Αναφορά στον Παναγιώτη Νικίδη

Ο πάτερ Παναγιώτης Νικίδης είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση καλλιτέχνη - δημιουργού της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής. Κι αυτό διότι κατάφερε να συνδυάσει, με δυσκολίες βέβαια, την ιεροσύνη με το παραδοσιακό τραγούδι. Αυτό που ένωνε και γεφύρωνε αυτούς τους δύο διαφορετικούς δρόμους ήταν η αγάπη του για τη βυζαντινή μουσική και την ψαλτική με την οποία ασχολήθηκε από πολύ μικρός.

Γεννήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 1941 στα Αμπελάκια της Ορεστιάδας του Έβρου. Ο πατέρας του Νικόλαος Νικίδης είχε ένα καφενείο στο χωριό και εκεί ο μικρός Παναγιώτης έκανε τις πρώτες του απόπειρες να τραγουδήσει επάνω σε μια καρέκλα. Η μητέρα του Κουρτέσα ήταν από την Καρωτή Διδυμοτείχου και όλο το σόι της ήταν ιερείς και ψάλτες. Ήταν ξαδέρφη του Χρόνη Αηδονίδη. 

Σ' αυτό το ιστορικό μουσικό χωριό, την Καρωτή Έβρου, ο Παναγιώτης θα πάρει τα πρώτα του μαθήματα στο τραγούδι και τη βυζαντινή μουσική από τον μουσικοδιδάσκαλο Παναγιώτη Στεφανίδη. Στα εφηβικά του χρόνια, βλέποντας και ακούγοντας τον Καρυοφύλλη Δοϊτσίδη με το ούτι του, θα επηρεαστεί βαθιά και θ' ασχοληθεί κι αυτός με το ούτι. Είναι αυτοδίδακτος, μελέτησε και ασχολήθηκε πάρα πολύ και με την εμπειρία που απέκτησε κάποια στιγμή, τη δεκαετία του '90 θα γράψει θεωρία για το συγκεκριμένο μουσικό όργανο και θα διδάξει αφιλοκερδώς για 15 περίπου χρόνια στο ωδείου του Ιστορικού - Λαογραφικού Μουσείου Νέας Ορεστιάδας.

Ξεκίνησε να παίζει ούτι και να τραγουδά επαγγελματικά στις αρχές της δεκαετίας του '60, παράλληλα με άλλες δουλειές. Συνεργάστηκε με πολλούς παραδοσιακούς οργανοπαίκτες και τραγουδιστές, κάνοντας εμφανίσεις σε διάφορα μέρη της Βόρειας Ελλάδας κυρίως. Το 1960 θα παντρευτεί την Λαμπρινή (απεβίωσε το Φεβρουάριο του 2019) και θα αποκτήσουν τρεις κόρες, τη Μαρία (1962), τη Χριστίνα (1967) που ζει στη Θεσσαλονίκη και την Αθανασία (1971). Η μεγάλη και η μικρή κόρη του μένουν στην Ορεστιάδα, ενώ έχει αποκτήσει και έξι εγγόνια, όλα αγόρια. Το 1965, ακολουθώντας το μεγάλο κύμα της μετανάστευσης, θα εγκατασταθεί στη Γερμανία. Εκεί για πέντε ολόκληρα χρόνια θα κάνει τρεις δουλειές: Εργάτης στο εργοστάσιο, ψάλτης σε εκκλησίες και μουσικός-τραγουδιστής σε συνεστιάσεις των Ελλήνων (γάμους, πανηγύρια και διάφορες άλλες εκδηλώσεις). 

Όταν τον ρώτησα στην πρόσφατη τηλεφωνική μας επικοινωνία τι τραγουδούσε εκείνα τα χρόνια στην ξενιτιά, μου απάντησε: Θρακιώτικα και Στέλιο Καζαντζίδη! Τον αγαπούσε, ήταν ο αγαπημένος τραγουδιστής όλων των Ελλήνων της Γερμανίας. Από τους παραδοσιακούς, τον επηρέασε ο Χρόνης Αηδονίδης ως τραγουδιστής και ο Καρυοφύλλης Δοϊτσίδης ως μουσικός. Αγαπάει πάρα πολύ και τον Βαγγέλη Δημούδη που είναι πρώτος του ξάδερφος, αλλά και την Θεοπούλα με τη Λαμπριάνα Δοϊτσίδη, με τις οποίες έχει εξαιρετική σχέση μέχρι σήμερα!

Το 1970 έπειτα από την προτροπή των γονιών και για διάφορους άλλους οικογενειακούς λόγους (ασθένεια του πατέρα του, επιμονή της μητέρας του να γίνει παπάς) επέστρεψε στην πατρίδα και στις 20 Απριλίου χειροτονήθηκε ιερέας στο χωριό του.

Ο τότε Μητροπολίτης Ορεστιάδας, Διδυμοτείχου και Σουφλίου Αγαθάγγελος (1974-1988) δεν του επέτρεπε να τραγουδά και να παίζει δημόσια, ούτε να ηχογραφεί δίσκους και να εμφανίζεται σε ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές της εποχής! Αυτό το γεγονός σε συνδυασμό με τους πιστούς της εποχής, που τους έκανε (κακή) εντύπωση να βλέπουν τον παπά της εκκλησίας να ασχολείται με την καλλιτεχνία, αποτέλεσε τροχοπέδη για την πορεία του. Σε κάποιους φαινόταν παράξενο και περίεργο, αλλά ο Παναγιώτης Νικίδης ήταν ...μπροστά από την εποχή του. 

Η δαιμόνια και δραστήρια όμως Δόμνα Σαμίου έβαλε το χέρι της για άλλη μια φορά και σε μία από τις επισκέψεις της στον Βόρειο Έβρο γνώρισε τον Παναγιώτη Νικίδη και εντυπωσιάστηκε από την ερμηνευτική του δεινότητα, όταν τον άκουσε να τραγουδά θρακιώτικα στο σπίτι του. Πήγε μίλησε η ίδια στον δεσπότη και έτσι του έδωσε την άδεια μόνο να ηχογραφεί, όχι να τραγουδά σε πανηγύρια και εκδηλώσεις. Τον καλό της λόγο η Δόμνα Σαμίου τον είπε και λίγο αργότερα στην δισκογραφική εταιρεία που κυκλοφόρησε τον πρώτο δίσκο του 37χρονου ιερέα - ερμηνευτή!

Δείτε ΕΔΩ το οδοιπορικό της Δόμνας Σαμίου στον Έβρο, το 1976, όπου μεταξύ άλλων έχει καταγράψει τον παπά - Παναγιώτη Νικίδη να ερμηνεύει το τραγούδι "Σαράντα Παλληκάρια" σε μια σπάνια - πρόχειρη και επιτόπια ηχογράφηση στα Αμπελάκια!

Το 1978 κυκλοφορεί ο πρώτος δίσκος με τίτλο "Εδώ ο Έβρος", στον οποίο παίζει κλαρίνο ο Γιώργος Μπούρμας ή Βούλγαρος από το Θούριο της Ορεστιάδας (1937-2015). Η δουλειά αυτή κυκλοφορεί από τη "MAKEDONIA", ένα label της "PANIVAR", μιας από τις παλιότερες ελληνικές φωνογραφικές εταιρείες που ιδρύθηκε το 1967 από τον Παύλο Βαρδουλάκη και το 2008 την αγόρασε ο Κώστας Γιαννίκος. Νικίδης και Μπούρμας υπογράφουν πενταετές συμβόλαιο συνεργασίας με την Panivar για ένα δίσκο -το λιγότερο- τον χρόνο! Ο σπουδαίος δεξιοτέχνης του κλαρίνου, Γιώργος Μπούρμας, μόλις είχε επιστρέψει από τη Βουλγαρία όπου ζούσε πολλά χρόνια (1949-1976) και βρήκε πραγματικά το άλλο του μισό δισκογραφικά - καλλιτεχνικά! Οι ηχογραφήσεις γίνονταν σε στούντιο της Αθήνας.

Το 1979 κυκλοφορεί ο δίσκος "Κυριακίτσα" που περιέχει θρακιώτικα ακούσματα και τραγούδια που ορισμένα φαίνονται να έχουν γράψει μαζί οι δύο καλλιτέχνες. Ήταν σύνηθες οι μουσικοί της εποχής να διασκευάζουν παραδοσιακά τραγούδια και σκοπούς, αλλά κάποιοι είχαν προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, επιχειρώντας να γράψουν στίχους και μουσικές, επηρεασμένοι από παλαιότερα ακούσματα. Τον ακούμε ΕΔΩ!

Συνεχίζουν τη συνεργασία τους με την συγκεκριμένη δισκογραφική ετικέτα και το 1980. Κυκλοφορεί τότε ο δίσκος "Τσιφτετέλια" στον οποίο ο Νικίδης παίζει ούτι χωρίς να τραγουδά και το βινύλιο "Ακρίτες - Θρακιώτικα Νο4" που ακούμε ΕΔΩ. Όλες αυτές οι δουλειές κυκλοφορούν και σε κασέτες. Το 1981 κυκλοφορούν τον δίσκο "Παπαθρακιώτικα - Νο4". Σε όλες αυτές τις δουλειές συνεργάζονται με σπουδαίους μουσικούς: Γιώργος Κόρρος, Γιάννης Βασιλόπουλος, Ηλίας και Βασίλης Σούκας, κ.ά.

Μετά από μια μικρή παύση, αλλάζουν δισκογραφική στέγη και κυκλοφορούν ίσως τον καλύτερο δίσκο τους. Το 1983 κυκλοφορεί η τελευταία προσωπική δουλειά του Παναγιώτη Νικίδη με τίτλο "Τρεις Αδελφούλες" (κωδικός LP: 352 - κωδικός CD: 088). Τις δουλειές αυτές τις αγόραζαν σε δίσκους - κασέτες (την τελευταία και σε cd) από δισκοπωλεία μέχρι τις λαϊκές αγορές και τα παζάρια της Θράκης! Είχαν κατοχυρώσει κάποια δικαιώματα ως δημιουργοί και τα πρώτα χρόνια πληρώνονταν από την τότε ΑΕΠΙ. Ακούτε ολόκληρο τον δίσκο ΕΔΩ!

Αυτός ο δίσκος είναι από τους καλύτερους του είδους. Μεταξύ άλλων, υπάρχει και ένα τραγούδι, το "Δυστύχημα στο Σουφλί" στο οποίο ο Νικίδης έγραψε στίχους και μουσική εμπνεόμενος από μια αληθινή τραγική ιστορία που του αφηγήθηκε ο πατέρας ενός κοριτσιού που παρασύρθηκε από το τρένο. Αυτό το άλμπουμ κυκλοφόρησε από τη δισκογραφική εταιρεία "VASIPAP" που ιδρύθηκε το 1969 από τον Βασίλη Παπαδόπουλο. Στο εξώφυλλο είναι οι τρεις κόρες του πάτερ Παναγιώτη. Ο ίδιος, ως ιερέας, απέφευγε να μπαίνει στα εξώφυλλα των δίσκων (μόνο στο οπισθόφυλλο της πρώτης του δουλειάς).

Η δισκογραφική του πορεία ολοκληρώθηκε με τις συμμετοχές του στους δίσκους "Θρακιώτικα Ακριτικά" (Panivar, 1992) και στο "Γλέντια Θρακών", έναν προσωπικό δίσκο του εξαίρετου μουσικού, δεξιοτέχνη στο κλαρίνο, Βαγγέλη Παπαναστασίου (30/11/1973, Απαλός Έβρου), που κυκλοφόρησε το 2018. Αν και ήταν άρρωστος και βραχνιασμένος, όπως μου διηγήθηκε ο ίδιος, πήγε να τραγουδήσει για να κάνει το χατίρι στους νεότερους συναδέλφους και μαθητές του.

Ο πάτερ Παναγιώτης Νικίδης με δύο μουσικούς - τραγουδιστές, από τους καλύτερους της νέας γενιάς του θρακιώτικου τραγουδιού, Νίκο Ζαπάρτα και Βαγγέλη Κατσουλίδη. Κάτω, με τον νεαρό μουσικό και τραγουδιστή, Σταύρο Χαλιαμπάλια.

Ο Παναγιώτης Νικίδης σήμερα είναι 85 ετών. Ένας ζωντανός και δραστήριος άνθρωπος που, παρά τις ζηλοφθονίες και τις αδικίες που έζησε, τιμήθηκε με πολλά βραβεία και τιμητικές διακρίσεις για τη συνολική του προσφορά στο παραδοσιακό τραγούδι και τον Έβρο. Συνεχίζει, αν και συνταξιούχος, να λειτουργεί ως ιερέας όπου τον καλούν και όποτε μπορεί παίρνει το ούτι του και θυμάται ιστορίες τραγουδώντας...

Ο Παναγιώτης Νικίδης στο YouTube και στο Facebook. Οι φωτογραφίες είναι από το προσωπικό αρχείο της οικογένειας. 

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του συγκεκριμένου άρθρου. 

Κείμενο: Θεοδόσης Βαφειάδης