Κυριακή, 26 Ιουλίου 2020

Ένα βιβλίο για την Αγγελική Χατζημιχάλη



Στην πρωτοπόρο λαογράφο και συγγραφέα, Αγγελική Χατζημιχάλη (1895-1965), που έκανε έργο ζωής την έρευνα, τη μελέτη και τη διάσωση της ελληνικής λαϊκής τέχνης και παράδοσης, είναι αφιερωμένος ο τόμος που μόλις κυκλοφόρησε από το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία.

Στην έκδοση, περιλαμβάνονται οι εισηγήσεις της εκδήλωσης που διοργανώθηκε από το Ίδρυμα της Βουλής στις 19 Απριλίου 2019, στο πλαίσιο του Κύκλου «Πρόσωπα Άξια Τιμής».

Η Σταυρούλα Πισιμίση περιγράφει το έργο και τη ζωή της Αγγελικής Χατζημιχάλη, ενώ η Ελεωνόρα Σκουτέρη-Διδασκάλου τη συμβολή της στην ελληνική λαογραφία με την πρώτη συστηματική καταγραφή της λαϊκής χειροτεχνίας. Η Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη και ο Ευάγγελος Καραμανές προσεγγίζουν το διδακτικό –και όχι μόνον– έργο της μέσα από τη λειτουργία του «Ελληνικού Σπιτιού».

Η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου παρουσιάζει ανέκδοτες επιστολές της Χατζημιχάλη με την Εύα Πάλμερ-Σικελιανού. Στην έκδοση περιλαμβάνεται η προσφώνηση στην εκδήλωση του εγγονού της Πλάτωνα-Αλέξη Χατζημιχάλη και ο χαιρετισμός μνήμης στο έργο και το πρόσωπό της από τον καθηγητή Μιχάλη Μερακλή.

Όπως σημειώνει η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, επιστημονική επιμελήτρια της έκδοσης, για την Αγγελική Χατζημιχάλη, «ο λαϊκός πολιτισμός δεν ήταν [...] μόνο ένα ψυχρό κι ουδέτερο αντικείμενο έρευνας, αλλά ένας ζωντανός κόσμος με οργανική θέση στο ιστορικό και κοινωνικό περιβάλλον. Κερδίζοντας με αγώνα την εμπιστοσύνη των χωρικών στάθηκε στο πλευρό τους, βοηθώντας τους να διασώσουν τους θησαυρούς τους και να συνεχίσουν να δημιουργούν τα έργα της λαϊκής παράδοσης».

Στην οικία της Αγγελικής Χατζημιχάλη, έργο του αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχου, στην Πλάκα, στεγάζεται από το 1980 το Κέντρο Λαϊκής Τέχνης και Παράδοσης του Δήμου Αθηναίων. Ο δρόμος που βρίσκεται η οικία, φέρει σήμερα το όνομα της σπουδαίας Ελληνίδας.

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις του Ιδρύματος της Βουλής των Ελλήνων.


Παρασκευή, 24 Ιουλίου 2020

Το νέο βιβλίο της σπουδαίας Γιοβάννας



Γιοβάννα – Η συμφωνία της χαράς (Εκδόσεις Κέδρος)

Κι έρχεται η στιγμή που, κοιτάζοντας πίσω, θα μετρήσεις: Tόσα από δω… Τόσα από κει… Αν είχα κάνει αυτό, αν το άλλο…

Είναι κι εκείνη η από μέσα φωνή που σε καρφώνει: «Με καταδίκασες, με έθαψες».

Τότε τα σπας όλα: δισταγμούς, αλυσίδες…

Και η Νίκη τα ’σπασε. Τα τίναξε όλα στον αέρα κι άρχισε, ελεύθερη πια, το κυνηγητό της ζωής, που της επιφύλασσε μια μεγάλη έκπληξη. Μιας ζωής που μέχρι τότε δεν είχε ζήσει.

Ιστορία και μύθος, μύθος και ιστορία παλεύουν για να βγει στο φως όρθια η ζωή.

Και βγαίνει. Στον μύθο.

Μια δυνατή, βαθιά ανθρώπινη ιστορία, με συναρπαστική εξέλιξη και με ισχυρό μήνυμα ζωής, από την αγαπημένη συγγραφέα δεκάδων χιλιάδων αναγνωστών.

Η Γιοβάννα [Ιωάννα Φάσσου-Καλπαξή] γεννήθηκε στην Αμαλιάδα με καταγωγή από την Αροανία Καλαβρύτων. Σπούδασε όπερα στο Ωδείο Αθηνών, από όπου πήρε το δίπλωμά της με άριστα και βραβείο. Παράλληλα, μαθήτρια γυμνασίου ακόμα, και ύστερα από εξετάσεις, άρχισε με τη μεγάλη ορχήστρα της Ελληνικής Pαδιοφωνίας εκπομπές ελαφρού τραγουδιού, το οποίο τελικά και την κέρδισε. Έλαβε μέρος σε πολλά φεστιβάλ του είδους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό – βραβευμένη κάθε φορά –, όπως στο διεθνές φεστιβάλ Πολωνίας, στο οποίο κέρδισε το πρώτο βραβείο. 

Αμέσως μετά, και επί τρία συνεχόμενα χρόνια, κλήθηκε για κονσέρτα με ορχήστρα τριάντα πέντε οργάνων στην τότε Σοβιετική Ένωση, όπου και έγινε είδωλο. Τα κονσέρτα αυτά, από την Πετρούπολη μέχρι τον Καύκασο, ανήλθαν στα εκατόν πενήντα. Για δύο χρόνια επίσης συνεργάστηκε με τον ραδιοφωνικό σταθμό της Γενεύης, τον οποίο και εκπροσώπησε στις συναυλίες Musique aux Champs-Élysées σε όλη την Ευρώπη. Ακόμη, ύστερα από εξετάσεις και αυτή τη φορά, εκπροσώπησε την Ελβετία στη Eurovision, αποσπώντας τις περισσότερες ψήφους στα γαλλόφωνα κράτη. 

Δίσκους ηχογράφησε στην Ελλάδα, στη Γερμανία – όπου και απέκτησε fan club –, στη Γαλλία, στην Ιταλία και στη Σοβιετική Ένωση, στην οποία οι πωλήσεις τους ανήλθαν σε εκατομμύρια. Και κάποτε η σελίδα της ζωής της γύρισε. Παντρεύτηκε τον δικηγόρο Δημήτρη Καλπαξή και έκτοτε τραγουδούσε μόνο επιλεκτικά. 

Απέχοντας σιγά σιγά από το τραγούδι, άρχισε να γράφει. Μαθήτρια του Γιάννη Ρίτσου, εξέδωσε με δική του έγκριση τρεις ποιητικές συλλογές – Να προλάβω, Θα σου μιλήσω και Ψηλαφίζοντας – που έτυχαν πολύ θερμής υποδοχής. Ύστερα μεταπήδησε στον πεζό λόγο. Έχει γράψει δώδεκα μυθιστορήματα – όλα best sellers. 

Το πρώτο της, Άντε γεια, πήρε το πρώτο βραβείο σε διαγωνισμό των εκδόσεων Bell, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Γιώργο Τσεμπερόπουλο και στο θέατρο από τον Θανάση Παπαγεωργίου, με τη Λήδα Πρωτοψάλτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Το τρίτο της μυθιστόρημα, Βαμμένος ήλιος, έγινε σίριαλ στην τηλεόραση, με την Πέμυ Ζούνη, τον Γιάννη Φέρτη και την Μπέτυ Λιβανού στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Προσπάθησε και στον χώρο του θεάτρου με δύο θεατρικά – από τα οποία το ένα, Ο προθάλαμος, απέσπασε το τρίτο κρατικό βραβείο, εγκεκριμένο από τους θεατρολόγους του Εθνικού Θεάτρου –, διηγήματα και δύο μονολόγους με θεατρική δομή. Ο πρώτος μονόλογος, Γενέθλια, παίχτηκε στο θέατρο από την ηθοποιό Άντα Χριστίδου. 

Στις 9 Οκτωβρίου 2011 ο δήμαρχος της Τυφλίδας στη Γεωργία, στο πλαίσιο επίσημης τελετής, την αναγόρευσε Επίτιμη Πολίτιδα της Πρωτεύουσας, ορμώμενος από τους δεσμούς αγάπης που αναπτύχθηκαν μεταξύ του γεωργιανού λαού και της Γιοβάννας. Δεσμοί ψυχής από την εποχή των κονσέρτων της στην άλλοτε Σοβιετία που μεταδόθηκαν και στις επόμενες γενιές. 

Τα βιβλία της Γιοβάννας στις Εκδόσεις Κέδρος: Tο παράθυρο στον άλλο τοίχο, μυθιστόρημα, 2001, 2010 Bαμμένος ήλιος, μυθιστόρημα, 1999 Aτμός με λέξεις, διηγήματα, 1997, 2000 O δρόμος για το νότο, μυθιστόρημα, 1998, 2005 O Mεγάλος Ωκεανός, άπαντα ποιημάτων της, 1999 Mάγδα, μυθιστόρημα, 2000, 2001 Eξ αδιαιρέτου, μυθιστόρημα, 2003, 2004 Φεύγω, αγάπησα, μυθιστόρημα, 2007, 2007 Kατάσαρκα, ποίηση, με πίνακες του Δημήτρη Mυταρά, 2008 Ένα καράβι στο μπαλκόνι μας, μυθιστόρημα, 2011 Άχρονος καιρός, ποιήματα, 2015 Η συμφωνία της χαράς, μυθιστόρημα, 2020.

Τρίτη, 14 Ιουλίου 2020

Κυκλοφορεί η "Στρατιωτική Ιστορία" (Τεύχος Ιουλίου - 275)



Η «Στρατιωτική Ιστορία» είναι ένα μηνιαίο περιοδικό για την ελληνική και παγκόσμια στρατιωτική ιστορία. Το καινούργιο τεύχος (Ιούλιος 2020-Τεύχος 275), πέρα από τις μόνιμες στήλες (ειδήσεις, αποσπάσματα στρατιωτικού μηνολογίου, δείγμα γραφής, μοντελισμός, άγνωστες πτυχές της ιστορίας, φυσιογνωμίες, οπλικά συστήματα, στρατοί και πολεμιστές, ο πόλεμος στην τέχνη, πολιτιστική κληρονομιά, βιβλιοπαρουσίαση σχετικών τίτλων), έχει και πολλά ενδιαφέροντα θέματα, τα οποία και περιγράφονται στο κατατοπιστικό σημείωμα της σύνταξης που παρατίθεται παρακάτω.

Κάθε καλοκαίρι, και συγκεκριμένα τον Ιούλιο, έρχονται στη μνήμη μας τα τραγικά γεγονότα της Κύπρου την περίοδο του 1974. Ωστόσο, εξίσου κρίσιμο ήταν και το καλοκαίρι του 1964, ακριβώς δέκα χρόνια πριν. Το άρθρο του κ. Νικολάου, για το Κυπριακό ζήτημα κατά τη διάρκεια των ετών 1963-1966, μας υπενθυμίζει ότι εκείνη την εποχή η Ελλάδα βρισκόταν, για ακόμη μια φορά, στα πρόθυρα πολέμου με την Τουρκία.

Ο κ. Σκλιβάνος, στο άρθρο του για τη Mάχη της Okehazama, αναφέρεται στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου στην Ιαπωνία (1467-1600), που αποτελεί μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες, και παράλληλα ταραγμένες, στην ιστορία της χώρας. Μέσα από τις μεγάλες και ισχυρές φατρίες που δέσποζαν, αναδείχθηκε ένας άνδρας, το όνομα του οποίου έμελλε να χαραχθεί στην Παγκόσμια Ιστορία – ο Oda Nobunaga.

Ο κ. Κουφογιώργος μας παρουσιάζει την πρώτη νίκη των Αμερικανών κατά των panzer στην Τυνησία. Ενώ οι Αμερικανοί στρατιώτες αρχικά έδειχναν ανήμποροι να αντιμετωπίσουν τον έμπειρο αντίπαλό τους, τελικά απέδειξαν, στις 23 Μαρτίου 1943 στη Διάβαση του El Guettar, ότι μπορούν να μαθαίνουν από τα λάθη τους.

Η κα Ζαχαριάδη, στο άρθρο της για τους Πολέμους του Μπακαλιάρου (1958-1976), αναλύει τη διένεξη μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και Ισλανδίας αναφορικά με τα όρια δικαιοδοσίας αλιείας της τελευταίας. Η Ισλανδία προχώρησε σε διαδοχικές επεκτάσεις της ζώνης αλιείας της, εντός της οποίας οι μπακαλιάροι αποτελούσαν τον κύριο πόρο εσόδων της. Επρόκειτο στην ουσία για τρία διπλωματικά επεισόδια, με κινητοποίηση των στόλων εκατέρωθεν και στη βάση ενός Διεθνούς Δικαίου Θαλάσσης που εξελισσόταν. Έληξαν με την επικράτηση της Ισλανδίας, στην οποία η Βρετανία τελικώς αναγνώρισε 200 ν.μ. ζώνη αλιείας.

Κατά τη διάρκεια της αμερικανικής επιχείρησης για την κατάληψη της νήσου Οκινάβα, τον Απρίλιο του 1945, το αντιτορπιλικό Laffey αντιμετώπισε είκοσι δύο ιαπωνικές αεροπορικές επιθέσεις αυτοκτονίας. Στο άρθρο αυτό ο κ. Βαρσαμής περιγράφει πώς το πλήρωμα αντιμετώπισε με απαράμιλλη γενναιότητα το εχθρικό σφυροκόπημα και, παρά τις απώλειες που έφθασαν σχεδόν στο 30% του δυναμικού του, τελικά κατόρθωσε να διασώσει το πλοίο. Το αντιτορπιλικό αποτέλεσε ένα σύμβολο αποφασιστικότητας και σήμερα στέκει ως πολεμικό μουσείο, προκειμένου να θυμίζει στους νεότερους την επιμονή και την αυτοθυσία μιας γενιάς, η οποία άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην ιστορία.

Ανάμεσα στους διαδόχους του κορυφαίου Έλληνα στρατηλάτη, οι οποίοι πολέμησαν μεταξύ τους για την κληρονομιά τού μεγάλου ηγέτη, εκείνος που ξεχώρισε ήταν ο Πτολεμαίος Α΄. Στο άρθρο του ο κ. Ντόβας περιγράφει πώς ο Πτολεμαίος διέγνωσε έγκαιρα τον αναπόφευκτο κατακερματισμό της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου και αφιέρωσε τη ζωή του στην κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική και πολιτική οργάνωση του Βασιλείου της Αιγύπτου. Στον Πτολεμαίο οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, το ότι η Αλεξάνδρεια –η πόλη που ίδρυσε ο Αλέξανδρος και έγινε πρωτεύουσα του νέου κράτους– αποτέλεσε τη διάδοχο της Αθήνας ως πόλη των γραμμάτων και των τεχνών και ότι η Αίγυπτος αναδείχθηκε ως το ισχυρότερο και μακροβιότερο από τα ελληνιστικά κράτη.

Ο κ. Νικόλτσιος, στο άρθρο του για τα όπλα των Μακεδονομάχων, αναλύει τη γενικότερη κατάσταση που επικρατούσε στη Μακεδονία, αλλά και σε ολόκληρο τον υπό κατοχή ελλαδικό χώρο, όπου η οθωμανική εξουσία είχε απαγορεύσει την κατοχή όπλων από τους χριστιανικούς πληθυσμούς. Αυτό, όμως, δεν εμπόδισε τους Μακεδονομάχους και τους Κομιτατζήδες να κατέχουν και να διακινούν μεγάλες ποσότητες όπλων κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα. Ποια και τι είδους όμως ήταν αυτά τα όπλα; Ποια τα σημεία αγοράς τους; Με ποιον τρόπο πραγματοποιείτο η διακίνηση και η αποθήκευσή τους στη Μακεδονία; Ποια μοντέλα όπλων χρησιμοποιούσαν οι Μακεδονομάχοι, οι οποίοι είχαν αναλάβει τον ρόλο του προστάτη του ελληνικού στοιχείου;

Οι μόνιμες στήλες ξεκινούν με τις Ειδήσεις του κ. Πέπονα και το Μηνολόγιο του κ. Αναστασόπουλου, όπου το κεντρικό θέμα είναι η οργάνωση, το 1828, του Λόχου Προγυμναστών, προδρόμου της Σχολής Ευελπίδων. Το Δείγμα Γραφής, επίσης του κ. Αναστασόπουλου, αναφέρεται στην περίφημη Μάχη του Κουρσκ, από τη σειρά Μεγάλες Μάχες των Εκδόσεων Γκοβόστη, όπου αναλύεται το σκεπτικό διεξαγωγής αυτής της επιχείρησης που εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη αρματομαχία του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου· η στήλη του Μοντελισμού του κ. Ανέστη παρουσιάζει το τσεχικό L-29 Delfin της ΑΜΚ σε κλίμακα 1/72· η νέα μας στήλη Άγνωστες Πτυχές της Ιστορίας του κ. Βαρσαμή αναφέρεται στο ταχύτερο υποβρύχιο σε κατάδυση που κατασκευάστηκε ποτέ και στον μοναδικό άσσο αεροπόρο της Γιουγκοσλαβίας· οι Φυσιογνωμίες του κ. Δημόπουλου μας συστήνουν τον θρυλικό διοικητή του Ιερού Λόχου Χριστόδουλο Τσιγάντε και τα Οπλικά Συστήματα, του ιδίου, αναφέρονται στο οπλοπολυβόλο Chauchat.

Οι Στρατοί και Πολεμιστές, ύστερα από αρκετούς μήνες απουσίας, επανέρχονται με τον κ. Κουφογιώργο να μας παρουσιάζει τους Ρώσους τυφεκιοφόρους Streltsy· στη στήλη Ο Πόλεμος στην Τέχνη ο κ. Μαϊδάτσης κάνει μια σύντομη αναφορά σε κλασικά λογοτεχνικά έργα επηρεασμένα από τούς δύο παγκοσμίους πολέμους· τέλος, στην Πολιτιστική Κληρονομιά ο κ. Λόης παρουσιάζει τον Πύργο του Κορδή στο Ξυλόκαστρο.

Στο επόμενο τεύχος του περιοδικού μας θα περιέχονται, εκτός των άλλων, άρθρα για τους Κρήτες Μακεδονομάχους, την επέκταση της Πορτογαλίας σε παγκόσμιο επίπεδο τον 15ο-16ο αιώνα, τους Σωματοφύλακες των Ρωμαίων Αυτοκρατόρων και τη δράση της 4ης Μεραρχίας Panzer κατά τη διάρκεια της γερμανικής εισβολής στην Πολωνία.

Το τεύχος (στην τιμή των 5 ευρώ) διατίθεται από τις Εκδόσεις Γκοβόστη (Ζωοδόχου Πηγής 73, 10681, Εξάρχεια, 210 3815433), αλλά και σε επιλεγμένα βιβλιοπωλεία. Προνομιακή έκπτωση για τους συνδρομητές 24% στην τιμή του κάθε τεύχους συνδρομής, με δωρεάν τα έξοδα αποστολής. Ετήσια συνδρομή εσωτερικού: 45,60.

Κυριακή, 12 Ιουλίου 2020

Η Αρετή Γκόρντον θυμάται τη Βίκυ Μοσχολιού



Το 2010 κυκλοφόρησε το βιβλίο που συνέγραψε η Αρετή Γκόρντον «Θυμάμαι τη Βίκυ Μοσχολιού» από τις Εκδόσεις Φερενίκη. Πρόκειται για μια εξαίρετη καταγραφή της ζωής και της καριέρας της αξεπέραστης ερμηνεύτριας. Ένα βιβλίο, 370 σελίδων, που σέβεται απολύτως τη μνήμη της καλλιτέχνιδος που σφράγισε ανεξίτηλα την ιστορία του ελληνικού τραγουδιού με τη φωνή και τις ερμηνείες της. Δυστυχώς, η έκδοση αυτή δεν κυκλοφορεί σε κανένα βιβλιοπωλείο και είναι εξαντλημένη από τον εκδοτικό οίκο. Για πολύ καιρό την έψαχνα, ώσπου τη βρήκα και τη δανείστηκα (τη δεύτερη έκδοση, του Απριλίου του 2005) από την «Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδας», στο Ίδρυμα Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος.

Η Βίκυ Μοσχολιού (23/05/1943-16/08/2005), τα τελευταία 28 χρόνια της ζωής της, είχε δίπλα της τη δημοσιογράφο Αρετή Γκόρντον. Γνωρίστηκαν το 1977 με αφορμή μια συνέντευξη και έκτοτε έγιναν αγαπημένες φίλες, αλλά και συνεργάτιδες, μιας και η Αρετή ανέλαβε τις δημόσιες σχέσεις της Βίκυς. Η συγγραφέας μάς ταξιδεύει στο μουσικό σύμπαν αυτής της μοναδικής γυναίκας, πραγματοποιώντας στάσεις σε όλες τις συνεργασίες της με μουσικοσυνθέτες, στιχουργούς και τραγουδιστές, όσο και στους χώρους που εμφανιζόταν, αλλά και στις σχέσεις της με την πολιτική και τη θρησκεία. Επίσης, υπάρχουν αρκετές αναφορές και στην προσωπική ζωή της Μοσχολιού, στις καλές και τις δύσκολες στιγμές, πάντα με διακριτικότητα, ενώ το κέντρο του ενδιαφέροντος αποτελούν κυρίως τα χρόνια που συνεργάστηκαν και έζησαν η μία κοντά στην άλλη, σαν αγαπημένες αδερφές.

Το βιβλίο εκκινεί με τους προλόγους της Μαριάννας Βαρδινογιάννη, του Δημήτρη Παπαδημητρίου και της συγγραφέως, ενώ υπεύθυνος έκδοσης ήταν ο Χρήστος Ζαμπούνης. Το ενδιαφέρον πόνημα διανθίζεται με πλούσιο φωτογραφικό υλικό, ενώ περιέχεται κατάλογος με τη δισκογραφία της Μοσχολιού και τη συμμετοχή της, ως τραγουδίστρια, σε κινηματογραφικές ταινίες.

Παρακάτω, ένα απόσπασμα (σελ.111), που αφορά αναμνήσεις της Αρετής Γκόρντον, από μια μεγάλη περιοδεία σε 70 πόλεις της Ελλάδας (1978-79):

«Πώς να ξεχάσω τι έγινε όταν προσπαθήσαμε να πάμε από την Κομοτηνή στην Αλεξανδρούπολη με το τρένο! Είχαμε ξεκινήσει στις δύο το μεσημέρι, με πάρα πολύ χιόνι. Ούτε μια ώρα έξω από την Κομοτηνή, σταμάτησε το τρένο και μας ανακοίνωσαν ότι είχαν παγώσει οι μηχανές. Καθίσαμε σ’ ένα βαγόνι χωρίς θέρμανση πάνω από τέσσερις ώρες, μέχρι να φέρουν καινούρια μηχανή. Ξεπαγιάσαμε! Στην Αλεξανδρούπολη, εν τω μεταξύ, όταν ανακοίνωσαν ότι λόγω κακοκαιρίας δεν μπορούσαν να γίνουν οι παραστάσεις, ο κόσμος έκανε τα ταμεία λαμπόγυαλο! Δεν το πίστεψαν. Νόμισαν ότι η Βίκυ τους κορόιδεψε. Πού να ήξεραν τι μας έχει συμβεί!» […].


Τρίτη, 7 Ιουλίου 2020

Ποιήματα του Ρώμου Φιλύρα στην ψηφιακή βιβλιοθήκη του ΜΙΕΤ



ΨΗΦΙΑΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΜΙΕΤ
Ρώμος Φιλύρας - Ποιήματα.
Πιερότος - Δον Κιχώτης - Δον Ζουάν - Φασουλής
Επιλογή – Εισαγωγή Χ. Λ. Καράογλου

Το βιβλίο εκδόθηκε το Δεκέμβριο του 2019, εκτός εμπορίου, στη σειρά "Αντί Ευχών" των Εκδόσεων του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τράπεζας. Μπορείτε να το κατεβάσετε δωρεάν σε ψηφιακή μορφή εδώ. Την επιλογή των ποιημάτων και την πλούσια εισαγωγή ανέλαβε η Χ.Λ. Καράογλου και την επιμέλεια της έκδοσης η Κωστούλα Σκλαβενίτη.

Ο Ρώμος Φιλύρας (Αύγουστος 1888 - Σεπτέμβριος 1942) ήταν Έλληνας ποιητής. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωάννης (Γιάγκος) Β. Οικονομόπουλος. Γεννήθηκε (σύμφωνα με τα στοιχεία του ληξιαρχείου) το 1888 στο Κιάτο Κορινθίας (αναφέρεται και το Δερβένι ως τόπος γέννησης) και πέθανε στην Αθήνα. Μορφώθηκε κατ' οίκον από τον πατέρα του, που ήταν εκπαιδευτικός. Στα 14 του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα όπου εργάστηκε σε αθηναϊκές εφημερίδες ως δημοσιογράφος. Παράλληλα άρχισε να γράφει ποιήματα αλλά και μερικά πεζογραφήματα. Πέρασε πολλές περιπέτειες και μεταπτώσεις σ' όλο τον υγιή του βίο. Το 1920, συνεπεία αφροδίσιου νοσήματος, άρχισε να εμφανίζει προβλήματα στην ψυχική του υγεία. Το 1927 κλείστηκε στο Ψυχιατρείο, όπου παρέμεινε μέχρι τον θάνατό του. Δε σταμάτησε να γράφει, άλλοτε καλά και στρωτά κι άλλοτε παντελώς αλλοπρόσαλλα ποιήματα, τα οποία έγραφε σε χαρτί του ψυχιατρείου και τα χάριζε αφειδώς στους επισκέπτες. Πέθανε στις 9 Σεπτεμβρίου 1942 στο Δρομοκαΐτειο Θεραπευτήριο.

Στην ποίησή του διαφαίνεται η πρόθεσή του να χρησιμοποιήσει νέες λυρικές φόρμες αλλά και φραστικούς νεωτερισμούς, ενώ δεν λείπουν η μουσικότητα και ο ρομαντισμός. Συχνά στα ποιήματά του υπάρχει η αίσθηση της πικρίας και της απογοήτευσης, των ματαιωμένων προσδοκιών, που απορρέει από την προσποιητή ευθυμία των πρόσκαιρων απολαύσεων, η οποία γίνεται αντιληπτή ως σπατάλη και στέρηση εσωτερική. Η δυσαρμονική αυτή αίσθηση εκφράζεται, όχι με τον υψωμένο τόνο των ποιητών που είχαν επηρεαστεί από τον Παλαμά, αλλά με λεξιλόγιο καθημερινό, το οποίο ενίοτε αποκλίνει από την καθιερωμένη ποιητική γλώσσα.

Για περισσότερα των Εκδόσεων ΜΙΕΤ εδώ & εδώ!

Δευτέρα, 6 Ιουλίου 2020

«Ένδοξος δεν είναι αυτός που κατακτά αλλά εκείνος που απελευθερώνει»



Το νέο, ευφυές και απολαυστικό μυθιστόρημα του Χρήστου Χωμενίδη "Ο βασιλιάς της" αντλεί την έμπνευσή του από τον τρωικό κύκλο και τη φυγή της ωραίας Ελένης με τον Πάρη, δίνοντας μια διαφορετική εκδοχή και διάσταση σε θρυλικές στιγμές και γεγονότα της ελληνικής μυθολογίας. Ο συγγραφέας, που έχει σε βάθος μελετήσει τα ομηρικά έπη, καταφέρνει με τρόπο πλούσια ευρηματικό να ανακινήσει και να καταρρίψει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις για τον προδομένο Μενέλαο και σε κάθε βήμα τον εξιλεώνει, καθώς ο γιος του Ατρέα εμφανίζεται στο σύνολο της δοσμένης ιστορίας ως αλτρουιστής, γενναιόδωρος και βαθιά ανθρωπιστής, ολότελα ξένος προς τον πολεμοχαρή και εκδικητικό χαρακτήρα που υποδαύλισε την τρωική εκστρατεία:

«Η πιο γενναία – η μοναδική γενναία – πράξη της ζωής μου: αντί να κρατήσω με το στανιό την Ελένη, την άφησα να φύγει. Ένδοξος – το πιστεύω ακράδαντα – δεν είναι αυτός που κατακτά. Αλλά εκείνος που απελευθερώνει».

Μέσα από μια ενδιαφέρουσα και σε αρκετά σημεία χιουμοριστική περιήγηση σε καίριες στιγμές και γεγονότα της ζωής του Μενέλαου, από τα παιδικά του χρόνια έως και το τέλος του πολέμου στην Τροία (με σημαντικούς σταθμούς τον σφετερισμό και την ανάρρηση του Θυέστη στον θρόνο και το ειρηνικό μεγάλωμα του Μενέλαου και του Αγαμέμνονα στην Πιτυούσα, μέχρι τον διαγωνισμό με τους άλλους μνηστήρες και τη σύναψη γάμου του Μενέλαου με την Ελένη), γίνεται έκδηλη η αφοσίωση και η ακούραστη αγάπη για τη γυναίκα του ακόμη και όταν εκείνη το σκάει με τον Πάρη, η απέχθεια που νιώθει για την εξουσία («Όσοι έδωσαν την ψυχή τους για την εξουσία έμειναν απλώς δίχως ψυχή») και για τους συνεχείς αλληλοσκοτωμούς («Οι άνθρωποι αλληλοσκοτώνονται διαρκώς, για ανόητες ως επί το πλείστον αιτίες, με γελοίες αφορμές. Εγώ κρατιόμουν πάντα απέξω»), ενώ αρθρώνονται και αντιπολεμικά μηνύματα: «Εάν ήθελε ο Οδυσσέας να θαμπώσει τους κατοπινούς, θα αρκούσε να μιλήσει για το μεσοδιάστημα της ειρήνης».

Ο Χωμενίδης αποδεικνύεται για άλλη μια φορά ικανός τεχνίτης ενός γλαφυρού λόγου και άριστος ψυχογράφος, πλάθοντας έναν ήρωα ανθρώπινο και ειρηνοποιό, και προσφέροντας ένα ευφάνταστο και μαζί πειστικό ανάγνωσμα. Η δημιουργική ανάπλαση και όλων όσων εκτυλίχθηκαν μετά την αρπαγή και κατά την πολιορκία της Τροίας, καταφέρνει με τη σειρά της να αναβιώσει τα γεγονότα, δίνοντας μια διαφορετική οπτική για τη μυθώδη αυτή εποχή.

Το βιβλίο του Χρήστου Χωμενίδη «Ο βασιλιάς της» κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις Πατάκη.

Παρασκευή, 3 Ιουλίου 2020

Η στρατιωτική ζωή στη Νεοελληνική Λογοτεχνία (19ος-21ος αιώνας)



Την άνοιξη του 2001 ανατέθηκε στην Έλενα Χουζούρη από το Ινστιτούτο Αμυντικών Αναλύσεων (ένα ίδρυμα που ανήκε στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας) να γράψει μια μελέτη της λογοτεχνίας του στρατού. Η έρευνα αυτή είχε ως αποτέλεσμα, λίγους μήνες μετά, την έκδοση ενός βιβλίου που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο. Αρκετές σελίδες στρατιωτικής λογοτεχνίας όμως δεν συμπεριελήφθησαν στην πρώτη έκδοση και έτσι, 19 χρόνια μετά, η συγγραφέας επανέρχεται με νέα επαυξημένη και εμπλουτισμένη έκδοση της ενδιαφέρουσας εργασίας της, από το «Επίκεντρο» της Θεσσαλονίκης αυτή τη φορά, έναν από τους αξιόλογους εκδοτικούς οίκους της χώρας.

Το πλούσιο υλικό αυτής της μελέτης έχει ελάχιστα ερευνηθεί. Ένα υλικό που αντλείται από 160 περίπου χρόνια λογοτεχνικής δημιουργίας - από τον Δημήτριο Αινιάνα, τον Δημοσθένη Βουτυρά και προπαντός από το μυθιστόρημα Αγνώστου «Η στρατιωτική ζωή εν Ελλάδι» που τυπώθηκε και κυκλοφόρησε το 1870 - έως τη δεύτερη δεκαετία του εικοστού πρώτου αιώνα. Στο διάστημα αυτό, η στρατιωτική ζωή είτε εν καιρώ πολέμου είτε σε καιρό ειρήνης έγινε αντικείμενο λογοτεχνικής μετάπλασης κυρίως από αρκετούς πεζογράφους αλλά και ποιητές μας: Ο. Ελύτης, Δ. Χατζής, Ρ. Αποστολίδης, Ν. Κάσδαγλης, Β. Βασιλικός, Ντ. Χριστιανόπουλος, Μ. Κουμανταρέας, Μ. Χάκκας, Ν.Α. Ασλάνογλου, Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλος, Τ. Καζαντζής, Π. Σφυρίδης, Δ. Χαριτόπουλος, Α. Σουρούνης, Γ. Κάτος, Γ. Κοντός, Χ. Λιοντάκης, Μ. Ξεξάκης, Γ. Μανιώτης, Α. Δοξιάδης, Θ. Γρηγοριάδης, Θ. Βαλτινός, Κ. Μουρσελάς, Γ. Αδαμίδης, Κ. Ακρίβος, Τ. Καπερνάρος, Χ. Χωμενίδης, Β. Γκουρογιάννης, Σ. Λίγκας, Η. Μαγκλίνης, Γ. Ατζακάς, κ.ά., εμπνεύστηκαν από τις στρατιωτικές εμπειρίες, ενώ διανθισμένο υλικό με φωτογραφίες από τη στρατιωτική θητεία των λογοτεχνών υπάρχει στο τέλος του βιβλίου. 

Ενός βιβλίου που αν εξαιρέσουμε ορισμένα τυπογραφικά λάθη ή επί του πιεστηρίου όπως λέμε (π.χ. στη σελίδα 111 το όνομα του σκηνοθέτη Γεωργιάδη είναι Βασίλης και όχι Κώστας), πρόκειται για μια αξιέπαινη προσπάθεια και καταγραφή μιας σημαντικής πλευράς της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας που ευελπιστούμε να έχει ανάλογη συνέχεια και αξιοποίηση. 

Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Ιωάννη Χουζούρη, Αντισυνταγματάρχη Διαβιβάσεων και πατέρα της συγγραφέως. Φώτο εξωφύλλου: Ο Γιάννης Ατζακάς στο Διδυμότειχο το 1968. Για περισσότερα στις Εκδόσεις Επίκεντρο

Ο Οδυσσέας Ελύτης στον πόλεμο της Αλβανίας (1940)

Από τα μέσα του 19ου αιώνα έως σήμερα, η στρατιωτική ζωή έγινε πολλές φορές αντικείμενο έμπνευσης των συγγραφέων μας, των πεζογράφων κυρίως, αλλά και των ποιητών. Μπορούμε λοιπόν να μιλάμε για ένα ιδιαίτερο είδος της Nεοελληνικής Λογοτεχνίας που έχει χαρακτηριστεί ως «λογοτεχνία του στρατώνα»; Kαι αν ναι, ποια είναι η φυσιογνωμία της; Από ποιες διαδρομές περνάει; Oι διαδρομές αυτές συναντούν τις ιστορικές και κοινωνικές διαδρομές της χώρας και σε τι βαθμό επηρεάζονται; Στο βιβλίο αυτό η συγγραφέας επιχειρεί μια περιδιάβαση στις λογοτεχνικές στρατιωτικές σελίδες από το 1870 μέχρι σήμερα.

Η Έλενα Χουζούρη έχει εκδώσει έξι ποιητικές συλλογές, δοκίμια και μελέτες για πρόσωπα [Η Θεσσαλονίκη του Γιώργου Ιωάννου (εκδ. Επίκεντρο)] και θέματα της ελληνικής λογοτεχνίας [Η στρατιωτική ζωή στη νεοελληνική λογοτεχνία (εκδ. Μεταίχμιο)], μία συγκεντρωτική έκδοση κριτικών της για Έλληνες ποιητές και μία συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων της [2011]. Στην πεζογραφία εμφανίστηκε το 2004 με το μυθιστόρημα Σκοτεινός Βαρδάρης [εκδ. Κέδρος], υποψήφιο για το Κρατικό Bραβείο Λογοτεχνίας [βραχεία λίστα] και υποψήφιο για το βραβείο BALKANIKA 2006. Το 2009 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της Πατρίδα από βαμβάκι [εκδ. Κέδρος], υποψήφιο για το Βραβείο Αναγνωστών, ενώ συμπεριελήφθη στη βραχεία λίστα των λογοτεχνικών βραβείων του περιοδικού Διαβάζω. Το 2013 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά της Δύο φορές αθώα [εκδ. Κέδρος], υποψήφιο για το Κρατικό Βραβείο [βραχεία λίστα] και το βραβείο του περιοδικού Ο αναγνώστης [βραχεία λίστα] και το 2016 το μυθιστόρημα Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ [εκδ. Πατάκης], Βραβείο Πεζογραφίας 2016 του περιοδικού Κλεψύδρα, καθώς και υποψήφιο [βραχεία λίστα] των λογοτεχνικών βραβείων για το Athens Prize for Literature.

Ποιήματα, διηγήματα καθώς και κριτικές της έχουν δημοσιευθεί σε συλλογικές εκδόσεις, καθώς και σε λογοτεχνικά περιοδικά. Τα μυθιστορήματά της έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, γερμανικά, σερβικά, βουλγαρικά και τουρκικά. Ως κριτικός της λογοτεχνίας έχει συνεργαστεί με την Καθημερινή [1995-2000] και τη Βιβλιοθήκη της Ελευθεροτυπίας [2000-2009]. Διετέλεσε σύμβουλος ξένης λογοτεχνίας στις εκδόσεις Πατάκη [1992-1996] και ελληνικής λογοτεχνίας στις εκδόσεις Λιβάνη [1996-1999].

Για πολλά χρόνια εργάστηκε ως δημοσιογράφος στον τομέα πολιτισμού και βιβλίου στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, καθώς και στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση. Είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Αθηνών [ΕΣΗΕΑ] και της Εταιρείας Συγγραφέων, στο ΔΣ της οποίας έχει χρηματίσει Αντιπρόεδρος [2009-2011] και Γεν. Γραμματέας [2011-2013].


"Νότες Λογοτεχνίας"

Πολιτιστικό ιστολόγιο (από το 2009) και ραδιοφωνική εκπομπή με τίτλο "Να μείνουν μόνο τα τραγούδια" (από το 1998), με συνεντεύξεις, απόψεις, ιδέες και θέσεις γύρω από τη Μουσική, το Ελληνικό Τραγούδι, το Θέατρο, το Βιβλίο, τον Κινηματογράφο, τα Εικαστικά, τη Φωτογραφία, το Ραδιόφωνο, τη Θράκη.

Επιτρέπεται η χρήση και η αναδημοσίευση των άρθρων και των φωτογραφιών, με σαφή αναφορά της πηγής σε ενεργό σύνδεσμο. Υπεύθυνος - Διαχειριστής: Θεοδόσιος Π. Βαφειάδης.