Δευτέρα, 24 Ιουνίου 2019

Τα πρώτα βιβλία των Εκδόσεων του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου


Οι νεοσύστατες «Εκδόσεις ΕΑΠ» ιδρύθηκαν από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο με στόχο την έκδοση και προώθηση βιβλίων υψηλού επιστημονικού επιπέδου και ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος. Εγκαινίασαν προσφάτως το εκδοτικό τους πρόγραμμα με έξι επιστημονικά βιβλία τα οποία απευθύνονται σε εξειδικευμένο κοινό, σε ενημερωμένους πολίτες, σε βιβλιόφιλους, και βεβαίως σε ολόκληρη την ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα.


Σπύρος Ι. Ασδραχάς (1933-2017), Πρωτόγονη Επανάσταση Αρματολοί και Κλέφτες (18ος -19ος αι.).

Επιλογή κειμένων - Πρόλογος: Νίκος Θεοτοκάς.
Επιμέλεια: Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη.

«Τόσο οι κλέφτες όσο και οι αρματολοί αποτελούν δυο λειτουργίες που ανήκουν στο ίδιο σύνολο, την πρωτόγονη επανάσταση, της οποίας οι δυνατότητες ενσωμάτωσης εκδηλώνονται ιστορικά με το θεσμό του αρματολικιού, όπου ολοκληρώνεται η διαδικασία ενσωμάτωσης και στο ιδεολογικό επίπεδο: η ανταρσία βρίσκει τη δικαίωσή της στο μόρφωμα μιας κοινωνικής αυθεντίας, τον αρματολό, αυθεντίας που εκφράζει ακριβώς τα όρια της πρωτόγονης επανάστασης, δηλαδή την αδυναμία της να αρθεί σε ενεργητική επανάσταση με δική της κοινωνική δυναμική. Η πίεση, με τη μέθοδο της ληστείας, για την κατάκτηση του αρματολικιού, ο αγώνας για τη διατήρησή του, που εκδηλώνεται με τη σύγκρουση των αρματολών και των φορέων της κοινοτικής και της κρατικής εξουσίας, συνθέτουν το κλίμα όπου μορφώνεται και αυτονομείται σε αξία η βία απέναντι σ’ αυτές τις μορφές εξουσίας».


Αδαμάντιος Κοραής, Για τις κληρονομικές ασθένειες: ύπαρξη, φύση, πρόληψη, θεραπεία.

Εισαγωγή - μετάφραση: Κωνσταντίνος Ηροδότου.

Το ανέκδοτο μέχρι σήμερα αυτό έργο έρχεται να προσθέσει μια σημαντική ψηφίδα στην εργοβιογραφία του Κοραή, θυμίζοντάς μας μια αγνοημένη όψη του: την ιατρική παιδεία του. Η εισαγωγή και τα σχόλια του Κωνσταντίνου Ηροδότου φωτίζουν αυτή τη διάσταση, σημαντική όχι μόνο για τη διανοητική διαδρομή του μεγάλου στοχαστή, αλλά και για την ιστορία της Ιατρικής, τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό και γενικότερα την ιστορία των ιδεών.


Ιουλία Πεντάζου, Ιστορία σε έκθεση/πρακτικές ψηφιακού σχεδιασμού

H καταγραφή της ιστορίας μετασχηματίζεται σε υλικότητα, εκτίθεται στην οθόνη, σε χώρους όπως το μουσείο, η ακαδημία, το αρχείο, η βιβλιοθήκη, το σπίτι. Η «Ιστορία σε έκθεση», ανοικτή πια στο βλέμμα του χρήστη/επισκέπτη, απαιτεί διαφορετικές από τις συνήθεις πρακτικές εργασίας και έρευνας προκειμένου να αποκτήσει την ψηφιακή μορφή της. Κομβικό ρόλο στις νέες πρακτικές παίζει η διαδικασία του σχεδιασμού, που προσδιορίζει τι είναι η ψηφιακή υλικότητα, πώς συμπεριφέρεται και πώς απεικονίζεται, προκειμένου να μεταδίδει νοήματα.


Νίκος Σαραντάκος, Μύθοι και πλάνες για την ελληνική γλώσσα

Ο Νίκος Σαραντάκος παρουσιάζει είκοσι πέντε εξαιρετικά διαδεδομένους μύθους και πλάνες για την ελληνική γλώσσα, ανιχνεύει την προέλευση και τους λόγους της διάδοσής τους και τους ανασκευάζει. Όλα αυτά με τον γνώριμο, επιστημονικό αλλά και απολαυστικό τρόπο του, με ύφος παιγνιώδες, σαφές και ενίοτε σαρκαστικό.


Γιάννης Σταυρακάκης, Λαϊκισμός. Μύθοι, στερεότυπα, αναπροσανατολισμοί

Μελέτη που επιχειρεί να μας εξοικειώσει με την παγκόσμια ιστορία του λαϊκιστικού φαινομένου και με τις προσπάθειες της κοινωνικής και της πολιτικής θεωρίας να το συλλάβουν και να το αποτιμήσουν. Εντοπίζει τις αστοχίες των ορθόδοξων προσεγγίσεων. Παρουσιάζει, κατόπιν, τις κριτικές κοινωνικοεπιστημονικές προσεγγίσεις που επιχειρούν να υπερβούν τα αντιλαϊκιστικά στερεότυπα της φιλελεύθερης, εκσυγχρονιστικής ορθοδοξίας.


Σοφία Βιδάλη, Έγκλημα και κοινωνία

Το παρόν βιβλίο καταπιάνεται με βασικά ζητήματα της επιστήμης της Εγκληματολογίας: ανατρέχει στις κεντρικές θεωρήσεις για τα αίτια του εγκλήματος και την αντιμετώπισή του, εξετάζει την κοινωνική κατασκευή του εγκλήματος μέσα από τη δημιουργία του ποινικού νόμου και των κοινωνικών πιέσεων, αντικρούει τις βιολογικές και βιογενετικές θεωρίες και προσεγγίζει το έγκλημα και την αντίδραση σε αυτό ως ενιαίο πρόβλημα. Στόχος του δεν είναι να αποτελέσει ένα εγχειρίδιο Εγκληματολογίας.

Ευελπιστούμε σε ανάλογη συνέχεια! Για περισσότερα βιβλία των Εκδόσεων του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου εδώ & εδώ!

Οι 12 άθλοι του Ηρακλή σε μια νέα, καλαίσθητη έκδοση


"Οι 12 άθλοι του Ηρακλή" μόλις κυκλοφόρησαν από τις Εκδόσεις Κέδρος σε ένα εξαιρετικό παιδικό βιβλίο της Φρανσουάζ Ραχμίλ (κείμενο) και της Σαρλότ Γκαστό (εικόνες), σε μετάφραση-απόδοση από τα γαλλικά, της Αριάδνης Μοσχονά. Σκληρό εξώφυλλο, έγχρωμο, εντυπωσιακού σχήματος 24χ31 και 72 σελίδων, το συγκεκριμένο βιβλίο του ιστορικού εκδοτικού οίκου φιλοδοξεί ν' αποτελέσει αντιπροσωπευτική συντροφιά πονημάτων διδακτικού χαρακτήρα για παιδιά.

Τα παιδιά μαθαίνουν με εύληπτο τρόπο για τους δώδεκα άθλους του μυθικού Ηρακλή. Στο τέλος παρατίθεται και γλωσσάρι, στο οποίο μπορούν να ανατρέξουν οι μικροί αναγνώστες και να βρουν τη σημασία ορισμένων λέξεων που είναι γραμμένες με έντονα στοιχεία στο κείμενο (π.χ. περατάρης: οδηγός βάρκας ή σχεδίας που μας περνάει απέναντι σε ένα ποτάμι ή μια λίμνη). 

Και λίγα λόγια για την γνωστή σε όλους μυθολογική ιστορία: Προκειμένου να τιμωρηθεί για μια τρομερή πράξη του ο Ηρακλής, γιος του Δία, πρέπει να εκτελέσει δώδεκα άθλους. Όμως ο δρόμος προς τη συγχώρεση των θεών είναι γεμάτος εμπόδια και παγίδες. Ο γενναίος Ηρακλής θα χρειαστεί να αντιμετωπίσει δύσκολες δοκιμασίες και κινδύνους και να νικήσει τερατώδη πλάσματα, όπως το λιοντάρι της Νεμέας, τις Στυμφαλίδες Όρνιθες, τον φύλακα του Κάτω Κόσμου Κέρβερο και πολλά άλλα… 

Δώδεκα δοκιμασίες, δώδεκα περιπέτειες. Ίσως πιστεύετε πως γνωρίζετε τους άθλους του Ηρακλή. Είστε σίγουροι όμως; Ακολουθήστε τον στα ταξίδια του.

Στην ίδια σειρά κυκλοφορούν: 
"Το μεγάλο ταξίδι του Οδυσσέα"
"Θεοί και θεές της μυθολογίας"

Η Ξένη στον Ρήνο από τις Εκδόσεις Ψυχογιός


Η Ξένη στον Ρήνο είναι το νέο παιδικό-εφηβικό βιβλίο της Έλενας Αρτζανίδου, μια ιστορία πλημμυρισμένη από ένταση και μυστήριο, με την εικονογράφηση της Κατερίνας Χαδουλού. Η πρωταγωνίστρια της ιστορίας, η Ξένη, ζει με τη μητέρα και τη γιαγιά της σε ένα χωριό της Βόρειας Ελλάδας. Λόγω της οικονομικής κρίσης, αναγκάζεται να μεταναστεύσει με τη μητέρα της στη Γερμανία, αφήνοντας πίσω τη γιαγιά και τις φίλες της. Παρόλο που το μεγάλο της όνειρο είναι η επιστροφή στην πατρίδα, μαθαίνει τυχαία πως ο πατέρας της ζει στην Ολλανδία και παίρνει την απόφαση να ταξιδέψει στο Άμστερνταμ για να τον συναντήσει από κοντά. Η ηρωίδα του βιβλίου,όμως, δε θα αργήσει να βρεθεί σε προσωπικά αδιέξοδα και απογοητευτικές καταστάσεις, που στο εφηβικό αυτό μυθιστόρημα αναζήτησης, μορφοποιούνται με το ξεχείλισμα του ποταμού Ρήνου... και η συνέχεια στα βιβλιοπωλεία!

Δεν πρόλαβα να κατηφορίσω και να περάσω ανάμεσα από την πυκνή βλάστηση, με τα αγριόχορτα να είναι πάνω από το ύψος μου, όταν από πίσω μου ακούστηκε βουητό. Έστρεψα το κεφάλι και είδα τον χείμαρρο να έρχεται καταπάνω μου. Με όση δύναμη μου απέμενε προσπάθησα να τρέξω. Στα πρώτα δέκα μέτρα ένιωσα ξαφνικά να παραπατώ και να κουτρουβαλώ. Το σώμα μου γλίστρησε με ταχύτητα στη μουσκεμένη πρασινάδα και έσκασε στο πλημμυρισμένο μονοπάτι. Ωστόσο το βουητό πίσω μου δυνάμωνε. Καταλάβαινα πως ο όγκος του νερού θα με άρπαζε, ενώ το υπόκωφο μουρμουρητό του Ρήνου μού τρυπούσε τα αυτιά. Μάλιστα, κάποια στιγμή είμαι σίγουρη πως τον άκουσα να τραγουδά: «Ξένη, Ξένη, είσαι ξένη. Σαν σε αρπάξω, ποιος θα ψάξει μία ξένη; Ποιος θα θέλει να τη βρει;» Ποια είναι η Ξένη; Πώς βρέθηκε στον ποταμό Ρήνο; Ποιο είναι το μυστικό της οικογένειάς της;


Η Έλενα Αρτζανίδου γεννήθηκε στη Δυτική Γερμανία. Τα παιδικά της χρόνια τα έζησε στο Μαυρονέρι το Νομού Κιλκίς και αργότερα στη Θεσσαλονίκη, όπου τελείωσε το Λύκειο της Αμερικάνικης Γεωργικής Σχολής. Είναι πτυχιούχος της Σχολής Νηπιαγωγών Καρδίτσας καθώς και του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών του Α.Π.Θ. Σήμερα εργάζεται ως εκπαιδευτικός στη Θεσσαλονίκη, ενώ έχει ασχοληθεί και με τη συγγραφή χρονογραφημάτων και άρθρων για την εφημερίδα Θεσσαλονίκη-Μακεδονία. Επίσης διδάσκει παιδική λογοτεχνία («Δημιουργώ από το μηδέν») στα Εργαστήρια Βιβλίου του Ιανού. 

Από το 1996 ασχολείται με τη συγγραφή παιδικών βιβλίων. Από τις Εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ κυκλοφορούν τα βιβλία της ΜΕ ΛΕΝΕ ΠΡΟΜΙΣ, το οποίο έχει συμπεριληφθεί στο περιοδικό The White Ravens 2007, ΔΕΝ ΕΦΤΑΙΓΑ ΕΓΩ!, ΤΑ ΓΥΑΛΑΚΙΑ ΤΗΣ ΜΑΛΕΝΑΣ, Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ, Ο ΦΙΛΟΣ ΜΟΥ Ο ΤΖΙΜΗΣ, ΤΑ ΣΙΔΕΡΑΚΙΑ ΤΗΣ ΦΑΡΦΙΡΩΣ, Ο ΚΡΥΜΜΕΝΟΣ ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΤΗΣ ΤΣΕΠΗΣ, ΔΕΝ ΝΤΡΕΠΟΜΑΙ ΠΙΑ, ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΙΖΟΛΔΗΣ, ΑΓΗΣ Ο ΜΑΘΗΜΑΓΟΣ, ΚΙ ΕΣΥ, ΜΑΜΑ… ΤΟΝ ΧΑΛΒΑ ΣΟΥ και ΨΗΛΑ ΤΑ ΧΕΡΙΑ.

Δυο όμορφα παιδικά βιβλία από τις εκδόσεις Άπαρσις


Δύο καλαίσθητα παιδικά βιβλία κυκλοφόρησαν πρόσφατα (το πρώτο το 2019, το δεύτερο το 2018), από τις "Εκδόσεις Άπαρσις" σε εικονογράφηση Αλεξίας Κωστή (Πάτρα, 1990). Είναι "Το αγόρι και ο δράκος" της Χρύσας Νικολάκη και "Το μαγικό ταξίδι του Φιντέλ" του Παύλου Γουργουρίνη.

"Μια φορά κι έναν καιρό σ' ένα δάσος μακρινό, ζούσε ένα όμορφο αγόρι που είχε μάτια γαλανά και περίσσια ομορφιά"... (η αρχή) "Κι έτσι αποφασίσανε μαζί να περάσουνε την υπόλοιπη ζωή, να είναι για πάντα ευτυχισμένοι και όχι «χρυσά» παγιδευμένοι… Έξω απ’ του κάστρου την αυλή η ζωή τους έγινε όμορφη κι απλή…" (το τέλος) του τρυφερού παραμυθιού "Το Αγόρι και ο Δράκος", ένα παραμύθι γραμμένο με έμμετρο στίχο, ο οποίος φανερώνει και την ποιητική φλέβα της συγγραφέως. Είναι από αυτά τα παιδικά βιβλία (όπως και το επόμενο) που προωθούν την φιλαναγνωσία στους μικρούς μας φίλους.


Ο Φιντέλ, ο τελευταίος της μεγάλης φυλής των Νάνων - Συγγραφέων της γενιάς του, ξεκινά ένα μαγικό ταξίδι ψάχνοντας να βρει τα τέσσερα στοιχεία της Φύσης και να γράψει το Βιβλίο της Ζωής... Ξωτικά, Δρυΐδες και νεράιδες εμφανίζονται σε απίστευτες περιπέτειες, στη γεμάτη μυστήριο αναζήτησή του. Θα καταφέρει ο Φιντέλ να βρει τα στοιχεία; Θα ενωθούν τελικά, ώστε να μπορέσει να γραφτεί το βιβλίο; 

Οι απαντήσεις στις 45 περίπου σελίδες ενός μικρού σχήματος βιβλίου που διαβάζεται ευχάριστα από τους μικρούς μας φίλους και όχι μόνο. 

Κυριακή, 16 Ιουνίου 2019

Θεραπεύονται οι τραυματικές αναμνήσεις;


Στις διατυπωμένες απόψεις του Καραγάτση για τον υποδειγματικό τρόπο γραφής ενός μυθιστορήματος, υποστηριζόταν πως «σ’ αυτά τα δύο στοιχεία συνίσταται η καλλιτεχνικότητα ενός έργου: στην ακατανίκητη εντύπωση ζωής που βγαίνει από μέσα του, και στη συνεχή και ποικίλη συγκίνηση που δίνει στον αναγνώστη. Όταν δεν υπάρχουν τα δυο αυτά γνωρίσματα, δεν υπάρχει και έργο τέχνης» (Πώς γράφεται ένα μυθιστόρημα, 1943). Tο νέο βιβλίο του Χρήστου Αστερίου «Η θεραπεία των αναμνήσεων» πληροί και τις δύο αυτές προϋποθέσεις με καθηλωτική ισχύ, προκαλώντας στον αναγνώστη διαδοχικές συγκινησιακές εντάσεις.

Ο συγγραφικός ιστός πλέκεται γύρω από τις συναισθηματικές μεταπτώσεις που ορίζουν τη ζωή του μεσήλικα συγγραφέα Μιχάλη Μπουζιάνη, ο οποίος βιώνει μια πολύπλευρη προσωπική κρίση, κυρίως υπαρξιακή. Την αδυναμία προσαρμογής στοιχειώνει σε μεγάλο βαθμό το οικογενειακό ρήγμα που έχει δημιουργηθεί και που διαφαίνεται δυσεπίλυτο. Η σχέση του συγγραφέα με τον πατέρα του, τον «κραταιό πατριάρχη» και «σταθερά άφαντο» που χωρίς καμία συναισθηματική εμπλοκή απωθεί κάθε ιδέα επανασύνδεσης, τραντάζει την ψυχική συγκρότηση του γιου, φέρνοντάς τον κοντά με αλλεπάλληλες στιγμές απόγνωσης.

Εκκινώντας ενδοσκοπικά (α΄μέρος: Χρονικό μιας πτώσης) και περνώντας μέσα από τα ψυχικά θραύσματα του παρελθόντος (β΄μέρος: Σημειώσεις για τη ζωή μου), το κείμενο καταλήγει μεθοδικά στην επιδιωκόμενη απολυτρωτική θεραπεία και στην υπαρξιακή αναθεώρηση (γ΄μέρος: Η θεραπεία των αναμνήσεων). Με αφηγηματική δύναμη, επιμονή στη φραστική λεπτομέρεια, αριστοτεχνική διάπλαση και ολοκληρωμένη πλοκή και εξιστόρηση, ο συγγραφέας προκρίνει την ανάκυψη ποικίλων ζητημάτων ταυτότητας, δημιουργώντας ένα κύμα στοχασμού για το βάρος του παρελθόντος που μεταγγίζεται αθόρυβα μα δραστικά σε κάθε πτυχή της ζωής.

Καίριας σημασίας είναι μια σειρά θεραπευτικών πόλων που επιδρά υποστηρικτικά στα ψυχικά ελλείμματα, όπως η ευεργετική επίδραση του γέλιου για όλες τις διαψεύσεις, τις αθέλητες δοκιμασίες και τις καθημερινές ταπεινώσεις: «είδα τον κόσμο να γελάει γύρω μου κι αμέσως κατάλαβα πως αυτό το γέλιο ήταν η σανίδα σωτηρίας που θα μ’ έβγαζε στη στεριά», αλλά και η είσοδος στον κόσμο της λογοτεχνίας: «έγραφα για να θεραπεύσω και να θεραπευτώ». Το συνταρακτικό κείμενο κινείται ολοένα ανάμεσα στην επίγνωση της ματαιότητας και στην αναζήτηση κάποιου νοήματος για την αποτίναξη της πιεστικής αίσθησης του κενού. Μπορεί να διαβαστεί ως καταγραφή της ενδόμυχης ανάγκης για «θεραπεία των αναμνήσεων» και για άμβλυνση του τραυματικού τους αποτυπώματος.

Ο τίτλος παραπέμπει σε μια υπαρκτή θεραπεία για ασθενείς με Αλτσχάιμερ, οι οποίοι υποβοηθούνται για να θυμηθούν μέσω της επιστράτευσης των βιωμένων εμπειριών. Εκείνοι, όμως, που ακόμα θυμούνται, καλούνται να αναμετρηθούν με τις αναμνήσεις που έχουν απωθήσει και να τις θεραπεύσουν. Προσεγγίζοντας θέματα υπαρξιακής σημασίας, η απρόβλεπτη εξέλιξη της ιστορίας φαίνεται πως οδηγεί στο συνταίριασμα του βηματισμού πατέρα και γιου και αναστοχάζεται πάνω στη δραματική τροπή των γεγονότων. Αλλά σε ποιο βαθμό η ετεροχρονισμένη συνάντηση μπορεί να αμβλύνει την οξύτητα της οικογενειακής ρήξης και να υπερκεράσει τις χρόνιες σιωπές;

Αθηνά Ντίνου 

Το βιβλίο του Χρήστου Αστερίου «Η θεραπεία των αναμνήσεων» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις.

«Το πάθος και το λάθος» του Θανάση Γιώγλου


Τον Μάιο του 2019 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο του Θανάση Γιώγλου (Θεσσαλονίκη, 1971), με τίτλο «Το πάθος και το λάθος - Κρυφές ιστορίες της ελληνικής δισκογραφίας» (Εκδόσεις Μετρονόμος). Τον πρόλογο υπογράφει ο αξιόλογος λαϊκός δημιουργός, Βαγγέλης Κορακάκης και τη γενική επιμέλεια της έκδοσης ανέλαβε ο Θανάσης Συλιβός.

Πρόκειται για μια συλλογή κειμένων με άγνωστες ως επί το πλείστον ιστορίες, λεπτομέρειες και λάθη της ελληνικής δισκογραφίας, που είδαν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας μέσα από δημοσιεύσεις σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά, ως απόρροια της ερευνητικής προσπάθειας του καλού ραδιοφωνικού παραγωγού - μελετητή της ελληνικής μουσικής - συλλέκτη και αρθρογράφου περί ελληνικού τραγουδιού, Θανάση Γιώγλου.

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται στιγμές και γεγονότα με πρωταγωνιστικά πρόσωπα κάποια από τα «ιερά τέρατα» του τραγουδιού μας. Ο Τσιτσάνης και ο Θεοδωράκης, ο Καλδάρας και ο Λοΐζος, ο Καζαντζίδης και ο Μπιθικώτσης, ο Βίρβος και ο Λάδης, ο Νταλάρας και η Αλεξίου, ο Χρήστος Λεοντής… διαβαίνουν από τις 100 σελίδες ενός βιβλίου που διαβάζεται με μια ανάσα από τους μουσικόφιλους και από όσους γοητεύονται ακόμα από τέτοιες ρομαντικές ιστορίες της πολύπαθης ελληνικής δισκογραφίας. Άγνωστες δισκογραφικές εκδόσεις, δεύτερες παράλληλες εκτελέσεις, συμμετοχές τραγουδιστών σε δίσκους χωρίς την αναγραφή του ονόματός τους, λάθη στα εξώφυλλα, είναι λίγες από τις στιγμές που περιγράφονται με ενάργεια. 

Θα σταθούμε σε μια αξιοσημείωτη αποσιώπηση αναφορικά με τον Στέλιο Καζαντζίδη, ο οποίος συμμετείχε ως μουσικός στο τραγούδι «Οδηγητής» (Μουσική: Χρήστος Λεοντής, ποίηση: Κώστας Βάρναλης) του δίσκου «Χρήστος Λεοντής - Θάνος Μικρούτσικος, Συναυλίες ‘81». Ο μεγάλος τραγουδιστής έπαιξε γκραν-κάσα και ίσως να ήταν η μοναδική φορά που ο Καζαντζίδης μπήκε στο στούντιο (περνούσε τυχαία εκείνη την ημέρα από το στούντιο, ρώτησε τον συνθέτη τι ηχογραφεί και ακούγοντας το τραγούδι του άρεσε και ζήτησε να παίξει κάτι) την περίοδο της δωδεκάχρονης σιωπής του για να συμμετάσχει σε επίσημη ηχογράφηση! Το όνομά του, βέβαια, δεν αναγράφεται πουθενά στο δίσκο, όπως σημειώνει ο Θανάσης Γιώγλου.

Η έκδοση διανθίζεται με φωτογραφικό υλικό, όπως εξώφυλλα δίσκων, πλακέτες βινυλίων και φωτογραφίες των πρωταγωνιστών του ελληνικού τραγουδιού, ενώ το εξώφυλλο του βιβλίου είναι της Μαρούλας Ξενοπούλου, πάνω σε μια ιδέα του Ραφαήλ Ιωαννίδη.

Τετάρτη, 12 Ιουνίου 2019

Υπομένοντας (και τροφοδοτώντας) τη ναζιστική φρίκη


«Δεν πέφτουμε ποτέ δυο φορές στην ίδια άβυσσο.
Αλλά πέφτουμε πάντα με τον ίδιο τρόπο, 
με γελοιότητα και τρόμο»                                                                                             Ερίκ Βυϊγιάρ

Την ώρα που η δεύτερη παγκόσμια σύρραξη βρισκόταν σε εξέλιξη, το γερμανικό πλήθος που αποθέωνε για χρόνια τη χιτλερική παράνοια και είχε συνταχθεί με το ναζιστικό καθεστώς, ακολούθησε τρεις διακριτές κατευθύνσεις. Ανάμεσα στην ακλόνητη παραμονή στις επιταγές του φασιστικού ιδεώδους και στη συνειδητή και πρακτική αποτίναξή τους, ορθώθηκαν μεταιχμιακές στάσεις, αυτών που συγκαταβατικά συναίνεσαν απλώς και μόνο για να μπορέσουν να επιβιώσουν. Η κεντρική (αντι)ηρωίδα του βιβλίου, Ρόζα Ζάουερ, δε διαφοροποιείται από τη μεταβατική ροπή της γενιάς της και αντιπαλεύει μέσα της την ακλόνητη θέληση για ζωή με τις προσωπικές αντιρρητικές διεργασίες που σταδιακά σχηματοποιούνται. Στρατολογείται υποχρεωτικά στις δοκιμάστριες του φαγητού του Χίτλερ και αναμετριέται κάθε στιγμή με την ιδέα του θανάτου.

Το μυθιστόρημα οφείλει τη γέννησή του στην ιστορική μαρτυρία της Μάργκοτ Βολτ, δοκιμάστριας του φαγητού του Χίτλερ στο στρατόπεδο του Κράουζεντορφ. Αντιστικτικά με την αναγνωστική προσδοκία να αποτυπωθεί η ανηλεής αγωνία του δυνάμει μελλοθανάτου, το κείμενο της Ιταλίδας συγγραφέως, Ροζέλα Ποστορίνο, προβάλλει διεισδυτικά (και) τις ψυχοσυναισθηματικές ταλαντεύσεις, υπό τη φαινομενικά σιωπηρή αποδοχή του παραλογισμού. Μέσα στον καθημερινό αγώνα για επιβίωση, η δοκιμάστρια ισορροπεί ανάμεσα στο ευτελές και το αξιοθρήνητο της ανθρώπινης ύπαρξης και στις ανώτερες εκείνες νοητικές διεργασίες που ισχυροποιούν τις διερωτήσεις απέναντι στα ηθικά διλήμματα. Η ιστορική μυθοπλασία εξυφαίνεται πάνω σ’ αυτό το αντιθετικό πλέγμα, που από τη μια πλευρά γειτνιάζει και από την άλλη έρχεται σε συναισθηματική ρήξη με τις ναζιστικές πρακτικές.

Μπορεί να μη γνώριζε κανείς για το μυστικό κρησφύγετο του Χίτλερ και για όσους βρίσκονταν στην υπηρεσία του, το κρυμμένο, όμως, πρόσωπο του ναζισμού ήταν απολύτως υπαρκτό και η ζωή δέκα γυναικών διακυβευόταν για να σωθεί ο Φύρερ. Παρά τις έντονα σαρκαστικές δηλώσεις της πρωτοπρόσωπης αφηγήτριας, εκείνη δείχνει να ευθυγραμμίζεται με όσα, ενδόμυχα, αντιμάχεται και τελικά να συνηθίζει τη διττή φρίκη (την αναμέτρηση με τον κίνδυνο της δηλητηρίασης και την υπεράσπιση της ζωής του Χίτλερ), ενώ με οδυνηρή επίγνωση δηλώνει: «η ικανότητα προσαρμογής είναι ο μέγιστος πόρος που διαθέτουν τα ανθρώπινα πλάσματα, αλλά όσο περισσότερο προσαρμοζόμουν τόσο λιγότερος άνθρωπος ένιωθα».

Η προσαρμογή σχετιζόταν με το αίσθημα ενοχής σε πολιτικό και αργότερα σε ερωτικό πλαίσιο, συνυπολογίζοντας και τον υπο-δηλωτικό τίτλο «Στο τραπέζι του λύκου» (η πρωτότυπη ιταλική έκδοση τιτλοφορείται «Le assaggiatrici», δηλαδή: Oι δοκιμάστριες). Η τιτλοδότηση μπορεί να εμπεριέχει σαφή εννοιολογικό χρωματισμό, με τον Χίτλερ να οικειοποιείται το προσωνύμιο Λύκος, αλλά μπορούν να διευρυνθούν οι σημασιολογικές διαστάσεις που μπορεί να εκλάβει, διότι ο λύκος μπορεί να συνδεθεί και με την αποπλάνηση. Η ερωτική σχέση που συνάπτει η Ρόζα με έναν υπολοχαγό των Ες Ες, εκτός του ότι εγείρει ηθικούς ενδοιασμούς, ισχυροποιεί την πρόσδεσή της στο άρμα του ναζισμού. Είναι, πάντως, αυτονόητη αλλά σημαντική η παραδοχή πως μέσα από την επίταση των απάνθρωπων (πολεμικών) συνθηκών, η καταξίωση της ζωής, της χαράς και του έρωτα, αναδύεται δυνατότερη. Ακόμη κι αν το τίμημα είναι ισοπεδωτικό.

Αποδίδεται ρεαλιστικά η ιστορική στιγμή και ο τρόπος που επενεργεί η συναισθηματική φόρτιση της αφηγήτριας συνιστά μια ουσιώδη παράμετρο για τη συγκρότηση του νοήματος. Μπορεί η συγγραφέας να διαχειρίζεται αμήχανα κάποιες χωροχρονικές μεταβάσεις, και να εκλείπει η απολύτως εύστοχη έκφραση, το σημασιολογικό, ωστόσο, φορτίο του δραματικού κειμένου είναι εκείνο που εγγράφεται ως ιδιαίτερης αξίας και που χαρίζει στην δοκιμάστρια την αθανασία. Πρόκειται για μια λογοτεχνική φιγούρα που εντυπώνεται βαθιά, καθώς η τραυματική ιστορική συγκυρία αποτελεί έναν ιδιόμορφο αρωγό προσωπικής μεταμόρφωσης και εξέλιξης. Τα ανεπούλωτα βιώματα σηματοδοτούν την αφετηρία μιας πορείας κλιμακωτά αναστοχαστικής, κατά την οποία η Ρόζα αποκτά κοινωνικοπολιτική συνείδηση, γεγονός που κατακυρώνεται από τον μετέπειτα δρόμο που ακολούθησε.

Κυρίως, όμως, αποτελεί αντιπροσωπευτικό μάρτυρα του αισθήματος της συλλογικής ευθύνης για τον τρόπο βίωσης της ανόδου, της καμπής και της πτώσης του ναζιστικού καθεστώτος. Ευθύνης και ενοχής μιας ολόκληρης γενιάς για τα εγκλήματα που πρόκρινε με τη συναίνεσή της, υπό τη σκέπη ενός νοσηρού αισθήματος υπεροχής. Η συνταρακτική ιστορία επαφίεται σε σελίδες που επικαλούνται την ειρωνεία, την περιφρόνηση, την παντοτινή διερώτηση, και που κάποτε παραστέκονται τρυφερά σε όσους υποτάχθηκαν στην ανασχετική δράση των ψυχικών ελλειμμάτων, χωρίς να υποκρύπτεται πρόθεση εξωραϊστική για τις επιζήμιες επιλογές του παρελθόντος.

Αθηνά Ντίνου

Το βιβλίο "Στο τραπέζι του λύκου" κυκλοφορεί από τα Ελληνικά Γράμματα, σε μετάφραση της Στέλλας Πεκιαρίδη

Αρχική δημοσίευση: BookPress

"Νότες Λογοτεχνίας"

Πολιτιστικό ιστολόγιο (από το 2009) και ραδιοφωνική εκπομπή με τίτλο "Να μείνουν μόνο τα τραγούδια" (από το 1998), με συνεντεύξεις, απόψεις, ιδέες και θέσεις γύρω από τη Μουσική, το Ελληνικό Τραγούδι, το Θέατρο, το Βιβλίο, τον Κινηματογράφο, τα Εικαστικά, τη Φωτογραφία, το Ραδιόφωνο, τη Θράκη.

Επιτρέπεται η χρήση και η αναδημοσίευση των άρθρων και των φωτογραφιών, με σαφή αναφορά της πηγής σε ενεργό σύνδεσμο. Υπεύθυνος - Διαχειριστής: Θεοδόσιος Π. Βαφειάδης.

Βιβλιοκριτικές γράφει και η αριστούχος απόφοιτη Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Αθηνά Ντίνου, όπως κατά καιρούς και άλλοι φιλόλογοι.