Παρασκευή, 14 Φεβρουαρίου 2020

Ζευγάρια που έγραψαν την ιστορία της Ελλάδας


Πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το πολύμοχθο, ενδιαφέρον και απολαυστικό βιβλίο της Λένας Διβάνη για τα "Ζευγάρια που έγραψαν την ιστορία της Ελλάδας". Πρόκειται για ένα εκπληκτικό συνταίριασμα ιστορίας και λογοτεχνίας, στο οποίο ιστορικές αναφορές και γεγονότα αποτυπώνονται με λογοτεχνική υφή, αντικειμενικότητα, εύστοχους σχολιασμούς και έντονα γλαφυρό ύφος. Στις διηγήσεις φωτίζονται αθέατες πτυχές της ιδιωτικής και συχνά θυελλώδους ζωής των πρωταγωνιστών της Ιστορίας, αποτελώντας το κέντρο του ενδιαφέροντος και τη βασική πραγμάτευση του βιβλίου, χωρίς όμως να εκλείπει το πρόσθετο, πλούσιο εισαγωγικό υλικό. Μέσα από λεπτομερείς ιστορικές πληροφορίες, ξετυλίγεται μπροστά στον έκπληκτο αναγνώστη ολόκληρο το ιστορικοκοινωνικό φόντο της Ελλάδας, από την επανάσταση του 1821 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960. 

Τον πρόλογο της συγγραφέως ακολουθούν οκτώ κεφάλαια με πετυχημένους ακόμη και τους δοσμένους τίτλους, θέτοντας στο επίκεντρο τις συχνά μοιραίες για την τύχη της Ελλάδας σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ του Γεωργίου Παπανδρέου και της Κυβέλης, του Παύλου και της Φρειδερίκης, του Νίκου Μπελογιάννη και της Έλλης Παππά, του Ελευθέριου Βενιζέλου και της Έλενας, τη σχέση του Ίωνος Δραγούμη με την Πηνελόπη Δέλτα και τη Μαρίκα Κοτοπούλη, του Όθωνα και της Αμαλίας, την αδελφική σχέση του Χαρίλαου και της Σοφίας Τρικούπη, κλείνοντας με την αδιέξοδη σχέση της Μαντώς Μαυρογένους με τον Δημήτριο Υψηλάντη. Χορταστικό και διδακτικό ανάγνωσμα στο σύνολό του.

"Πόσο επηρεάζει άραγε η προσωπική ζωή των πρωταγωνιστών της ιστορίας την πολιτική δράση τους αλλά και αντιστρόφως, πόσο επηρεάζει η δημόσια έκθεση τα του οίκου τους; Αυτό διερευνά το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας. Γιατί είναι δύσκολο να κατανοήσουμε τις αποφάσεις ενός δημόσιου προσώπου χωρίς να γνωρίζουμε τις ανομολόγητες ανάγκες του, τα τραύματά του. Αν δεν ξέρεις τι σήμαινε για την Έλλη Παππά ο Μπελογιάννης, πώς να δικαιολογήσεις την απόφασή της να γεννήσει το παιδί του, αν και παντρεμένη με άλλον, φυλακισμένη και μελλοθάνατη; Πώς να ερμηνεύσεις τη διαλυτική στάση του Ανδρέα Παπανδρέου απέναντι στην Ένωση Κέντρου αν δεν ξέρεις την άβυσσο που τον χώριζε από τον πατέρα του; Και ο Παύλος γιατί άραγε άφησε τη Φρειδερίκη να γίνει από βασίλισσα βασιλιάς; 

Διάλεξα να μιλήσω για ζευγάρια γιατί στον έρωτα και στη συμβίωση είμαστε όλοι έκθετοι και γυμνοί, ολόκληροι. Φυσικά άκουγα συνεχώς στα αυτιά μου τον αντίλογο: Πώς να μαντέψω τη δυναμική ενός ζευγαριού, πώς να συνοψίσω το φως και το σκοτάδι του; Η αμφιβολία όμως δε με σταμάτησε, απλώς έθρεψε τη γοητεία της έρευνας. Βούτηξα με το κεφάλι στις ζωές τους και κυριολεκτικά τους αγάπησα προσπαθώντας να δω μέσα από τα μάτια τους. Δεν ήθελα απλώς να ψαχουλέψω τα συρτάρια τους, ήθελα να καταλάβω τους περιορισμούς που η κοινωνία τούς επέβαλλε τότε, να δώσω σάρκα και οστά στις χάρτινες φιγούρες των πρωτοσέλιδων. 

Διάλεξα τα πιο επιδραστικά ζευγάρια, τα πιο έντονα για να καλύψουν την ιστορία της Ελλάδας από το 1821 ως τη χούντα. Οι άντρες λόγω εποχής είναι πρωταγωνιστές αλλά και οι γυναίκες της ζωής τους είναι εξίσου σημαντικά, φλεγόμενα πρόσωπα. 

Ελπίζω να απολαύσετε όσο απήλαυσα εγώ αυτή την ακροβασία ανάμεσα στην ιστορία και στη λογοτεχνία". Λένα Διβάνη.



Η Λένα Διβάνη γεννήθηκε το 1955 στον Βόλο και είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Ιστορίας της Εξωτερικής Πολιτικής στη Νομική Σχολή Αθηνών. Εκτός από τις ιστορικές μελέτες της, έχει δημοσιεύσει μία συλλογή διηγημάτων ("Γιατί δεν μιλάς για μένα;" Νεφέλη, 1995, Βραβείο Μαρία Ράλλη για πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς) και τέσσερα μυθιστορήματα ("Οι γυναίκες της ζωής της", Καστανιώτης, 1997, που έχει μεταφερθεί στην τηλεόραση από την ΕΤ1, "Εργαζόμενο αγόρι", Καστανιώτης, 2000, "Ενικός αριθμός", Καστανιώτης, 2002, "Ψέματα. Η αλήθεια είναι...", Καστανιώτης, 2005). Το πρώτο της μυθιστόρημα έχει μεταφραστεί στα ισπανικά και κυκλοφορεί από τον εκδοτικό οίκο "Alfaguara Global" και στα ιταλικά από τον εκδοτικό οίκο "Crocetti". Διηγήματά της έχουν μεταφραστεί στα γερμανικά και τα πολωνικά. Επίσης, έχει εκδώσει τέσσερα βιβλία για παιδιά και έναν τόμο με τα θεατρικά της έργα που παίχτηκαν στο "Τρένο στο Ρουφ" και στην "Πειραματική Σκηνή Τέχνης", στη Θεσσαλονίκη. Συνεργάστηκε με το Κέντρο Ελληνικού Πολιτισμού σε θέματα ομογένειας. Θήτευσε ως αντιπρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου. Είναι ιδρυτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και μέλος του ΔΣ της ΕΡΤ.

Κυριακή, 26 Ιανουαρίου 2020

Το βραβείο μεταφρασμένης λογοτεχνίας στη γαλλική έκδοση του ΜΑΟΥΤΧΑΟΥΖΕΝ


Με μεγάλη χαρά και σύμφωνα με το δελτίο τύπου των Εκδόσεων Κέδρος, σας ανακοινώνουμε ότι η γαλλική έκδοση του ΜΑΟΥΤΧΑΟΥΖΕΝ τιμήθηκε με το σημαντικό βραβείο μεταφρασμένης λογοτεχνίας Prix du Livre Etranger 2020 France Inter - Le Journal du Dimanche (εκδόσεις Albin Michel, 2020 - σε μετάφραση της Solange Festal-Livanis).

Με αφορμή τη ΔΙΕΘΝΗ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΟΣ, που γιορτάζεται στις 27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ, σας καλούμε να θυμηθείτε το βιβλίο, και όσοι δεν το έχετε διαβάσει, να το αναζητήσετε. Ακολουθούν αποσπάσματα από τις αποθεωτικές κριτικές του γαλλικού Τύπου:

Το πιο εντυπωσιακό, είναι η ενέργεια που ξεπηδά απ' τα κεφάλαια, το χιούμορ ως όπλο ενάντια στην οδύνη, η αξιοπρέπεια που ορθώνεται σαν γροθιά. Μια γλώσσα ξεκάθαρη, ζωντανή, αυθάδικη, που επιβάλλεται ανάμεσα στις τραχιές φωνές. Το ανείπωτο βρήκε τον γραφέα του. Ο Καμπανέλλης (1922-2011) υπήρξε διάσημος θεατρικός συγγραφέας στη χώρα του. Έγραψε ένα μόνο βιβλίο. Αυτό αρκεί για να δικαιολογήσει μια ολόκληρη ζωή. Το Μαουτχάουζεν –σχεδόν με αισχύνη το επισημαίνουμε– συνθλίβει όλα τα μυθιστορηματάκια του Ιανουαρίου. Νούμερο 37734, τιμή και σέβας. Le Figaro, 15.01.2020

Ως μαρτυρία τόσο της προσωπικής εμπειρίας του συγγραφέα όσο και των συγκρατουμένων του, αναμειγνύοντας τη δυστυχία με την τρέλα, το γκροτέσκο με το παράλογο, τον Έρωτα με τον Θάνατο, το Μαουτχάουζεν αφήνει στον αναγνώστη μια έντονη αίσθηση ανθρωπιάς, καθώς εκφράζει μια εμπειρία στα όρια του ανείπωτου, μεταμορφωμένη σε εξαίρετο άσμα αντίστασης και ζωής. www.franceinter.fr, 23.01.2019

Το σκηνικό της αναγέννησης, σ' αυτή την μακρόχρονη αναμονή, παραμένει σκηνικό φρίκης. Πώς να πειστεί κανείς πως το δάσος, ο ποταμός κι οι όχθες του, δεν είναι τόποι βασανιστηρίων και εκτελέσεων; Ο Ιάκωβος Καμπανέλλης στέκεται μονίμως στο όριο ανάμεσα στην εφόρμηση προς τη ζωή, που μια ιστορία αγάπης με μια νεαρή Λιθουανή οδηγεί σε πυράκτωση, και το ίχνος της καταστροφής. Υπάρχει πνοή και οργή στην αφήγησή του γι' αυτή την απελευθέρωση, που αποτελεί επίσης μια αξέχαστη μνημόνευση των νεκρών του Μαουτχάουζεν. Le Monde, 22.01.2020

Εξήντα χρόνια αργότερα, το 2005, ο Καμπανέλλης δήλωνε: «Το Μαουτχάουζεν με καθόρισε ως άνθρωπο, είμαι ακόμα ένας άνθρωπος του στρατοπέδου». Πάντα και ολοένα πιο επίκαιρη, η μαρτυρία αυτή μας οδηγεί ξανά στο ερώτημα που έθεσε ο Τζορτζ Στάινερ σχετικά με τη φρίκη των στρατοπέδων, και στο οποίο ο ίδιος λέει πως δεν βρήκε απάντηση: Γιατί; La Croix, 22.01.2020

Άγνωστος στη Γαλλία, ο Ιάκωβος Καμπανέλλης υπήρξε θρύλος στην Ελλάδα, όπου θεωρούνταν από τους σπουδαιότερους δραματουργούς της εποχής του. Γεννημένος στη Νάξο, και αφού πέρασε την εφηβεία του στην Αθήνα, θα μπορούσε να είχε ζήσει μια κανονική ζωή. Όμως αυτό δεν συνέβη: όταν ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος κι οι Γερμανοί συνέθλιψαν την Ελλάδα, ο Καμπανέλλης βρέθηκε εκτοπισμένος στο στρατόπεδο του Μαουτχάουζεν, στην Αυστρία. Παρέμεινε εκεί από τον Οκτώβριο του 1943 ως τον Μάιο του 1945. Η εμπειρία αυτή είναι το θέμα αυτού του βιβλίου, που μεταφράζεται για πρώτη φορά στη Γαλλία. Η αφήγηση του Καμπανέλλη διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα γνωστά κείμενα σχετικά με την εμπειρία των στρατοπέδων: λιγότερο φιλοσοφική από του Πρίμο Λέβι, λιγότερο πομπώδης από του Χόρχε Σεμπρούν. Ο Έλληνας καταγράφει απλά τις μέρες αυτές που περνούν, σχεδόν σαν μυθιστοριογράφος. Η πρωτοτυπία του βιβλίου οφείλεται επίσης στο γεγονός πως η μισή ιστορία εκτυλίσσεται μετά την απελευθέρωση του στρατοπέδου, μερικούς μήνες κατά τους οποίους οι πρώην κρατούμενοι έπρεπε να μάθουν ξανά να ζουν. Ρώσοι, Σέρβοι, Γάλλοι, Έλληνες, Γερμανοεβραίοι που ευελπιστούν να πάνε στην Παλαιστίνη, πανηγυρίζουν όπως μπορούν το τέλος του γολγοθά τους. Ειδύλλια πλέκονται, ποτήρια υψώνονται, άντρες και γυναίκες κάθε εθνικότητας αγκαλιάζονται. Είναι ένα κείμενο απλό και σεμνό, όμως παρά τις προσπάθειές του να μην κυλήσει στη φρίκη, ο Καμπανέλλης περιγράφει, σχεδόν εν παρόδω, σκηνές τις οποίες η φαντασία μας απλά δεν καταφέρνει να οπτικοποιήσει. Το 1995, έγραφε: «Χωρίς να μας διαπεράσουν τα όσα μας κληροδότησε το 1945 πέρασαν πενήντα χρόνια από ΤΟΤΕ». Le Figaro Magazine, 03.01.2020


Μια αναμονή διαπνεόμενη από συναισθήματα ενίοτε αντικρουόμενα, που ορίζουν τον ανεπιτήδευτο Άνθρωπο. Και που τρέφουν αυτή τη δυνατή σαν ριπή ανέμου αφήγηση, που εκδόθηκε στην Ελλάδα το 1963 κι επιτέλους μεταφράζεται στα γαλλικά. Télérama, 25-31.01.2020




Ο γεννήτορας του ελληνικού μεταπολεμικού θεάτρου, όπως έχει χαρακτηριστεί, γεννήθηκε στη Νάξο. Το 1934, η οικογένειά του μετακόμισε, λόγω οικονομικών προβλημάτων, στην Αθήνα και ο Καμπανέλλης αναγκάστηκε να εργάζεται την ημέρα και να σπουδάζει σε μια νυχτερινή Τεχνική Σχολή. Διψασμένος για γνώση, νοίκιαζε βιβλία από τα παλαιοβιβλιοπωλεία και μέχρι να τελειώσει το γυμνάσιο είχε γνωρίσει όλους τους ευρωπαίους κλασικούς. Το 1942 συνελήφθη από τους Γερμανούς και μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως Μαουτχάουζεν. Ήταν ένας από τους ελάχιστους επιζήσαντες, και επέστρεψε το 1945. Την εμπειρία του αυτή την κατέγραψε στο μοναδικό του πεζογράφημα, Μαουτχάουζεν (1963).

Όταν γυρίζει στην Αθήνα, εντυπωσιάζεται από μια παράσταση του Θεάτρου Τέχνης και αποφασίζει να ασχοληθεί με το θέατρο. Πρωτοεμφανίστηκε στο θέατρο το 1950 με το έργο Χορός πάνω στα στάχυα (Θίασος Λεμού), αλλά γνωστός έγινε με τα επόμενα έργα του, που ανέβηκαν από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν και το Εθνικό Θέατρο. Το έργο σταθμός στη σταδιοδρομία του θεωρείται Η αυλή των θαυμάτων (1957). Στο επίκεντρο του έργου του βρίσκεται ο προβληματισμός για τα κοινωνικά δρώμενα και τον αντίκτυπο που έχουν στη ζωή των ανθρώπων και, κυρίως, η σχέση της ταραγμένης νεότερης ελληνικής ιστορίας με τη συγκρότηση της νεοελληνικής ψυχολογίας.

Για την προσφορά του στο ελληνικό θέατρο του απονεμήθηκαν οι τίτλοι: επίτιμος Διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κύπρου, επίτιμος Διδάκτωρ της Σχολής Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, επίτιμος Διδάκτωρ της Θεατρολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Εξελέγη παμψηφεί τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και τιμήθηκε από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας με την απονομή ανωτάτου παρασήμου. Ήταν μέλος της Εταιρίας Ελλήνων Θεατρικών Συγγραφέων.

Έργα του έχουν παρουσιαστεί σε πολλές χώρες (Αγγλία, Αυστρία, Σουηδία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουγγαρία, Σοβιετική Ένωση, Γερμανία). Πολύ σημαντική είναι επίσης η δουλειά του ως σεναριογράφου, η οποία άσκησε τεράστια επίδραση στους σύγχρονους και τους μεταγενέστερούς του. Έγραψε τα σενάρια σε πολλές ταινίες σταθμούς του ελληνικού κινηματογράφου («Στέλλα» του Μ. Κακογιάννη, «Δράκος» του Ν. Κούνδουρου, «Η Αρπαγή της Περσεφόνης» του Γ. Γρηγορίου), ενώ σκηνοθέτησε ο ίδιος, σε δικό του σενάριο, την ταινία «Το κανόνι και το αηδόνι», το 1968. Αξιοσημείωτη είναι και η εξαιρετική του επίδοση στη στιχουργία, αφού το «Παραμύθι χωρίς όνομα» (μουσ. Μάνου Χατζιδάκι), το «Μαουτχάουζεν» (μουσ. Μίκη Θεοδωράκη), το «Μεγάλο μας Τσίρκο» (μουσ. Σταύρου Ξαρχάκου) και άλλα σημαντικά έργα της ελληνικής μουσικής φέρουν την υπογραφή του.
Τα έργα του κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κέδρος.

Πέμπτη, 23 Ιανουαρίου 2020

Ανθολογία σημαντικών αντιπολεμικών κειμένων


Το βιβλίο «Θραύσματα πολέμου» αποτελεί μια ενδιαφέρουσα και επίκαιρων απηχήσεων ανθολογία, στην οποία περιλαμβάνονται σημαντικά αντιπολεμικά κείμενα συγγραφέων που βίωσαν τα τραυματικά γεγονότα του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Αποσπασματικές αφηγήσεις που κινούνται γύρω από τον παραλογισμό του Μεγάλου Πολέμου, μέσα από τον οποίο κάθε αξία ανατρέπεται δια παντός, στοχεύουν σε μια απόπειρα αφύπνισης, ενεργοποίησης της κριτικής σκέψης και εναντίωσης στην επιζήμια λήθη, προκειμένου να αποφευχθούν τα φρικτά λάθη του παρελθόντος. Ανθολογούνται κείμενα, μαρτυρίες και στοχασμοί των: Στράτη Μυριβήλη (Η Ζωή εν Τάφω), Ανρί Μπαρμπύς (Η Φωτιά), Ζαν Πωλάν (Ο ζήλος του πολεμιστή), Πιέρ Μακ Ορλάν (Τα νεκρά ψάρια), Λουί-Φερντινάν Σελίν (Ταξίδι στην άκρη της νύχτας), Μαρσέλ Προυστ (Ο ξανακερδισμένος χρόνος), Πωλ Βαλερύ (Η κρίση του πνεύματος).

Στο βιβλίο περιλαμβάνονται εργοβιογραφικές αναφορές για κάθε συγγραφέα που ανθολογείται, ενώ οι μεταφράσεις πραγματοποιήθηκαν στα Εργαστήρια Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Γαλλικού Ινστιτούτου στην Αθήνα, από πέντε σπουδαστές (Αγγελική Αδάμου, Σέργιος Τρεχλής, Άννα Τριανταφύλλου, Μαρία, Κουτρουμπή και Δήμητρα Ματθιοπούλου), υπό την εποπτεία της καθηγήτριας Έφης Κορομηλά. Στο εισαγωγικό σημείωμα της Άννας Τριανταφύλλου, διαβάζουμε: «Στις αρχές του 1914 κανένας δεν πίστευε ότι η Ευρώπη θα πιανόταν στα πλοκάμια μιας τεραστίων διαστάσεων τραγωδίας. Και όταν στις αρχές του Αυγούστου ο πόλεμος κηρύχτηκε, όλοι πίστευαν ότι η διάρκειά του θα ήταν μικρή. Ωστόσο, ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, γνωστός επίσης και ως ο Μεγάλος Πόλεμος ή ο Πόλεμος των χαρακωμάτων, θα καταστρέψει μια ολόκληρη ήπειρο μέσα σε τέσσερα χρόνια, με άμεσες και έμμεσες συνέπειες: μαζικοί θάνατοι και εκατομμύρια θύματα στο μέτωπο»...

Αυτή την πραγματικότητα αφηγούνται οι καταξιωμένοι συγγραφείς που βρέθηκαν στη δίνη του πολέμου, αποτυπώνοντας ποικίλες στιγμές και εικόνες των αποτρόπαιων συνθηκών διαβίωσης, της φρίκης του πολέμου και της συνεχούς αγωνίας, αποδίδοντας την ιστορική στιγμή με τον δικό τους τρόπο, συχνά μέσα από σημάδια ζωής κι ελπίδας που ξεπροβάλλουν, κάποτε δίνοντας αντιηρωικό μα βαθιά ανθρώπινο τόνο στις πολεμικές εμπειρίες (Σελίν: «Ποτέ δεν είχα αισθανθεί τόσο άχρηστος ανάμεσα σ’ όλες εκείνες τις σφαίρες και τα φώτα εκείνου του ήλιου. Μια απέραντη, παγκόσμια κοροϊδία»), ενώ το -δοκιμιακού χαρακτήρα- κείμενο του Πωλ Βαλερύ, πραγματεύεται την κρίση των αξιών και διερωτάται για τις αρετές του γερμανικού λαού: «είδαμε την ευσυνείδητη εργασία, την πιο στέρεη παιδεία, την πιο σοβαρή πειθαρχεία και την επιμέλεια να χρησιμοποιούνται για την επίτευξη τρομακτικών στόχων».

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος.

Τετάρτη, 22 Ιανουαρίου 2020

12 παιδικά θεατρικά τραγούδια του Λουκιανού Κηλαηδόνη


 «Απ' τα χρόνια τα παλιά οι γάτες κυνηγούσαν τα ποντίκια, τις γάτες κυνηγούσαν τα σκυλιά κι όλοι ζούσαμε καλά...»

Έτσι αρχίζει ένα από τα δώδεκα υπέροχα τραγούδια του Λουκιανού Κηλαηδόνη που γράφτηκαν για το θεατρικό έργο «Φίνο Ριριλίνο». Τι γίνεται όμως όταν η γάτα αγαπήσει τα ποντικάκια, ο σκύλος ερωτευτεί τη γάτα και όλοι μαζί νιώσουν την ευεργετική και συμφιλιωτική επίδραση ενός περιπλανώμενου ηθοποιού; Να το πάρει το ποτάμι;

Γίνεται μια υπέροχη, ξεκαρδιστική θεατρική παράσταση που ο Λουκιανός Κηλαηδόνης την έντυσε με τις μαγικές του μελωδίες, αφήνοντας στα παιδιά του σήμερα και του αύριο ένα απίστευτα διασκεδαστικό αλλά και τόσο χρήσιμο ανάγνωσμα, άκουσμα και (γιατί όχι) υλικό για μια ιδιαίτερη σχολική δραστηριότητα.

Το παιδικό θεατρικό έργο «Φίνο Ριριλίνο» του Κώστα Λιάκουρη ανέβηκε για πρώτη φορά τη θεατρική περίοδο 1985-86 στο ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Ιωαννίνων, σε θεατρική διασκευή και σκηνοθεσία του Γιάννη Καλατζόπουλου, ο οποίος υπογράφει και τους στίχους των τραγουδιών που μελοποίησε ο μοναδικός Λουκιανός Κηλαηδόνης. Το ξεχωριστό αυτό έργο κυκλοφόρησε πριν λίγες μέρες, για πρώτη φορά, σ' ένα καλαίσθητο βιβλίο-cd από τις «Εκδόσεις Καλειδοσκόπιο», με την εικονογράφηση της Μαριλένας Μελισσηνού.

Το έργο παρουσιάστηκε επίσης και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, το Δεκέμβριο του 2019, στο πλαίσιο της  μουσικοθεατρικής παράστασης που έστησε η Άννα Βαγενά με τίτλο «Ο Λουκιανός των παιδιών». Πρόκειται για μια αξιοθαύμαστη εργασία που θα αγαπήσουν μικροί και μεγάλοι αναγνώστες - ακροατές. Μια κατάθεση ψυχής που φανερώνει την ευαισθησία και το ταλέντο όλων των εμπλεκόμενων συντελεστών.

Όσο για το Καλειδοσκόπιο, ευελπιστούμε σε ανάλογη συνέχεια με αξιοπρόσεκτες και ζηλευτές εκδόσεις, συνδυάζοντας το βιβλίο με τη μουσική και το θέατρο! 



Ο Λουκιανός των παιδιών

Αγαπημένα μας παιδιά, γεια σας.

Η ιστορία μας είναι η εξής:

Πριν από πολλά χρόνια, τότε που οι παππούδες σας και οι γιαγιάδες σας ήταν μικρά παιδιά σαν κι εσάς, ζούσε στην Αθήνα, στη γειτονιά της Άνω Κυψέλης, ένα μικρό αγόρι, που το έλεγαν Λουκιανό.
Τότε οι γειτονιές της Αθήνας δεν ήταν όπως σήμερα, με μεγάλα κτίρια και πολυκατοικίες. Οι δρόμοι, αντί για άσφαλτο, οι περισσότεροι είχαν χώμα και τα σπίτια ήταν χαμηλά, ένα μόνο πάτωμα και όλα είχαν δικές τους αυλές με δέντρα και λουλούδια. Ανάμεσα στα σπίτια υπήρχαν μεγάλα οικόπεδα, που τα έλεγαν «αλάνες». Στις αλάνες αυτές μαζεύονταν τα παιδιά της γειτονιάς και έπαιζαν πολλά παιχνίδια, κρυφτό, κουτσό, κυνηγητό, κρυφτοντενεκέ, αμάδες και άλλα.
Τα παιδιά τότε έπαιζαν πολύ έξω, γιατί δεν είχαν ούτε tablet, ούτε τηλεοράσεις, ούτε υπολογιστές και έτσι έβγαιναν στον δρόμο, μπροστά στα σπίτια τους – αυτοκίνητα δεν περνούσαν – έβρισκαν τους φίλους τους και χόρταιναν παιχνίδι.
Δε χρειαζόταν να πάνε στους παιδότοπους για να παίξουν, γιατί όλη η γειτονιά ήταν ένας μεγάλος παιδότοπος.
Αλλά και πολλά άλλα πράγματα ήταν διαφορετικά εκείνη την εποχή.  Για παράδειγμα, τις απόκριες ντύνονταν όλοι καρναβάλια και τριγύριζαν στους δρόμους και περνούσε και το γαϊτανάκι από τις γειτονιές και οι χορευτές του χόρευαν στα σταυροδρόμια.
Την Καθαρά Δευτέρα πήγαιναν για κούλουμα στα χωράφια που ήταν κοντά στα σπίτια παρέες-παρέες όλη η γειτονιά μαζί, άπλωναν κάτω στη γη κουβέρτες και τραπεζομάντηλα και τρώγανε τα φαγητά που είχαν φέρει από το σπίτι τους. Δεν πήγαιναν μόνο σε ταβέρνες και εστιατόρια όπως σήμερα. Το Πάσχα έψηναν τα αρνιά στον δρόμο μπροστά στο σπίτι, άναβαν φωτιά κάτω στο χώμα και έτρωγαν πάλι όλοι μαζί.
Ο Λουκιανός, λοιπόν, μεγάλωνε μαζί με τους φίλους του σε μία τέτοια γειτονιά. Από μικρός, όμως, άρχισε να μαθαίνει μουσική και να παίζει πιάνο. Όταν μεγάλωσε αρκετά, άρχισε να γράφει δικά του τραγούδια και να τα τραγουδάει ο ίδιος. Τα τραγούδια αυτά άρεσαν πολύ στον κόσμο και έτσι ο κόσμος αγάπησε πολύ τον Λουκιανό. Ήταν και πολύ όμορφος και ο κόσμος ήθελε να τον βλέπει και να τον ακούει να τραγουδάει. Τον άκουγε στο ραδιόφωνο, στην τηλεόραση και αγόραζε τα cd του.
Όταν, λοιπόν, ο Λουκιανός κατάλαβε πόσο πολύ τον αγαπούσε ο κόσμος σκέφτηκε να γράψει τραγούδια για τα παιδιά, που θα ζούσαν μετά από αυτόν, για να τα βοηθήσει να μην τον ξεχάσουν ποτέ. Έτσι έγραψε τραγούδια για θεατρικά έργα για παιδιά. Ένα από αυτά είναι το “Φίνο Ριριλίνο” που κρατάτε στα χέρια σας. Ελπίζω να περάσετε καλά με αυτό, όπως πέρασαν και τα δικά μας παιδιά όταν το άκουγαν από τον μπαμπά τους τον Λουκιανό.

Με αγάπη,
Άννα Βαγενά

Τρίτη, 21 Ιανουαρίου 2020

Η Ελευθερία του Τζόναθαν Φράνζεν



Ακόμη ένα πολυδύναμο μυθιστόρημα του συγγραφέα των Διορθώσεων, Τζόναθαν Φράνζεν (1959), κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες από τις εκδόσεις Ψυχογιός, πάντα με την άψογη μεταφραστική απόδοση του Γιώργου Ίκαρου Μπαμπασάκη. Για άλλη μια φορά, πίσω από την επιφανειακή χαρούμενη πραγματικότητα μιας τυπικής οικογένειας, εντοπίζονται οι πιο βαθιές και χρόνιες πληγές κάθε γωνιάς της Αμερικής. Μέσα από πειστικές σκιαγραφήσεις χαρακτήρων και ατέρμονες περιγραφές όλων όσων συντελούνται στη ζωή των κεντρικών μυθιστορηματικών ηρώων που απαρτίζουν την οικογένεια Μπέργκλαντ, ο Τζόναθαν Φράνζεν, μέσα από την "Ελευθερία", επιχειρεί να θέσει στο λογοτεχνικό επίκεντρο ευαίσθητα ζητήματα, θρησκευτικής, πολιτικής, οικολογικής και οικονομικής υφής, που προβληματίζουν και εντείνουν συνεχώς το αναγνωστικό ενδιαφέρον, θέτοντας ερωτήματα σχετικώς με τα όρια και τον βαθμό ελευθερίας που μπορεί να έχει ο κάθε άνθρωπος στην εποχή μας.

Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο: Η Πάτι και ο Γούλτερ Μπέργκλαντ ήταν υποδειγματικό ζευγάρι. Εκείνος, δικηγόρος με περιβαλλοντικές ανησυχίες, πήγαινε στη δουλειά του με το ποδήλατο και ήταν αφοσιωμένος στην οικογένειά του. Εκείνη, τέλεια σύζυγος και μητέρα, ανακύκλωνε τις μπαταρίες, νοιαζόταν για την υγιεινή διατροφή και για τη γειτονιά τους. Οι Μπέργκλαντ ήταν από αυτούς που κάνουν τον κόσμο λίγο καλύτερο. Τι τους συνέβη ξαφνικά; Γιατί ο γιος τους πήγε να μείνει στους διπλανούς τους, που είναι φανατικοί Ρεπουμπλικάνοι; Γιατί ο Γουόλτερ άρχισε να δουλεύει για τις μεγάλες εταιρείες εξόρυξης άνθρακα και η Πάτι να συμπεριφέρεται σαν έξαλλη μαινάδα μπροστά στους έκπληκτους γείτονές της;

Ο Τζόναθαν Φράνζεν των θρυλικών ΔΙΟΡΘΩΣΕΩΝ υπογράφει μια κωμικοτραγική ιστορία για τους πειρασμούς της ελευθερίας, την εύθραυστη ασφάλεια των προαστίων, το εφηβικό πάθος, τους συμβιβασμούς της μέσης ηλικίας, το βάρος τού να αποκτάς εξουσία. Και καθώς παρακολουθεί τις αγωνιώδεις προσπάθειες των ηρώων του να προσαρμοστούν σ’ έναν κόσμο που τους μπερδεύει όλο και περισσότερο, συνθέτει μια εύστοχη, ειρωνική και συγκινητική τοιχογραφία της ίδιας της εποχής μας.

Δευτέρα, 20 Ιανουαρίου 2020

Οι Περιπέτειες του Πινόκιο σε μια αξιοθαύμαστη έκδοση!


Οι Περιπέτειες του Πινόκιο του Κάρλο Κολόντι (1826-1890), είναι ένα αριστούργημα της παιδικής λογοτεχνίας (1883), γνωστό σε ολόκληρο τον κόσμο (έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από 400 γλώσσες και διαλέκτους). Πρόκειται για ένα μυητικό κείμενο που βυθίζει τον αναγνώστη στον εγωισμό, την επιπολαιότητα και το πείσμα ενός παιδιού που περνάει δοκιμασίες που κόβουν την ανάσα, περιπλανιέται, αναρωτιέται για το καλό και το κακό και παρασύρεται πάντα από την καλοπέραση και το κέφι του. Σίγουρα ο συγκεκριμένος ήρωας δεν ήταν χαρακτηριστικός της ηθοπλαστικής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα! Ισορροπώντας ανάμεσα στην ηθική και το χιούμορ, τη μαγεία και τον ρεαλισμό, την αναστάτωση και τη γαλήνη, αφηγείται τη συχνά επώδυνη σχέση ανάμεσα σ’ έναν πατέρα και το παιδί του, που τελικά οδηγεί στη μεταμόρφωση του παιδιού - ή το αντίστροφο. 

Η Ζυστίν Μπραξ μας παρουσιάζει ένα νέο πρόσωπο της Γαλάζιας Νεράιδας, του Τζεπέτο, του διευθυντή του θεάτρου των μαριονετών… Όσο για τον δικό της Πινόκιο, μας τον παρουσιάζει σαν χάρτινη μαριονέτα συναρμολογημένη με καρφίτσες, ανάλαφρο και δυνατό, εύθραυστο και ανθρώπινο. Χάρη στην αινιγματική ομορφιά και τη λαμπρή δύναμη της εικονογράφησης, ο αναγνώστης θ’ ανακαλύψει μια αλληγορική ιστορία που βάζει στο προσκήνιο τις αγωνίες και τις αντιφάσεις της παιδικής ηλικίας με εξαιρετικά σύγχρονο τρόπο. Μεταφέρει, με πυκνότητα και ποιητικότητα, και τη σκοτεινή και τη μυητική πλευρά του κειμένου του Κολόντι. Είναι η δική της συγκινητική ανάγνωση του Πινόκιο, ο δικός της φόρος τιμής στην παιδικότητα. 

Μια νέα ματιά σε ένα μεγάλο κλασικό έργο της ιταλικής λογοτεχνίας, σ’ έναν ύμνο στην παιδικότητα όλων των εποχών, φιλοτεχνημένο από την εξαιρετική εικονογράφηση της Ζυστίν Μπραξ.

Κυκλοφορεί από την Κόκκινη Κλωστή Δεμένη, σε μια αξιοθαύμαστη έκδοση!

Κυριακή, 19 Ιανουαρίου 2020

Δοκιμασίες - Όψεις του οικογενειακού πλέγματος στο νεοελληνικό μυθιστόρημα


Το 2019 κυκλοφόρησε από τις "Εκδόσεις Gutenberg - Γιώργος και Κώστας Δαρδανός" το σπουδαίο βιβλίο "Δοκιμασίες - Όψεις του οικογενειακού πλέγματος στο νεοελληνικό μυθιστόρημα, 1922-1974". Συγγραφέας η Καθηγήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μαίρη Μικέ, η οποία γεννήθηκε το 1958 στην Καβάλα και έχει εκδώσει κι άλλους αξιόλογους τίτλους μέχρι σήμερα. Πρόκειται για μια αξιέπαινη μελέτη, από αυτές που κατά κόρον κυκλοφορεί ο σπουδαίος εκδοτικός οίκος. Ευελπιστούμε σε ανάλογη συνέχεια!

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να μελετήσει τρόπους με τους οποίους αναπαρίσταται σε νεοελληνικά μυθιστορήματα των χρόνων 1922-1974 μια διπλή δοκιμασία ανάμεσα στα μέλη ενός οικογενειακού πλέγματος: τόσο μια ενδογενή κι εσωτερική που μπορεί να προέρχεται από τους κόλπους της οικογένειας όσο, και πρωτίστως, μια εξωγενή δοκιμασία που ξεφεύγει από την επικράτεια του οίκου, αντιμετωπίζει γεγονότα κατά το μάλλον ή ήττον καθοριστικά που υπερβαίνουν τα όρια του ατομικού και του οικογενειακού βιώματος και ως προς τις αιτίες και ως προς τις επιπτώσεις τους. 

Μερικά ερωτήματα που αντιμετωπίζονται είναι: Πώς οργανώνονται οι τρόποι της οικογενειακής εξουσίας και πώς προβάλλονται οι έννοιες των απογόνων, της κληρονομικής μεταβίβασης και της διαδοχής; Πώς το καθένα από τα επιλεγμένα κείμενα καταστρώνει και προβάλλει οικογενειακές δομές σε συνδυασμό με κοινωνικές, ταξικές, ιστορικές, πολιτικές συνθήκες και πώς οι συγγραφείς αντιλαμβάνονται την επικοινωνία ανάμεσα στις ιδιωτικές ζώνες της οικογενειακής εστίας και τη δημόσια σφαίρα; 

Η εργασία παρακολουθώντας στο πεδίο της αφηγηματικής αναπαράστασης αισθητικούς και ιδεολογικούς μετασχηματισμούς δοκιμάζει απαντήσεις και αναδεικνύει τομές ειδικά ανάμεσα στα μεσοπολεμικά και τα μεταπολεμικά χρόνια.

"Νότες Λογοτεχνίας"

Πολιτιστικό ιστολόγιο (από το 2009) και ραδιοφωνική εκπομπή με τίτλο "Να μείνουν μόνο τα τραγούδια" (από το 1998), με συνεντεύξεις, απόψεις, ιδέες και θέσεις γύρω από τη Μουσική, το Ελληνικό Τραγούδι, το Θέατρο, το Βιβλίο, τον Κινηματογράφο, τα Εικαστικά, τη Φωτογραφία, το Ραδιόφωνο, τη Θράκη.

Επιτρέπεται η χρήση και η αναδημοσίευση των άρθρων και των φωτογραφιών, με σαφή αναφορά της πηγής σε ενεργό σύνδεσμο. Υπεύθυνος - Διαχειριστής: Θεοδόσιος Π. Βαφειάδης.

Βιβλιοκριτικές γράφει και η αριστούχος απόφοιτη Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Αθηνά Ντίνου, όπως και άλλοι φιλόλογοι.