αν κάποιον «ζηλεύω», είναι ο Νίκος Γκάτσος και η συνεργασία του με τον Μάνο Χατζιδάκι. Όσο το να μελοποιηθούν και να τραγουδηθούν όμως, δεν έχω ακόμη τολμήσει ούτε να το φανταστώ.

Έχετε καταπιαστεί και με άλλα είδη γραφής εκτός της ποίησης;

Έχω πειραματιστεί με τη μικρή φόρμα, το «μικροδιήγημα» και έχω δημοσιεύσει πολλά εξ αυτών σε ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά όπως: Χάρτης, Ιστορίες Μπονζάι, Φρέαρ, Εξιτήριον και στο έντυπο Λογοτεχνικό Δελτίο της Υπερρεαλιστικής Ομάδας Θεσσαλονίκης, της οποίας είμαι μέλος. Όταν συμπληρωθεί ένας ικανός αριθμός, ευελπιστώ να εκδοθούν και αυτά σε μια συλλογή.

Με ποιο ποίημα από το βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Γράφημα της Θεσσαλονίκης θα θέλατε να κλείσουμε την κουβέντα μας και γιατί;

Όπως είπα και πριν, η συλλογή αυτή είναι αφιερωμένη στον γιο μου. Θα ήθελα λοιπόν να κλείσουμε με το ποίημα «Αερικά», νομίζω πως το γιατί είναι ολοφάνερο στους δύο τελευταίους στίχους:

Αερικά

Γράφω με ανώνυμα στυλό
κρατώντας τα αντισυμβατικά.
Μικρός δεν έκανα ασκήσεις εργοθεραπείας
είναι καινούρια μόδα.
Ισορροπία σε δοκό
επίσης δεν δοκίμασα
μόνο στις άκρες
σε νεόδμητα μπαλκόνια
πριν τα στολίσουν κάγκελα.
Ευτυχώς από κάτω
είχε κουμούλες άμμου για το χάρτσι.
Δεν πήγα για αναρρίχηση,
μπάντμιντον  ή τέχνες του πολέμου.
Ολημερίς έπαιζα κυνηγητό, τα καλοκαίρια
κρυφτό στο φως της μέρας
κι άκουγα παραμύθια απ’ τον παππού
για φίδια και φαντάσματα.
Σήμερα γι’ αυτά θα σου μιλήσω
με γράμματα δυσανάγνωστα,
χωρίς αυτοάμυνες,
χαρακτηριστικά ανισόρροπος
που δεν πατώ σε άλλους
για να σκαρφαλώσω.
Τριγύρω μας ας σφυρίζουν ερπετά
και φτερωτά μπαλάκια
εσύ να ονειρεύεσαι αερικά διαβάζοντας
τους στίχους που σου γράφω

Παρακάτω, ο πρόλογος που έγραψε για το βιβλίο ο Αντώνης Χαριστός:

Η ποιητική συλλογή «Ρετάλια» του Πασχάλη Κατσίκα, δεύτερη κατά σειρά έκδοσης, επί της ουσίας θέτει οριστικό τέλος στον πρώιμο πειραματισμό της πρώτης περιόδου προσδίδοντας χαρακτήρα και ταυτότητα στον ποιητικό του λόγο. Πλέον, χειρίζεται τα ζητήματα έκφρασης όχι υπό τη σκέπη μίας συναισθηματικής αφήγησης πρώτου βαθμού με αφετηρία την αυθόρμητη καταγραφή, αλλά εισάγει την έννοια του συγκεκριμένου μέσα από τον συνεκτικό δεσμό της συνειδητής επεξεργασίας εικόνων και θεμάτων. Πράγματι, τα ποιήματα τα οποία δημοσιεύονται στην εν λόγω συλλογή διακλαδώνονται σε δύο επάλληλα επίπεδα.

Το πρώτο εξ αυτών ενέχει το στοιχείο της βιωμένης εμπειρίας σε βρεφική μορφή. Είναι το στιγμιαίο αντίδοτο στην θλιβερή απόπειρα κατανόησης της εξωτερικής πραγματικότητας. Παραμένει βρεφικό ως προς την πρόσληψη, ενηλικιώνεται ωστόσο μέσα από την γλωσσική αναδιάταξη αυτής της ίδιας πραγματικότητας. Στο σημείο αυτό έγκειται η πρώτη σφοδρή εγχάραξη των σταθεροποιητικών χαρακτηριστικών τα οποία συνθέτουν τον ποιητικό του λόγο. Είναι χαρακτηριστικά τα οποία συμπλέκονται ανάμεσα στην βιωμένη εμπειρία και την επαναφορά αυτής ως αυτοτελούς μορφής στο γίγνεσθαι της δημιουργικής αχρονίας. Με άλλα λόγια, στα ποιήματα τα οποία έχει τη δυνατότητα να μελετήσει ο αναγνώστης θα διαπιστώσει την αντιπαράθεση του συντελεσμένου χρόνου και της μορφικής δυναμικής του χώρου με την επεξεργασία των υλικών που αποτελούν συνδετικούς κρίκους ερμηνείας.

Διότι ο Πασχάλης Κατσίκας επιτρέπει την ερμηνεία έως και την προκαλεί ώστε ο αναγνώστης να μην αναζητήσει αυτή στις ατομικές του παραμέτρους προσέγγισης αλλά ευθέως να κατατάξει εαυτόν στα κεντρικά μοτίβα τα οποία απασχολούν τη σκέψη του ποιητού. Αυτό ακριβώς το πλαίσιο δεν πρέπει να εκληφθεί ως ευκολία πρόσβασης στα νοήματα των ποιημάτων. Αντιθέτως, η, εκ των προτέρων, παράδοση των ηνίων ερμηνείας στον αναγνώστη επιβάλει με την σταθερότητα των τεκμηρίων λόγου τα οποία αξιοποιεί ως δικλείδα ασφαλείας για τα νοήματα τα οποία ενυπάρχουν στις σκιές θεμάτων. Το δίδυμο, ερμηνεία-νοηματοδότηση, επέρχεται θέση οδηγού με εναλλαγές. Την ίδια στιγμή κατά την οποία ο αναγνώστης θεωρεί την ερμηνεία δεδομένη την ίδια ακριβώς στιγμή τα νοήματα που ξεπροβάλουν στο βάθος αυτής ματαιώνουν την πρώτη απόπειρα. Επομένως, στο επίπεδο το οποίο βρισκόμαστε, η βιωμένη εμπειρία ως θεματική και η νοσταλγική επαναφορά καταστάσεων και προσώπων ανακατεύει την τράπουλα των εικόνων άλλοτε μεγεθύνοντας και άλλοτε υπονομεύοντας την αξιολόγηση της θεματικής σε σχέση όχι με το ποίημα αυτό καθαυτό αλλά με την κριτική αναφορά όπως εξαναγκάζει ο δημιουργός τον αναγνώστη.

Το δεύτερο επίπεδο διακρίνεται με τη σειρά του σε δύο σημεία ιδιαίτερου ενδιαφέροντος. Το πρώτο αφορά τη χρήση της γλώσσας και το δεύτερο εκείνο της εικονοποιίας. Η γλώσσα απλή στην αυτονομία των λέξεων που τη συναποτελούν εξοβελίζει την απλότητά της όταν κανείς αντιληφθεί το σύνολο του αποτελέσματος στο οποίο καταλήγουν οι στίχοι των ποιημάτων. Είναι απότοκος μίας σοβαρής ταύτισης αιτίου και αιτιατού ως προς την δόμηση των εικόνων. Στο σημείο αυτό περνάμε στο δεύτερο σημείο. Επρόκειτο για αλληλοδιαδοχή γλώσσας και εικόνων, στην οποία η μεν πρώτη συνθέτει τα θεμέλια της θεματικής κατηγορίας, η δε δεύτερη μορφοποιεί, όχι την θεματική αλλά το απόσταγμα αυτής. Οι εικόνες, σαν σε κινηματογραφικό σεντόνι, ξεδιπλώνονται με μαεστρία εφορμώντας απ’ την δυναμική της γλώσσας. Επομένως, δεν αναζητά κανείς ενέργεια και μεταβολή στις εικόνες. Οι τελευταίες μοιάζουν στατικές ως απόληξη μιας μακράς πορείας εσωτερικής διαπάλης. Στο τέλος αυτής της πορείας ο δημιουργός διατηρεί την αξία των γεγονότων στην πρότερη μορφή των ανασκευασμένες, ωστόσο, στην υποκειμενικότητα της ύστατης κρίσης του ποιητού.

Στην ποιητική συλλογή «Ρετάλια», ο έρως, ο θάνατος, η ζωή εν κινήσει, οι στιγμές ως χρόνος και ως χώρος, η άρνηση και η θέση σκιαγράφησης μίας απάντησης στα ερωτήματα που ταλανίζουν τον εσωτερικό αθέατο κόσμο του καλλιτέχνη αναμετρώνται σε αντιπαράθεση με το Εγώ και με το Εμείς. Μία διαπάλη η οποία ατομικοποιεί το συλλογικό και αντίστροφα, συλλογικοποιεί το ατομικό έχοντας διασχίσει μία πορεία πρακτικής επαφής με τα διαδραματιζόμενα περιστατικά. Διότι, η συλλογή «Ρετάλια» αναγιγνώσκει εαυτόν ως περιστατικά μίας ανόθευτης αρμονίας συνειδήσεως και ηθικής. Η τελευταία μεταμφιέζεται σε πολλαπλούς ρόλους και ανταπαντά σε αντίστοιχες αφορμές εγχάραξης των αισθήσεων. Ο Πασχάλης Κατσίκας απογυμνώνεται στην προσωπική ιστορία αυτοτελών επεισοδίων μίας διαρκούς αυτοκριτικής την ίδια ακριβώς ώρα κατά την οποία, περνώντας στη θέση από την άρνηση, διαμορφώνει το ομοίωμα της νέας τύπου αλήθειας την οποία υπηρετεί.

«Όλα μια μάζα αναμνήσεις»... 

Η ποιητική συλλογή κυκλοφόρησε τον Αύγουστο του 2020 από τις Εκδόσεις Γράφημα, με την επιμέλεια του Ιωάννη Τσαχουρίδη. Μακέτα εξωφύλλου: Νάγια Γούγου-Μητροπούλου. Σύντομα θα κυκλοφορήσει σε free ebook από το Εξιτήριον η τρίτη ποιητική συλλογή του Πασχάλη Κατσίκα, "Το κοιμώμενο τσίρκο".

Σάββατο, 7 Νοεμβρίου 2020

Τα "Πολεμικά" του Κώστα Βάρναλη

 

Νέα Κυκλοφορία

Η κήρυξη του πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940 βρήκε τον Κώστα Βάρναλη να γράφει χρονογράφημα στην Πρωία. Παρόλο που η πολεμική προσπάθεια δινόταν από ένα καθεστώς που είχε κυνηγήσει τους αριστερούς και του είχε απαγορεύσει να δημοσιεύει με το όνομά του, ο Βάρναλης στρατεύθηκε στον αγώνα με την πένα, εμψυχώνοντας τους αναγνώστες του και ανατέμνοντας με σοφία αλλά και ειρωνεία τον ιταλικό φασισμό και την προσωπικότητα του Μουσολίνι. Μετά τη γερμανική επίθεση, η ευφορία εξατμίζεται αλλά και πάλι ο ποιητής προσπαθεί να διατηρήσει ψηλά το φρόνημα και να δώσει θάρρος για την τελική νίκη.

Ο Νίκος Σαραντάκος, επιμελητής και σχολιαστής των Χρονογραφημάτων και των λοιπών άρθρων του Κώστα Βάρναλη που αποθησαυρίζονται από το 2013 για τις Εκδόσεις Αρχείο, διάλεξε για την παρούσα έκδοση 81 χρονογραφήματα του Βάρναλη που δημοσιεύτηκαν στην Πρωία από τον Νοέμβριο του 1940 έως τον Απρίλιο του 1941.

Η έκδοση συμπληρώνεται με γελοιογραφίες του Κώστα Μπέζου που δημοσιεύονταν στην πρώτη σελίδα της Πρωίας πλάι στα χρονογραφήματα του Βάρναλη, συχνά με το ίδιο θέμα, καθώς και με ένα Επίμετρο, στο οποίο θα δείτε πώς η Γενική Ασφάλεια συνέλαβε τον Βάρναλη και άλλους λογοτέχνες για να τους νουθετήσει ώστε να μην επικρίνουν τον φασισμό, αλλά μόνο τους Ιταλούς!

Η άκρως αυτή ενδιαφέρουσα έκδοση κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Αρχείο!


Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου 2020

Ο Άγγελος Τερζάκης και ο Κινηματογράφος

 


Νέα Κυκλοφορία

Το βιβλίο αυτό διερευνά τα στάδια και τις εκφάνσεις της πολύπτυχης και ελάχιστα γνωστής σχέσης του 'Αγγελου Τερζάκη, κορυφαίου εκπροσώπου της πολυσυζητημένης γενιάς του 1930, με τον κινηματογράφο. Παρουσιάζονται και σχολιάζονται τα πολυάριθμα -δημοσιευμένα σε περιοδικά και εφημερίδες- κείμενα που ο Τερζάκης αφιερώνει στον κινηματογράφο, συζητώντας για ταινίες, σκηνοθέτες, ηθοποιούς, κινηματογραφικά κινήματα, ζητήματα κινηματογραφικής αισθητικής, καθώς και για τη σχέση του κινηματογράφου με την πεζογραφία και το θέατρο.

Εξετάζεται ο πολύπλευρος διάλογος, άλλοτε φανερός και άλλοτε κρυπτικός, του πεζογραφικού και δραματουργικού έργου του συγγραφέα με τον κινηματογράφο. Αναλύεται η Νυχτερινή περιπέτεια (1954), η μοναδική κινηματογραφική ταινία που σκηνοθετεί ο Τερζάκης, συσχετίζεται με το ευρύτερο έργο του δημιουργού της και σχολιάζεται η κριτική υποδοχή της, ενώ παράλληλα αξιοποιούνται σχετικά δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής και σημειώσεις που εντοπίζονται στο αρχείο του συγγραφέα, το οποίο βρίσκεται στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη. 

Μελετώνται τα πέντε ακόμη κινηματογραφικά σενάρια ή σχέδια σεναρίου που γράφει ο δημιουργός κατά τη δεκαετία του 1950-1960, άλλοτε πρωτότυπα και άλλοτε βασισμένα σε δικά του πεζογραφήματα ή θεατρικά έργα. Η έρευνα επιβεβαιώνει ότι η Νυχτερινή περιπέτεια δεν είναι μια απλή και συγκυριακή ενασχόληση του Τερζάκη με την κινηματογραφική πραγματικότητα της Ελλάδας, αλλά μια φυσική κατάληξη του εντονότατου ενδιαφέροντος αυτού του ανήσυχου πνευματικού ανθρώπου για την έβδομη τέχνη.

Περιεχόμενα: Πρόλογος || 'Aγγελος Τερζάκης, ένα «πνεύμα εγκυκλοπαιδικό» || Η κινηματογραφική αρθρογραφία του Τερζάκη || Η επίδραση του κινηματογράφου στην πεζογραφία και τη δραματουργία ΤΟΘ Τερζάκη || Ο Τερζάκης ως σκηνοθέτης και σεναριογράφος της ταινίας Νυχτερινή περιπέτεια || Τα κινηματογραφικά σενάρια του Τερζάκη || Επιλεγόμενα || Βιβλιογραφία || Ευρετήριο ονομάτων

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Gutenberg και είναι ο καρπός μιας σπουδαίας έρευνας του συγγραφέα και καθηγητή Θανάση Αγάθου, τρία χρόνια μετά το "Ο Νίκος Καζαντζάκης στον κινηματογράφο".

Δευτέρα, 2 Νοεμβρίου 2020

Στρατιωτική Ιστορία - Τεύχος Νοεμβρίου (279)

 


Η Ρωμαϊκή Ιστορία εκτός από τις εποχές δόξας και κατακτήσεων είχε και τις λιγότερο ένδοξες στιγμές της των εμφύλιων σπαραγμών. Ο Βησσαρίων Μακρής μάς εξιστορεί το πώς σε κάποια στιγμή του 2ου αιώνα μ.Χ. βρέθηκαν πέντε διεκδικητές του θρόνου, με τελικό νικητή τον Σεπτίμιο Σεβήρο. 

Ο Χρήστος Παπαϊωάννου στο άρθρο του για την εξωτερική πολιτική της Ελλάδος την περίοδο 1897-1914 αναλύει την κατάσταση που επικρατούσε στις σχέσεις της χώρας με τους λοιπούς Βαλκάνιους, καθώς και τις θέσεις των διαφόρων Μεγάλων Δυνάμεων. Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο έδωσε μεγαλύτερη ώθηση στη βελτίωση των σχέσεων και στη σύναψη συμμαχιών κατά της Τουρκίας. 

Η Αίγυπτος αποτέλεσε διαχρονικά σημείο ανταγωνισμού για τις μεγάλες δυνάμεις της εκάστοτε εποχής. Ο Αλέξιος Ντάσιος παρουσιάζει πώς η Βρετανία απέτρεψε τη Γαλλία από το να κυριαρχήσει στη χώρα και πώς ένα επεισόδιο αντιπαράθεσης παρ’ ολίγο να φέρει τη σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών, αλλά με την επικράτηση της διπλωματίας να επιλυθεί η διαφορά και να προκύψει η Εγκάρδια Συνεννόηση (Αντάντ). 

Ο Σωτήριος Βουρλιώτης στο άρθρο του για την 4η Μεραρχία Panzer αναφέρεται λεπτομερώς στις πρώτες της επιχειρήσεις κατά των Πολωνών τον Σεπτέμβριο του 1939 και το πώς οι Γερμανοί με βάση τη νέα τακτική του Κεραυνοβόλου Πολέμου κατάφεραν να νικήσουν. Τα όποια συμπεράσματα εξήχθησαν, εφαρμόστηκαν με μεγάλη επιτυχία και κατά την επίθεση στη Γαλλία το 1940. 

Ο Θεοφάνης Βλάχος στο άρθρο του για τις οχυρωματικές γραμμές που κατασκευάστηκαν λίγο πριν την έναρξη του Β΄ ΠΠ αναφέρεται στις γενικές αρχές και ιδέες χρησιμοποίησής τους, καθώς και στην ιστορία της Γραμμής Μεταξά. Όλα αυτά τα μόνιμα οχυρωματικά έργα δεν ανταποκρίθηκαν στις προσδοκίες των σχεδιαστών τους, όπως αποδείχθηκε κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων της διάσπασής τους. 

Στο περιθώριο της πτώσης του Νότιου Βιετνάμ στις βορειοβιετναμικές δυνάμεις και το τέλος του πολέμου, συνέβη η κατάληψη ενός αμερικανικού εμπορικού πλοίου από Καμποτζιανούς αντάρτες των Ερυθρών Χμερ. Ο Εμμανουήλ Μουρτζάκης παρουσιάζει στο άρθρο του την αμερικανική αντίδραση και την επιχείρηση απελευθέρωσής του που εκτελέσθηκε, αν και με υψηλό τίμημα, με επιτυχία. 

Στις μόνιμες στήλες έχουμε τις Ειδήσεις του Εμμανουήλ Πέπονα, τα Αποσπάσματα του Στρατιωτικού Μηνολογίου με τον Βασίλειο Αναστασόπουλο να κάνει αναφορά στην απελευθέρωση της Κορυτσάς τον Νοέμβριο του 1940· ακολουθεί ο Πόλεμος στην Τέχνη του Ανδρέα Αττάλογλου με τον εξαίρετο πίνακα του Θεόδωρου Βρυζάκη με θέμα το «Στρατόπεδο του Καραϊσκάκη»· το Δείγμα Γραφής από το βιβλίο του Heinz Α. Richter για την «Ιταλο-γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος» με έμφαση στον αντίκτυπο της απελευθέρωσης της Κορυτσάς από τον Ελληνικό Στρατό· ο Μοντελισμός του Σωτήριου Κωνσταντινίδη με την ελληνική εταιρεία Grand Models· οι Άγνωστες Πτυχές της Ιστορίας του Ιωάννη Βαρσαμή με θέμα την απόρρητη πυρηνική δοκιμή του Ισραήλ το 1979· οι Φυσιογνωμίες του Βασίλειου Παπαδόπουλου με παρουσίαση του Ιάπωνα αεροπόρου πλωτάρχη Φουτζίτα Ιγιόζο· τα Μουσεία και Κειμήλια του Νικόλαου Νικόλτσιου, όπου αποκαλύπτεται το σχέδιο για το Κινητό Μουσείο Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας· τα Οπλικά Συστήματα του Ιωάννη Βαρσαμή για το ουγγρικό αυτοκινούμενο Α/Α 40M Nimrόd· οι Στρατοί και Πολεμιστές του Γεωργίου Κουφογιώργου για τους Πολωνούς λογχοφόρους της Φρουράς· η Πολιτιστική Κληρονομιά του Αθανασίου Γκάντου για την καστροπολιτεία των Σερβίων και, τέλος, η σελίδα της Βιβλιοπαρουσίασης.

Για περισσότερα εδώ & εδώ!

Τετάρτη, 28 Οκτωβρίου 2020

«Όποιος σώζει μια ζωή, σώζει τον κόσμο όλο»


Ο Ζιλμπέρ Σινουέ (Αίγυπτος, 1947) έγραψε για τη γυναίκα που κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έσωσε δυόμισι χιλιάδες παιδιά από τον επαίσχυντο θάνατο που προοριζόταν για αυτά στους θαλάμους αερίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο συγγραφέας φέρνει στο φως την άγνωστη στο ευρύ κοινό αληθινή ιστορία της Ιρένα Σέντλερ, αναδεικνύοντας την ύπαρξη στιγμών ανθρωπισμού, ανιδιοτέλειας και μεγαλοσύνης μέσα σε ένα πρωτοφανές καθεστώς τρόμου που είχαν εγκαθιδρύσει οι Ναζί με τις συνεχείς διώξεις κατά των Εβραίων.

Η ενδιαφέρουσα αφήγηση οικοδομείται με πραγματικά γεγονότα και στοιχεία και ξεκινά τον Δεκέμβριο του 1941, όταν ο Χίτλερ παρελαύνει στη ρημαγμένη πόλη της Βαρσοβίας. Εκείνη την εποχή, η Ιρένα Σέντλερ είχε ενταχθεί στο τμήμα της Κοινωνικής Πρόνοιας στη Βαρσοβία, γεγονός που τη βοήθησε να έχει ελεύθερη πρόσβαση στο εβραϊκό γκέτο και από το 1942 να καταφέρει να φυγαδεύσει χιλιάδες παιδιά από αυτό, ρισκάροντας τη ζωή της και βρίσκοντας τους πιο απίθανους τρόπους για να το κατορθώσει. Τα παιδιά δίνονταν σε πολωνικές οικογένειες ή σε ιδρύματα, ενώ είναι εντυπωσιακή και σπάνιας ευαισθησίας η μετέπειτα δήλωση στην οποία η Ιρένα προέβη με οδύνη:

«Νιώθω ένοχη επειδή δεν έσωσα περισσότερα παιδιά»


Σύμφωνα με τις πληροφορίες του επιλόγου, η Ιρένα Σέντλερ σημείωνε τα στοιχεία των παιδιών που έσωζε και «τα χαρτιά που περιείχαν τα ονόματα δυόμισι χιλιάδων παιδιών ξαναμπήκαν στο βάζο. Το έθαψε κάτω από μια μηλιά, στον κήπο ενός ταχυδρόμου. Μετά τον πόλεμο, η πολύτιμη λίστα επέτρεψε σε πολλά ορφανά να ξαναβρούν την ταυτότητά τους. Δυστυχώς, καμία από τις βιολογικές οικογένειές τους δεν είχε επιβιώσει από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης».

Το 1965 η Σέντλερ αναγνωρίστηκε ως «Δίκαιη των εθνών». Μόνο το 2003 κι ενώ ζούσε σε οίκο ευγηρίας, έγινε από τα πιο σεβαστά πρόσωπα της Πολωνίας. Τιμήθηκε με το παράσημο του Λευκού Αετού, την πιο υψηλή διάκριση για πολίτη και προτάθηκε για Νόμπελ Ειρήνης. Έφυγε από τη ζωή στις 12 Μαϊου 2008 στη Βαρσοβία, σε ηλικία 98 ετών.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση της Βασιλικής Κοκκίνου. (Τίτλος πρωτοτύπου στα γαλλικά: Irena Sendlerowa – Juste parmi les nations)

"Νότες Λογοτεχνίας"

Πολιτιστικό ιστολόγιο (από το 2009) και ραδιοφωνική εκπομπή με τίτλο "Να μείνουν μόνο τα τραγούδια" (1999-2014). Συνεντεύξεις, αφιερώματα, ρεπορτάζ, απόψεις, ιδέες και θέσεις γύρω από το Βιβλίο, τη Μουσική και το Ελληνικό Τραγούδι, το Θέατρο και τον Κινηματογράφο, τα Εικαστικά και τη Φωτογραφία, τη Θράκη...

Για αποστολές βιβλίων, περιοδικών, μουσικών έργων (LP-CD), καθώς επίσης και για προτάσεις, ιδέες, παρατηρήσεις, επικοινωνήστε μαζί μας: theodosisv@gmail.com

Το blog δεν έχει κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Δημοσιεύονται άρθρα πολιτιστικού και κοινωνικού περιεχομένου και οι κάθε είδους διαφημίσεις απαγορεύονται.

Επιτρέπεται η χρήση και η αναδημοσίευση των άρθρων και των φωτογραφιών, με σαφή αναφορά της πηγής σε ενεργό σύνδεσμο. Υπεύθυνος - Διαχειριστής: Θεοδόσιος Π. Βαφειάδης.